(س یازدهم ق)، واعظ و شاعر. اهل نایین و از نوادگان ملا سلمان (كمال) اعظ نایینى بود. نصیرا به شیراز و تبریز مسافرت كرد و در تبریز مدتى در خدمت میرزا صالح شیخ الاسلام تبریزى به سر برد. سپس به اصفهان بازگشت و در آنجا سكنى گزید. با نصرآبادى (ز 1083 ق) معاصر بود. اشعارى از وى در تذكره‏ها آمده است. از اوست: دل ...

(وف 376/ 372 ق)، محدث، واعظ، صوفى و زاهد. اهل نیشابور بود و نسبتش به نصرآباد، محله‏اى در نیشابور مى‏رسد. از بزرگان تصوف و عرفان و در انواع علوم متبحر بود. وى مرید شبلى و شاگرد ابوعلى رودبارى و ابراهیم شیبان بود و با مرتعش و بوبكر طاهر ابهرى و شبلى مصاحبت داشته است. از ابوالعباس سراج و ابن‏خزیمه و احمد ...

(وف 1141/ 1140 ق)، عالم دینى، محدث، مفسر، واعظ و خطیب. بنا به آورده‏ى شیخ آقا بزرگ تهرانى از «تذكره‏ى عبداللَّه جزایرى» او از شاگردان جد صاحب تذكره، سید نعمةاللَّه جزایرى است و از وى روایت نموده است. نجار در طلب علم به اصفهان و مشهد مسافرت كرد و نزد ملا عبدالرحیم جامى و دیگران تلمذ نمود. و آثارش: «مجمع ...

(س سیزدهم ق)، واعظ و شاعر، متخلص به ناصرى. پدرش در جریان درگیرى بین محمدحسین میرزاى حشمت‏الدوله با محمدتقى میرزاى حسام‏السلطنه در 1246 ق كشته شد. ناصرى طبعى موزون داشت و شعر مى‏سرود و در اشعار خود اختر تخلص مى‏كرد. وى به عتبات عالیات رفت و مدتى در آنجا تحصیل نمود تا در زمره‏ى فضلا قرار گرفت و با دریافت ...

(485/ 481 -394 ق)، فیلسوف، متكلم، نویسنده، واعظ و شاعر، متخلص و ملقب به حجت. از آن رو كه اشعارش حاوى پند، اندرز و مطالب حكمت‏آمیز بود موصوف به حكیم، حكیم ناصر یا سیدالحكماء گشت. همچنین نسبت مروزى كه شاعر در «سفرنامه‏ى» خویش به آن اشاره كرده است، به سبب اقامت وى در مرو بوده كه گویا مدتى در آنجا شغل دیوانى ...

(س نهم ق)، واعظ و شاعر. اهل مهنه، از اعمال تربت حیدریه، و از احفاد شیخ ابوسعید ابوالخیر (440 -357 ق) بود. در علوم ظاهرى و باطنى تبحر داشت و اوقات را به موعظه و ارشاد مى‏گذرانید. در زمینه سرودن شعر نیز توانا بود. اشعارى از وى در تذكره‏ها ذكر شده است. مزار خواجه در گنبد جدش مى‏باشد. ...

(1348 -1301 ق)، عالم دینى، خطیب و شاعر. در شعر تقى و گاهى شرعى تخلص مى‏كرد. در محضر پدرش و علامه میرزا بدیع و آخوند ملا محمد كاشانى و آقا سید ابوالقاسم دهكردى و ملا عبدالكریم گزى تلمذ نمود و به درجات علمى بالا و اجتهاد نایل شد. او از ملا عبدالكریم گزى و سدى ابوالقاسم دهكردى روایت كرده است. در اصفهان ...

(1366 -1316 ق)، واعظ و شاعر، متخلص به منظم. در كازرون به دنیا آمد. علوم مقدماتى را نزد پدر آموخت. از اوان كودكى شعر مى‏سرود و به دلیل داشتن صداى رسا و به تشویق پدر در مجالس سوگوارى سیدالشهداء به مرثیه خوانى مى‏پرداخت. او در نتیجه‏ى مرور كتب و مطالعه‏ى زیاد كم‏كم رسم وعظ و خطابه را آموخت و بر منبر موعظه ...

(1277- مقتول 1326 ق)، واعظ و از بنیان گذاران مدارس جدید. در اصفهان به دنیا آمد. پس از تحصیلات مقدماتى به فراگرفتن علم حكمت الهى پرداخت و یك دوره‏ى كامل فلسفه را نزد آخوند ملا صالح فریدنى آموخت. وى در بیست و دو سالگى به مكه معظمه مشرف شد و هنگام بازگشت به هندوستان رفت. مدت دو سال در آنجا تحصیل نمود و ...

(وف 486 ق)، فقیه حنبلى، اصولى، واعظ و مفسر. در عراق به مقدسى معروف بود. اصلش از شیراز است. در حران به دنیا آمد. وى به بغداد رفت و ملازم ابویعلى بن فراء قاضى شد و از او فقه آموخت و خود به تدریس و وعظ پرداخت. آنگاه به شام رفت و در بیت‏المقدس سكنى گزید و در همان جا به ترویج مذهب امام احمد حنبل پرداخت و ...

(وف 510/ 445 ق)، حافظ، محدث امامى و واعظ. ملقب به مفید. اصل وى از نیشابور و ساكن رى بود. وى شیخ و مرجع علماى امامیه رى و عموى پدر شیخ ابوالفتوح رازى بود. از هناد نسفى و ابن مهتدى و ابن النقور حدیث شنید. او مسافرتهاى بسیارى نمود و احادیث بسیار شنید. او نزد سید مرتضى و سید رضى و شیخ طوسى و سلار یا سالار ...

(وف 907 ق)، عالم، زاهد و واعظ. به مسكین یا ملا مسكین فراهى یا هروى و معین و یا ملا معین فراهى یا هروى معروف و از علماى عهد سلطان حسین میرزاى بایقرا بود. وى برادر قاضى نظام‏الدین محمد، قاضى هرات، است كه پس از درگذشت برادرش به درخواست سلطان مدت یك سال مسند قضاوت هرات را عهده‏دار شد. آنگاه ترك منصب نمود ...

(1379 -1296 ش)، عالم دینى، فقیه اصولى، نویسنده و واعظ. در محله‏ى پایین خیابان مشهد به دنیا آمد. در كودكى پدر و مادر خود را از دست داد. ادبیات را از محضر محقق نوغانى و میرزا عبدالجواد ادیب نیشابورى و سطح فقه و اصول را از آیت‏اللَّه شیخ كاظم دامغانى و آیت‏اللَّه شیخ هاشم قزوینى و آیت‏اللَّه شیخ مجتبى تنكابنى ...

(بعد از 432 -350 ق)، فقیه، حافظ، محدث، خطیب و مصنف. محدث ماوراءالنهر در زمان خود بود. عده‏اى او را حنفى و بعضى شافعى و برخى شیعى دانسته‏اند و هر كدام براى اثبات نظر خویش دلایلى ذكر كرده‏اند. او از زاهر بن احمد سرخسى و ابراهیم بن لقمان و ابوسعید عبداللَّه بن محمد رازى و على بن محمد سرخسى و جعفر بن محمد ...

(1406 -1310 ق)، عالم دینى، متكلم، خطیب و محقق. در محلات به دنیا آمد. پس از نشو و نما و تحصیل مقدمات در زادگاهش، نزد شیخ عبدالحسین كبیر، به همراه مادر براى تكمیل علوم به نجف رفت. او در محضر علامه نایینى و آیت‏اللَّه ضیاءالدین عراقى و آیت‏اللَّه اصفهانى و آیت‏اللَّه حاج سید حسن صدر و آیت‏اللَّه جواد بلاغى ...

(1396 -1338 ق)، عالم دینى، نویسنده، خطیب و واعظ. پدرش خاتم المحدثین محدث قمى و مادرش دختر آیت‏اللَّه حاج آقا احمد طباطبایى قمى بود. در قم به دنیا آمد و در مشهد نشو و نما یافت و مقدمات و ادبیات را در آنجا فراگرفت. در 1354 ق همراه پدر به نجف رهسپار شد و در آنجا سطح فقه و اصول را نزد آیت‏اللَّه حاج میرزا ...

(ز 737 ق)، واعظ، ادیب و شاعر. وى از بزرگان زمان بود كه سفرهایى چند به خراسان و كرمان داشت. از جمله آثارش: دیوان «كنز الحكمه»؛ ترجه‏ى منظومى از «جواهر اللغه» زمخشرى؛ «روضة الخلد»، كه تقلیدى از «گلستان» سعدى است، كه آن را در 733 ق به پایان رسانده و در 737 ق در آن تجدیدنظر كرده و انتشار داده است. در «آتشكده‏ى ...

(1400 -1308 ق)، عالم دینى، مجتهد و مورخ. نسبش به امام زین‏العابدین (ع) مى‏رسد. در نجف به دنیا آمد. مقدمات و ادبیات را نزد علماى نجف فراگرفت. وى از شاگردان آیت‏اللَّه شیخ محمد كاظم خراسانى و آیت‏اللَّه سید محمد كاظم یزدى و آیت‏اللَّه شیخ على گنابادى و آیت‏اللَّه شیخ على قوچانى و آیت‏اللَّه میرزا حسین ...

(تو 1331 ق)، عالم دینى، فقیه، مجتهد و مدرس. در نجف به دنیا آمد. در 1341 ق به همراه پدرش به ایران آمد و در رشت سكنى گزید. پس از فراگیرى مقدمات و نیز تحصیلات جدید، سطوح را نزد پدرش و شیخ حسن رشاد و شیخ ابوطالب شفتى و شیخ احمد طاهرى فراگرفت. سپس به قم رفت و از محضر آیت‏اللَّه سید احمد خوانسارى و آیت‏اللَّه ...

(1357 -1277 ق)، مفسر، واعظ، صوفى و شاعر، متخلص به كیوان. ملقب به منصور علیشاه. در قزوین به دنیا آمد. براى تكمیل تحصیلات به عراق رفت و از محضر شیخ حبیب‏اللَّه رشتى استفاده كرد تا به درجه‏ى اجتهاد نایل شد. پس از بازگشت در 1313 ق به گناباد و خراسان رفت و به فرقه‏ى دراویش گنابادى پیوست. آن گاه به تهران آمد ...