خط
حسن مصاحب تبریزی

(س دهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به مصاحب. در نوشتن خط خصوصا خط غبار مهارت داشت. از شاگردان میرعلى هروى بود. به آورده‏ى «احوال و آثار خوشنویسان» در تذكره‏ى «شعراى آذربایجان» آمده كه میرزا حبیب، مؤلف «خط و خطاطان»، مى‏گوید زمانى كه ملا حسن به استانبول رفت به مصاحبت سلطان محمد ثالث (1012 -1003 ق) نایل شد ...

محمدحسن مشکین قلم شیرازی

(ز 1281 ق)، نقاش و خطاط. طراح نقوش و ناخنى كار اهل شیراز و معاصر محمدحسین شیرازى كاتب السلطان بود كه در كتابت خطوط نیز دست داشت و چند قلم را خوش مى‏نوشت. از آثار ناخنى وى: یك قطعه به قلم نستعلیق دو دانگ خوش، با رقم: «هجدهم شهر ذى الحجةالحرام سنه 1256 المذنب محمدحسین الملقب بمشكین قلم»؛ تصویر زیباى زن ...

محمدحسین مشکین قلم اصفهانی

(وف 1330 ق)، نقاش و طغرانویس. هنرمند پر ابتكار اصفهانى است كه نقوش زیبایى را از تلفیق خط و نقاشى (نقاشیخط) عمل مى‏آورد و به طلا و سایر رنگهاى تزیینى آرایش مى‏داد. او در خارج از ایران وفات یافته و دفن شده است. از آثار وى: تصویر مرغ با حالتى كه از تلفیق حروف، تشكیل یافته و رقم «بنده باب بهاء مشكین قلم ...

جبار مشکین قلم

(وف 1311 ش)، خطاط. در زنجان به دنیا آمد. در جوانى به اكتساب علوم پرداخت و فنون خطى را نزد میرزا آقا، معروف به ملا آقا آموخت. وى براى تكمیل این هنر در محضر خوشنویسان دیگر نیز به شاگردى پرداخت و به رتبه‏هاى عالى رسید. میرزا جبار را به صفات پسندیده ستوده‏اند. او در زنجان درگذشت و همان جا به خاك سپرده شد. ...

علی اکبر مشکاة تبریزی

(1311 -1251 ش)، خط و شاعر، متخلص به مشكاة. در شعر ابتدا هما تخلص مى‏كرد. در تبریز به دنیا آمد. وى خطوط نستعلیق، نسخ، كوفى و رقاع را بخوبى مى‏نوشت. به گفته‏ى میرزا محمدعلى صفوت «دیوان» شعرى حدود ده هزار بیت دارد. از دیگر آثارش «معراج نامه» در شغر مى‏باشد. ...

محمد مشربی استرآبادی

(س دهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به مشربى. جوانى خوش فهم و با استعداد بود و خط را نیك مى‏نوشت. در جوانى از دنیا رفت. از اوست: مرا آمد نصیب از عشق خوبان داغ نومیدى نصیب كس مبادا یا رب این داغى كه من دارم ...

رکن الدین مسعود مسیح کاشانی

(وف 1066/ 1057 ق)، طبیب، خطاط و شاعر، متخلص به مسیح. معروف به حكیم ركناى كاشانى. وى مسیحا و مسیحى نیز تخلص مى‏كرد. اصلش از شیراز بود و در كاشان به دنیا آمد. از مشاهیر شعراى عصر خود و در طب و فلسفه و حكمت ماهر بود. خاندانش از دیرباز پیشه‏ى پزشكى داشتند و پدرش در عهد شاه طهماسب سه سال طبیب دیوان بود و ...

مسیب تکلو

(س دهم ق)، خطاط، موسیقیدان و شاعر. پدرش از اعاظم و بزرگان طایفه‏ى تكلو بود. خود وى نیز از امراى آن قوم به حساب مى‏آمد و از خویشاوندان سلاطین صفویه بود. در آن دوره وى مدتى بیگلر بیگى هرات را داشت و چندى حاكم تهران بود. او در اواخر سلطنت سلطان محمد خدابنده به مخالفت با ولیعهدى حمزه میرزا برخاست و خواهان ...

مسعود مذهب کرمانی

(ز 944 ق)، مذهب و خطاط. اهل كرمان و طلانگارى به غیر از مسعود بن میركى مذهب است. استاد مسعود، به غیر از هنر تذهیب كه در ترسیم آنها مهارت تامى داشت، خط نستعلیق را نیز خوش مى‏نوشت. از آثار وى: یك نسخه «مناجات» حضرت على (ع)، به قلم نیم دو دانگ متوسط، با رقم: «مشقه العبد المذنب مسعود المذهب الكرمانى... سنه ...

علی اکبر مستوفی زاده

(تو 1288 ش)، خطاط. در تفرش و در قریه بازرجان به دنیا آمد. وى اصول و قواعد خوشنویسى را از پدر خود آموخت و در خط نستعلیق و شكسته سرآمد شد. مستوفى‏زاده وكیل دادگسترى بود و اوقات فراغت خود را صرف هنر خط مى‏كرد. از آثار او، علاوه بر قطعاتى كه بر جاى مانده، كتاب «اندرزهاى نظامى» است كه خود استخراج نموده و ...

ماه شرف مستوره ی اردلان

(1264/ 1263 -1220/ 1219 ق)، خطاط، عارف و شاعر، متخلص به مستوره. در كردستان به دنیا آمد. وى كه برادرزاده‏ى میرزا عبداللَّه رونق سنندجى، صاحب «حدیقه‏ى امان اللهى»، و همسر خسروخان، والى كردستان بود، در فراگیرى علم به مقدمات اكتفا نكرد و در زمینه‏ى علوم ادبى و دینى بر حسب سعى و پشتكار خود، توفیق حاصل نمود. ...

مریم نایینی

(ز 1302 ق)، خطاط. وى نواده‏ى حاج عبدالوهاب نایینى بود. در خط نسخ مهارتى بسزا داشت و مخصوصا آن را با قلم خفى خوش مى‏نگاشت و از استادان مسلم این خط به شمار مى‏آمد. از آثار او: قرآن وزیرى جلد روغنى، دو صفحه‏ى افتتاح متن و حاشیه مرصع، نسخ و رقاع كتابت خفى متوسط، با رقم: «... حرره مریم من نواده‏ى مرحوم حاج ...

محمدهادی مرشد شیرازی

(1248- ح 1290 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به مرشد. به گفته‏ى صاحب «فارسنامه‏ى ناصرى» در شیراز كسب كمالات كرد و با فقرا و گوشه‏نشینان مصاحبت داشت. درویشى دیندار و فقیرى شب زنده‏دار و از مریدان رحمت علیشاه بود. در سخندانى و سخن‏گویى و خوشنویسى و شكسته تعلیق اقتدا به پسر عم خود مهدى حجاب كرده بود. ...

مرجان اسلامی

(ز 1097 ق)، خطاط. از آثار وى: قرآن نیم ربعى، دو صفحه‏ى افتتاح متن و حاشیه مذهب عالى، نسخ كتابت خفى متوسط، با رقم: «قد تم هذا المصحف الشریف على یدى الفقیر الحقیر مرجان عفى عنه... 1065»؛ یك قطعه رقاع سه دانگ جلى و نسخ كتابت خفى متوسط، با رقم: «فقیر مرجان الاسلامى فى 1097».[1] اثر اوست: قرآن نیم‏ربعى، ...

مرتضی قلی

(ز 1250 ق)، خطاط. از آثار وى: یك نسخه «دعاى كمیل» نیم ربعى، جلد روغنى، سرلوح مرصع، دو صفحه‏ى اول و حاشیه‏ى تشعیرسازى مذهب، نسخ كتابت خفى متوسط، با رقم: «چه گشت فتحعلیشاه جد پدر حیدر بریخت از قلم مرتضى قلى گوهر» «فى 1246»؛ یك قطعه نسخ كتابت خوش، با رقم: «چو گشت فتحعلیشاه جد پدر حیدر بریخت از قلم ...

مرتضی قلی شاملو

(ز 1053 ق)، نقاش، خطاط و شاعر، متخلص به مرتضى. از بزرگان طایفه‏ى شاملو بود كه در زمان شاه صفى سمت ایشیك آقاسى باشى دیون و دیوان بیگى یافت و در زمان شاه عباس دوم به رتبه‏ى قورچى‏باشى رسید. بعد به علتى معزول و پس از مدتى انزوا به حكومت اردبیل معین شد. او همچنین در عصر شاه سلیمان صفوى به حكومت قم رسید. ...

محمدصادق مدهوش گلپایگانی

(ز 1237 ق)، خطاط، ادیب و شاعر، متخلص به مدهوش. وى ملا باشى حیدرقلى میرزا، فرزند فتحعلى‏شاه و حاكم گلپایگان بود. در نظم و نثر تبحر داشت و عربى را خوب مى‏دانست. مدهوش خط نستعلیق را خوش مى‏نوشت و شعر نیز مى‏سرود. از آثار وى: یك نسخه «دیوان» خاورى، به قلم نستعلیق و شكسته نیم دو دانگ خوش، با رقم: «كتبه العبد ...

حسن مدنی همدانی

(ح 1340 -1258 ش)، طبیب، خطاط، نقاش، موسیقیدان و شاعر، متخلص به صفاءالحق. وى گاهى در شعر صفا نیز تخلص مى‏كرد. نسبش از جانب پدر به امام زین‏العابدین (ع) مى‏رسد و از طرف مادر منسوب به علاءالدوله سمنانى است. در كردستان به دنیا آمد و در پنج سالگى همراه خانواده‏اش به همدان منتقل شد و مقدمات علوم فنون را نزد ...

جواد موسوی مدنی کرمانی

(1339 -1257 ش)، خطاط و شاعر. معروف به بنان الشریعه. در قریه‏ى سعادت‏آباد سیرجان به دنیا آمد. تحصیلات مقدماتى را همان جا گذراند و در سى سالگى سفرى به عتبات عالیات نمود. وى مدتى در نجف اشرف به تحصیل علوم متداول عصر خود پرداخت و بعد از شش سال به كرمان بازگشت. در حدد 1307 ش به تهران آمد و وارد وزارت معارف ...

محمود مذهب هروی

(ز 963 ق)، مذهب، نقاش، خطاط و شاعر. هنرمند ذوفنونى از دیار هرات است كه به غیر از فن تذهیب، در چهره‏پردازى و ارائه مجالس پر ازدحام و تزیین و آرایش قصرها نقاشى پر اعتبار به شمار مى‏آمد و پیرو مكتب بخارا و هرات بود. او خطوط نستعلیق و رقاع را خوش مى‏نوشت و از شاگردان میرعلى هروى بود و شعر را نیز نیكو مى‏سرود. ...