شناخت جایگاه سخن و سکوت
امام علی علیه السلام فرمودند:
لَا خَیْرَ فِی الصَّمْتِ عَنِ الْحُکْمِ کَمَا أَنَّهُ لَا خَیْرَ فِی الْقَوْلِ بِالْجَهْلِ.
در خاموش بودن از اظهار حکمت و دانش خیری نیست همان گونه که در گفتن سخنان بی ارزش خیری نخواهد بود.
نهج البلاغه: حکمت 173
شرح حدیث:
کجا باید حرف زد وکجا باید سکوت کرد؟
در جایی که سبب روشنگری اطرافیان و آحاد جامعه می شود شک و شبه ها برطرف می گردد جلوی نیرنگ های مخالفین حق و فضیلت گرفته می شود آری در اینجا اظهار دانستنی ها واجب و لازم است و در جایی که از ما می خواهند حمایت از باطل کنیم و یا حرف های نامربوط و بی ارزش بزنیم باید لب فرو بندیم.
اهل حکمت و علم گاه سکوتشان جامعه را به کفر و الحاد می کشاند و نسلی را بر باد می دهد. وقتی بدعت ها و نوشته ها و احکام باطل و گفتارهای التقاطی در بین مردم باب می شود سکوت هر آگاه به مسایل اعتقادی و دینی مرگبار و خطرناک است و اگر تا به امروز این آیین ناب محمد صلی الله علیه و آله وسلم به سلامت به دست ما رسیده به خاطر سربدارانی است که حق گویی کردند و جان خود را به خطر انداختند.
در مکتب تشیع این سیره از امامان معصوم علیهم السلام برگرفته شده که باید اظهار حکمت و دانش کرد که همه خیر اینجاست و احدی الحسنین است. فتنه گران در هر عصر و زمان بنا دارند فضا را غبارآلود کنند و عده ای از مردم ناآگاه و بی اطلاع از حقایق دینی را از مسیر مسقیم الهی دور کرده و به دام خود بیندازند بر علماء است که فریاد بزنند و آرام نداشته باشند و چشم فتنه را از حدقه در آورند.
مولایمان علی علیه السلام رسالت خودرا به وضوح بیان می کند و بعد از جنگ با خوارج می فرمایند:
فَإِنِّی فَقَأْتُ عَیْنَ الْفِتْنَهِ وَ لَمْ یَکُنْ لِیَجْتَرِئَ عَلَیْهَا أَحَدٌ غَیْرِی؛
ای مردم من بودم که چشم فتنه را کندم و جز من هیچ کس جرات چنین کاری را نداشت.(1)
خوارج همان هایی بودند که التقاطی فکر می کردند و در عین حالی که نماز می خواندند و حتی به نافله ها مقید بودند اما شناخت درست از اسلام ناب نداشتند به همین دلیل ایات شریفه قرآن را با رای خود تفسیر می کردند و از راه بدور شدند و کارشان به جایی رسید که با امام زمان خود جنگیدند.
شرح ابن میثم
دم فروبستن از سخن حکیمانه، جانب تفریط از فضیلت گفتار، و سخن گفتن از روى نادانى صفت ناپسندى است نقطه مقابل آن، اما حق و عدالت، همان سخن به حکمت گفتن است که فضیلتى است در گفتار.(2)
پی نوشت:
1- نهج البلاغه: خطبه 93
2- ترجمه شرح نهج البلاغه ابن میثم، ج 5 ص 574 و 575
منبع: حدیث زندگی: شرح حکمت های نهج البلاغه، کاظم ارفع، تهران: پیام عدالت،1390.
در جایی که سبب روشنگری اطرافیان و آحاد جامعه می شود شک و شبه ها برطرف می گردد جلوی نیرنگ های مخالفین حق و فضیلت گرفته می شود آری در اینجا اظهار دانستنی ها واجب و لازم است و در جایی که از ما می خواهند حمایت از باطل کنیم و یا حرف های نامربوط و بی ارزش بزنیم باید لب فرو بندیم.
اهل حکمت و علم گاه سکوتشان جامعه را به کفر و الحاد می کشاند و نسلی را بر باد می دهد. وقتی بدعت ها و نوشته ها و احکام باطل و گفتارهای التقاطی در بین مردم باب می شود سکوت هر آگاه به مسایل اعتقادی و دینی مرگبار و خطرناک است و اگر تا به امروز این آیین ناب محمد صلی الله علیه و آله وسلم به سلامت به دست ما رسیده به خاطر سربدارانی است که حق گویی کردند و جان خود را به خطر انداختند.
در مکتب تشیع این سیره از امامان معصوم علیهم السلام برگرفته شده که باید اظهار حکمت و دانش کرد که همه خیر اینجاست و احدی الحسنین است. فتنه گران در هر عصر و زمان بنا دارند فضا را غبارآلود کنند و عده ای از مردم ناآگاه و بی اطلاع از حقایق دینی را از مسیر مسقیم الهی دور کرده و به دام خود بیندازند بر علماء است که فریاد بزنند و آرام نداشته باشند و چشم فتنه را از حدقه در آورند.
مولایمان علی علیه السلام رسالت خودرا به وضوح بیان می کند و بعد از جنگ با خوارج می فرمایند:
فَإِنِّی فَقَأْتُ عَیْنَ الْفِتْنَهِ وَ لَمْ یَکُنْ لِیَجْتَرِئَ عَلَیْهَا أَحَدٌ غَیْرِی؛
ای مردم من بودم که چشم فتنه را کندم و جز من هیچ کس جرات چنین کاری را نداشت.(1)
خوارج همان هایی بودند که التقاطی فکر می کردند و در عین حالی که نماز می خواندند و حتی به نافله ها مقید بودند اما شناخت درست از اسلام ناب نداشتند به همین دلیل ایات شریفه قرآن را با رای خود تفسیر می کردند و از راه بدور شدند و کارشان به جایی رسید که با امام زمان خود جنگیدند.
شرح ابن میثم
دم فروبستن از سخن حکیمانه، جانب تفریط از فضیلت گفتار، و سخن گفتن از روى نادانى صفت ناپسندى است نقطه مقابل آن، اما حق و عدالت، همان سخن به حکمت گفتن است که فضیلتى است در گفتار.(2)
پی نوشت:
1- نهج البلاغه: خطبه 93
2- ترجمه شرح نهج البلاغه ابن میثم، ج 5 ص 574 و 575
منبع: حدیث زندگی: شرح حکمت های نهج البلاغه، کاظم ارفع، تهران: پیام عدالت،1390.
