پژوهش که نوعی طلب دانش است، به عنوان فرضیه دینی مطرح است.گستره زمانی و پهنه زمینی این دستور الهی، در گفتمان دو رهبر آسمانی مشهود است؛ موسی کلیم (علیه السلام) در پژوهش علم تأویل، به دنبال خضر(علیه السلام)، عزم رحیل کرد و چنین فرمود: ( لا اَبرَحُ حَتّی اَبلُغَ مَجمَعَ البَحریَنُِ اَو اَمضِی حُقُبا؛ من از سیر دست بر نمی‌دارم، تا به محل برخورد آن دو دریا، یا نزدیک به یک قرن راه پویم.)1
در حقیقت، تفکر و تحقیق در آیات الهی و دقت بصیرت‌زا موجب می‌شود تا آدمی به این نتیجه برسد که این همه کثرات، جلوه‌هایی از یک حقیقت بیکران به نام خداوند است. 2 خداوند بارها تأکید کرده است که همه ابزارهای رشد و بالندگی انسان برای او فراهم است و انسان فقط باید در این باره تلاش و جهاد کند و از فرصت‌ها و ابزارها به درستی بهره گیرد تا به همه مقاصد عالی چون متعالی شدن و خدایی گونه شدن و تا خلافت الهی و تقرب به درگاه خدا دست یابد.3
بصیرت و پژوهش در آموزه‌ها و فرهنگ‌های آسمانی حالتی است که به انسان توانایی درک درست حقایق وتحلیل واقعیت‌ها را می‌دهد. این خردورزی انسان و بهره‌گیری از فروغ عقل ضامن راهیابی در مسیر تاریک و پر خطر زندگی است. دین اسلام بنیان‌های اصلی نظام فکری خود را بر پایه خرمندی و بصیرت بشر بنا می‌نهد. این دو مسئله راهنمای پژوهشگران است تا با آغوشی باز از تراوش‌های فکری در جهت شناخت صحیح استفاده کنند.4
هدف کسانی که در جاده بی‌انتهای آفرینش و نیز لذت مشاهده آن گام بر می‌دارند رسیدن به دروازه‌های دنیای شگرف شناخت است. این مهم تنها از طریق صحیح نگاه کردن و پژوهش در راستای کشف این مشهودات حاصل می‌گردد. پس برای آموختن اصولی بایستی شیوه صحیح مشاهده و پژوهش را فراگیریم تا بتوانیم نتایج پرباری بدست آوریم.5
کلام آخر آن که، ذهن و قلم نویسندگانی که در امر پژوهش اصولی در راستای شناخت تار و پود جهان آفرینش فعالیت دارد، در واقع به عنوان راهنمایی در عرصه بصیرت، خود شناسی، سازندگی و تکامل انسان‌ها در همه دوران‌ها بوده و هست.
سید احمد سجادی
پی‌نوشت‌ها:
1 ) سروش هدایت، حضرت آیت الله جوادی آملی، جلد چهارم، ص 242
2 ) فصلنامه قرآنی نور مبین، ص 27، تهران، 1388
3) همان، ص 33
4 ) مشکات هدایت، آیت الله محمد تقی مصباح یزدی، ص18، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، قم، 1388
5 ) راهنمای تحقیق و نگارش در هنر، سیلوان بارنت، صص 2-1، انتشارات سمت،تهران، 1391
