خط
مؤمن محمد خویی

(ز 622 ق)، نقاش و خطاط. اهل خوى آذربایجان بود. مصور، و احیانا كاتب، نسخه‏ى ارزنده و نفیسى به نام «ورقه و گلشاه» عیوقى است. این نسخه كهن‏ترین نسخه‏ى خطى مصور موجود در سده‏هاى ششم و هفتم قمرى است. اصل نسخه قدیمى در قرن پنجم قمرى توسط عیوقى شارع به سلطان محمود غزنوى هدیه شده كه عشق قبیله‏اى را در متن كتاب ...

محمد مؤمن زکی

(ز 1124 ق)، خطاط. از آثار وى: یك نسخه «زادالمعاد» ربعى، جلد روغنى، سرلوح مذهب، دو صفحه اول متن و حاشیه مذهب، نسخ كتابت خفى متوسط و شكسته و رقاع كتابت خفى متوسط، با رقم: «قد تم هذا الكتاب على ید المذنب الاثم مؤمن بن الحاج محمد زكى فى... 1124». ...

ابوالفضل موسوی

(تو 1282 ش)، خطاط. وى در قریه‏ى میر كلاكجور مازندران به دنیا آمد. در 1294 ش به تهران آمد و در مدرسه‏ى عالى سپهسالار به تحصیلات علوم قدیمه پرداخت. در 1302 ش به خدمت عماد الكتاب رسید و هنر خط را نزد این استاد فراگرفت و به دریافت گواهینامه‏ى خوشنویسى نایل آمد. در 1304 توسط عمادالكتاب به سمت دبیر خط در وزارت ...

محمد ابراهیم منعم شیرازی

(وف 1297 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به منعم. مشهور به آقا. وى پیشخدمت خاصه‏ى حسینعلى میرزا فرمانفرما و از معاصرین فرصت شیرازى بود. از جوانى به تحصیل كمالات پرداخت و معیشت خود را به كتابت مى‏گذرانید. منعم خط نستعلیق را خوش مى‏نوشت و شعر نیز نیكو مى‏گفت. از آثار وى علاوه بر «دیوان» شعر، كتابت یك نسخه «دیوان» ...

عباس منظوری

(تو 1300 ش)، خطاط. در تهران به دنیا آمد و تحصیلات خود را در این شهر گذراند. وى از همان زمان تحصیل نزد پدر تعلیمات و قواعد اولیه فن خط را آموخت و بعد از فوت او، براى تكمیل هنر خود مدتها در محضر میرزا تقى خان حاتمى و على‏اكبر كاوه مشق كرد، تا آنجا كه از استادان خود درگذشت و به مشق خط از روى خطوط عماد الكتاب ...

منصور قاطع روزبهانی

(اوایل س نهم ق)، قاطع. وى معاصر دوران بایسنقر میرزا بود و گویا در كتابخانه آن شاهزاده، به هنر قطاعى اشتغال داشته است. او در خط توقیع نیز صاحب قلم بود. از آثار وى قطعه خطى در یكى از مرقعات است كه جمله‏اى را به خط رقاع نوشته و رقم «كتبه اقل عباداللَّه الغنى منصور القاطع الروزبهانى» دارد. ...

محمد منشی قمی

(س دهم ق)، خطاط. از شاگردان سرآمد خواجه عبدالحى منشى بود و شكسته تعلیق را در غایت پختگى مى‏نوشت. وى منشى رستم بیگ آق قویونلو بود و احكام و مناشیر آن امیر به خط اوست. پس از مرگ رستم بیگ ترك ملازمت كرد و در قم منزوى گشت. ...

محمد منشی

(س دهم ق)، خطاط. از اهالى هرات بود و شاگرد خواجه اختیار منشى هروى. وى در شكسته تعلیق مهارت داشت و مدت هشت سال در دیوان انشاء سلطان محمد خدابنده صفوى (996 -985 ق) خدمت كرد و سرانجام در جنگ تركمان و تكلو با حمزه میرزا در صائین قلعه (شاهین دژ) ناپدید شد. ...

ملک قاجار

(س سیزدهم ق)، شاعر و خوشنویس. وى دختر حسام السلطنه (م ح 1265 ق) و نوه‏ى فتحعلى‏شاه قاجار بود. او شاعرى با سواد و با ذوق بود و خط زیبایى داشت. از اوست: در دیده‏ام آن شوخ ز هر عیب برى بود این دلبر ما یا كه ملك یا كه پرى بود در یارى تو منت كس را نكشم هیچ این كار خدا بود نه كار دگرى بود ...

حسن مقیمی ترکمان تبریزی

(وف 1014/ 1009 ق)، خطاط، موسیقیدان و شاعر، متخلص به مقیمى. معروف به حسن بیگ شكر اوغلى. از بزرگ زادگان تبریز بود. نسبش از جانب مادر به جهانشاه، پادشاه قراقویونلو، و از جانب پدر به على شكر بیگ معروف، خطاط و موسیقیدان معروف كه از بزرگان ایل بهارلو بود، مى‏رسد. در زمان اكبر شاه (1014 -963 ق) به هند رفت و ...

هادی مقبل

(تو 1280 ش)، خطاط. در تهران به دنیا آمد. پس از اتمام تحصیلات مقدماتى، به مدرسه‏ى آلیانس رفت و در 1302 ش با اخذ لیسانس علوم سیاسى وارد خدمت شد. وى در تمام دوران اشتغال به امور دولتى، به تحصیل علم و كمال نیز مى‏پرداخت و یكى از استادانش آقا محمدتقى كمال بود كه نزد وى هم خوشنویسى را فراگرفت و هم علوم عربى ...

دوستعلی معیر الممالک

(1290 -1236 ق)، نقاش و خطاط. ملقب به معیر الممالك. از شاهزادگان صاحب كمال قاجارى بود و بعدها به نظام‏الدوله ملقب شد. وى در تصویر آفرینى به شیوه‏ى رنگ روغن تبحر داشت و خط را نیز خوش مى‏نوشت. از علوم ادبى بهره‏مند بود و مجموع مقالات و خاطرات خود را در دو كتاب «زندگانى خصوصى ناصرالدین‏شاه» و «رجال عصر ناصرى» ...

احمد معصومی زنجانی

(تو 1287 ش)، خطاط. در نجف اشرف به دنیا آمد و در مدرسه‏ى مرتضوى ایرانیان شروع به تحصیل نمود. وى خط ثلث را از میرزا عبدالعلى ثانى یزدى ملقب به اشرف الكتاب و خط نسخ را از استاد میرزا عبدالجواد محلاتى فراگرفت. این هنرمند خطوط مختلف از جمله، نسخ، ثلث، رقاع، كوفى، نستعلیق، شكسته و طغرا را خوش مى‏نوشت. از شاهكارهاى ...

معزالدین محمد حسینی کاشانی

(وف 995 ق)، خطاط و شاعر. معروف به میر معز. از سادات حسینى كاشانى و از مشاهیر خوشنویسان عصر خود و در خط نستعلیق شاگرد میر هبةاللَّه كاشانى بود. از آثار خطوط جلى و خفى موجود وى و مقایسه و مطابقه با خطوط محمود شهابى و سید احمد مشهدى به خوبى مى‏توان دریافت كه مایه و استوارى و ملاحت و شیوایى خط او، به خط ...

معروف

(س نهم ق)، نقاش و خطاط. از تصویرگران «شاهنامه‏ى» بایسنقرى بود كه در سال 833 ق به دست جعفر بایسنقرى كتابت شده و بعضى تصاویر «شاهنامه» را این استاد به فرجام رسانده است. ضمنا او در قطعه خطى كه توسط پانزده تن از مشاهیر هنرى آن عصر، تحت سرپرستى بایسنقر میرزا، كتابت شده و اكنون در موزه‏ى توپ قاپوسراى تركیه ...

معروف بغدادی

(وف بعد از 830 ق)، خطاط و شاعر. در بغداد به دنیا آمد و در این شهر به كسب دانش و هنر پرداخت. برخى او را شاگرد سعدالدین عراقى و بعضى شاگرد شمس‏الدین قطایى مى‏دانند. هنگامى كه سلطان احمد جلایر، در 784 ق قیام كرد و بر بغداد مستولى شد، معروف به دربار وى رفت و به امر كتابت مشغول گردید. پس از آن آهنگ اصفهان ...

معدوم

(ز 1250 ق)، نقاش و خطاط. نقاش ناخنى دوره‏ى محمدشاه قاجار بود و جمله نقوش و خطوط را، به شیوه‏ى ناخنى استادانه عمل مى‏آورد. از آثار وى گرفت و گیر و نزاع دو شتر عصبانى است كه در شیوه‏ى ناخنى عمل آورده و رقم «معدوم 1249» دارد؛ دیگر از آثار ناخنى وى، مرقع خطوطى در نسخ و نستعلیق و شكسته تعلیق است كه همه‏ى ...

مظفر علی تربتی

(وف ح 990 ق)، نقاش، خطاط و شاعر. ملقب به نقاش شاهى. از ولایت تربت و خواهرزاده و شاگرد استاد بهزاد بود. وى در تصویرسازى و چهره‏پردازى ماهر و در ارئه جانوران و گرفت و گیر آنها، صورتگرى استاد بود و در تذهیب و تشعیر مقام شایسته‏اى داشت. هنر رنگ روغنى این هنرمند، بیشتر بر روى جلدها و قلمدان‏ها بوده و در قطاعى ...

مظفر علی

(ز 1289 ق)، نقاش و خطاط. نگارگر شیرین قلم و خوشنویسى استاد، در شیوه‏ى ناخنى بود و در ولایت هند زندگى مى‏كرد. از آثار وى، نسخه‏ى زیبایى به نام «پند نامه عرف كریما» است كه در شیوه‏ى ناخنى عمل آمده و خط نستعلیق زیبایى دارد و كناره و سر صفحه‏هاى آن، از گلهاى تزیینى ناخنى شده، با رقم: «... در تحریر ناخن مظفر ...

علی اکبر مصور علی

(س چهاردهم ق)، نقاش و خطاط. از هنرمندانى است كه جزو اخوان صفا بوده و به ظهیرالدوله صفا ارادت خالصانه داشته است. وى در شبیه‏سازى استعداد فراوان داشت و اغلب رنگ روغن كار مى‏كرد و خطوط را خوش مى‏نوشت. یكى از آثار وى تصویر ظهیرالدوله و سایر ارادتمندان آن خانقاه است كه به شباهت تمام و استادانه به نقش درآورده ...