خط
حسین صفوی

(س دوازدهم ق)، خطاط. از كاتبان گمنام بود. از آثار وى: یك نسخه «دیوان» بابا فعانى، به قلم كتابت جلى خوش، با رقم: «كتبه العبد المذنب میر حسین الصفوى غفر ذنوبه و ستر عیوبه». ...

خلیفه صفر شاه

(س دهم ق)، خطاط. از خوشنویسان معاصر سلطانعلى مشهدى است و با این كه از بیشتر خوشنویسان عصر خود خوشتر مى‏نوشته، هیچ یك از تدكره نویسان ترجمه‏ى احوالش را نیاورده‏اند. از آثار وى: یك نسخه «كلیات» خواجوى كرمانى، با رقم: «تمت الكلیات من كلام افصح الشعراء... ابوالعطا محمود الملقب و المشتهر بخواجو الكرمانى... ...

علیرضا صفایی قاینی

(ز 1308 ق)، خطاط، نقاش، طبیب و شاعر، متخلص به صفایى. از سادات حسینى قاین بود كه در اصفهان سكونت داشت. وى شعر مى‏گفت و نستعلیق و شكسته را خوش مى‏نوشت. صفایى در نقاشى نیز دست داشت و در شیوه‏هاى ایرانى و فرنگى نقش مى‏آفرید. از آثار وى: «دیوان» شعر؛ یك نسخه غزلیات و، به قلم نستعلیق و شكسته نستعلیق خوش، با ...

صفایی تبریزی

(وف 1016 ق)، شاعر و خطاط. در تبریز نشوونما یافت و بعدها به علت تصرف شهر تبریز توسط رومیان به قزوین گریخت. وى در فقه استاد و در قرائت قرآن دست داشت و خط نسخ را بسیار خوب مى‏نوشت. صفایى غزل را استادانه مى‏سرود. وى در قزوین درگذشت و همان جا دفن شد. از آثار «دیوان» شعر مى‏باشد. ...

محمد صفایی اصفهانی

(ز 1230 ق)، خطاط، موسیقیدان و شاعر، متخلص به صفایى. وى در علم سیاق و موسیقى مهارت داشت به زبان عربى مسلط بود. در شعر نیز به قصیده‏سرایى متمایل بود و بر نظم و ثنر تسلطى تمام داشت. صفایى اكثر خطوط را خوش مى‏نوشت و به دسترنج كتابت امرار معاش مى‏كرد. شاهكار صفایى، قطعه‏ى مفصلى است معروف به «ارزنیه» كه آن ...

محمد رضا صفای محلاتی

(ز 1321 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به صفا. ملقب به سلطان الكتاب. او از كاتبان خوشنویس بود كه در دربار ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه قاجار سمت لشكرنویسى داشت و بسیارى كتاب به خط او چاپ شده است، از جمله: یك نسخه «اوصفا ناصرى»، به قلم كتابت جلى خوش، با رقم: «كاتبه... ابن حاجى میراز حبیب‏الله متخلص بخاقانى شیرازى‏الاصل، ...

علی محمد صفای لواسانی

(1299 -1221 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به صفا. معروف به حسن خلق. وى برادر كوچك میراز محمد جعفر ملقب به حكیم الهى است. این سلسله پیوسته در ایران به فضل و كمال و جاه و جلال معروف و پدران ایشان نزد سلاطین افشاریه و قارجاریه به عزت موصوف بوده‏اند. میرزا على محمد در آغاز جوانى به تحصیل كمالات كوششها كرد و رنجها ...

عبدالحمید صفای تفرشی

(س سیزدهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به صفا. اصل وى از تفرش است. قصیده را خوب مى‏سرود و به كمالات معنوى آراسته و سرعت قلم او بر همه مسلم بود. چنان كه هر شبانه روز، هزار بیت كتابت مى‏كرد و از این طریق امرار معاش مى‏نمود. او در تاریخ تألیف «كنج شایگان»، در 1274 ق، هنوز مى‏زیسته است. از آثار وى: «اكسیر الحكماء»، ...

صدقی

(ز 1001 ق)، خطاط. از خوشنویسان زبردست بود. از آثار وى: دو قطعه در مرقعى از كتابخانه‏ى خزینه‏ى اوقاف استابنول است كه به قلم سه دانگ و دو دانگ و كتابت عالى نوشته، با رقم: «كتبه المذنب صدقى غفرالله سبحانه ذنوبه و ستر عیوبه فى سنه 1001». ...

صدرالدین محمد لواسانی

(ز 1319 ق)، خطاط. وى نستعلیق را استادانه مى‏نوشت و در خط نستعلیق شاگرد عموى خود، میرزا على محمد صفاى لواسانى خوشنویس، بود. صاحب «طرائق الحقائق» وى را در 1314 ق در لواسان ملاقات كرده است. از آثار وى: یك نسخه «مصطلاحات الصوفیه»، به قلم كتابت خوش، با رقم: «كتبه صدرالدین محمد بن شمس‏الدین محمد بن محمد جعفر ...

احمد صدر اصفهانی

(س سیزدهم ق)، خطاط. وى نستعلیق را بسیار صاف و شیرین و نازك مى‏نوشت. از آثار وى: یك نسخه «دیوان» حافظ، به قلم كتابت خوش، با رقم: «برحسب امتثال امر... ناصرالدین شاه قاجار... احمد بن عبدالحسینخان بن الحاج محمد حسین‏خان صدر اصفهانى... سنه‏ى 1277»؛ یك نسخه مجموعه‏ى منتخب اشعار شعراى دوره‏ى غزنوى،با رقم: «بر ...

صحیفی جوهری شیرازی

(وف 1022 ق)، شاعر و خطاط. مشهور به جوهرى از بازماندگان صوفى خلیل، از بزرگان طایفه‏ى ذوالقدر بود كه شعر فارسى و تركى را خوب مى‏سرود و اشعارش بیشتر در مدح ائمه‏ى معصومین (ع) بوده است. در شیراز به دنیا آمد و در اصفهان نشوونما یافت. وى كتابخانه‏ى بسیار خوبى در سه‏تنان مسجد جامع اصفهان ترتیب داد و بیشتر در ...

احمد صبور کاشانی

(مقتول 1228 ق)، شاعر و خطاط. از اهالى كاشان و برادرزاده‏ى فتحعلى‏خان صبا ملك‏الشعراى دربار فتحعلى شاه بود. وى در خوشنویسى مهارت داشت و در نظم ونثر نیز متبحر بود. صبور مدتى از منیشیان عبسا میرزا نایب‏السلطنه بود كه سرانجام در یكى از جنگهاى ایران و روس كشته شد. از آثار وى «دیوان» شعر است. ...

محمد صالحی خراسانی

(س دهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به صالحى. از نوادگان خواجه عبدالله مروارید كرمانى است كه در هرات به دنیا آمد و در مشهد نشوونما یافت. نسب او به خواجه نظام‏الملك طوسى مى‏رسد. وى، مانند برادرش، از منشیان زبردست زمان شاه طهماسب (984 -930 ق) بود و به طرز وقوع شعر مى‏گفت. تذكره‏نویسان معاصر او، وى راهروى و مشهدى ...

صادقی افشار

(1018 / 1017 -940 / 933 ق)، نقاش، خطاط و شاعر، متخلص به صادقى. معروف به صادقى كتابدار. از بزرگان ایل خدا بنده‏لو بود كه در نزدیكى محله‏اى به نام ورجو یا ویجویه‏ى تبریز به دنیا آمد. بیست ساله بود كه پدرش كشته شد. پس از آن مدتى با امیرخان موصول و بدرخان و سكندر خان افشار به سر مى‏برد. در عهد شاه اسماعیل ...

محمد صادق حسینی شیرازی صادق

(وف 1039 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به صادق. از سادات شیراز بود كه پس از تحصیل علوم دینى مقام قاضى القضاتى آن شهر را به دست آورد. حسینى معاصر شاه صفى بود و چون در نگارش خط نسخ و نستعلیق مهارت داشت، شاه صفى او را به اصفهان خواست و به كتابت و استنساخ در كتابخانه‏ى سلطنتى واداشت. اما پس از اندك زمانى استعفا ...

محمد صاحب مشهدی

(س دوازدهم ق)، شاعر و خطاط. وى از شاعران خراسان است كه با حزین لاهیجى (م 1180 ق) معاصر بود. صاحب در جوانى به نجف اشرف رفت و به تصحیل علوم دینى پرداخت. محمد مومن خط نسخ و شكسته را نیك مى‏نوشت و طبعش موزون بود. در نجف درگذشت. از اوست: دلیل و سنگ نشان جذبه‏ى رسا چه كند عنان گسستگى سیل رهنما چه كند ...

صاحب قلم ارومیه ای

(س سیزدهم و چهاردهم ق)، خطاط. معروف به صاحب قلم. از خاندان افشار ارومیه و مقیم استانبول بود كه در آنجا به امر كتابت مشغول و در نوشتن خط نستعلیق بسیار ماهر بود. وى ظاهرا در دربار سلطان عبدالحمید نیز سمت كاتبى داشته است. از آثار او: یك نسخه «نصیحه الملوك» سعدى، به قلم نیم دو دانگ خوش، با رقم: «بجهه تقدیم... ...

مهدی صابر شیرازی

(و ف 1290 / 1280 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به صابر. وى دنباله‏ى مثنوى «فرهاد و شیرین» وحشى را در 306 بیت سرود و خود با خط نستعلیق خوش نوشت. صابر در ابتداى امر، خدمت میرزاابوالقاسم سكوت و بعد از محضر میرزا وصال كسب فیض نمود. وى مردى گوشه‏نشین بود و براى امرار معاش به تعلیم و تدریس معدودى از دختران و پسران ...

عبدالصمد شیرین قلم

(س دهم ق)، نقاش، خطاط و شاعر. ملقب به شیرین قلم. هنگامى كه همایون شاه در سال 951 ق جهت سیاحت و دیدار شاه طهماسب به ایران آمد، از شاه صفوى خواست كه تعدادى از هنرمندان را همراه وى روانه‏ى هندوستان سازد؛ این امر به دستور شاه طهماسب انجام گرفت، اما وى به عبدالصمد و میر سید على اجازه‏ى این سفر را صراحتا اعلام ...