فقه-اصول فقه
ابوبکر احمد ضحاک شیبانی

(287 -206 ق)، حافظ، محدث، فقیه و قاضى. معروف به ابن ابى‏عاصم. ظاهرى مذهب بود و قیاس به كار نمى‏برد. وى از مشاهیر محدثین بود كه به دنبال حدیث در كوفه و بصره و بغداد و دمشق و مصر حجاز از محدثین بسیارى چون جد مادرى‏اش، موسى بن اسماعیل، و ابوولید طیالسى و ابوعمر حوضى و شیبان بن فرخ و ابراهیم بن محمد شافعى ...

نصیرالدین حسین صیمری

(وف 933 ق)، عالم امامى، محدث، فقیه و زاهد. اخلاقى پسندیده داشت و بسیار اهل عبادت بود و بر مستحبات مواظبت مى‏نمود بطورى كه او را مستجاب الدعوه مى‏دانستند. نزد پدرش فقه آموخت و از محقق كركى با اجازه حدیث روایت مى‏كرد. شیخ یونس مفتى اصفهان و شیخ یحى بن حسین از شاگردان وى مى‏باشند. در سنى متجاوز از هشتاد ...

مفلح صیمری

(وف بعد از 873 ق)، فقیه و شاعر امامى. نسبتش به صیمر نزدیك خوزستان مى‏رسد. او پدر حسین صیمرى محدث است. با محقق كركى معاصر و از تلامذه‏ى ابوالعباس احمد بن فهد حلى، صاحب «عده الداعى» بوده و از وى روایت كرده است. شیخ سلیمان بحرانى او را با صفت فقیه علامه توصیف نموده است. از آثارش: «غایه المرام فى شرح مختصر ...

ابوعبدالله حسین صیمری

(436 -351 ق)، محدث، قاضى و فقیه حنفى. اصلش از صیمر خوزستان و شیخ حنفیه در بغداد بود. مدتى قضاوت مدائن و در پایان قضاوت كرخ را بر عهده داشت. از ابن‏شاهین و هلال بن محمد و ابوبكر مفید جرجرائى و ابوالفضل زهرى و ابوبكر بن شاذان و ابوحفص كتانى و ابوعبیدالله مرزبانى و عیسى بن على بن عیسى وزیر حدیث روایت كرده ...

ابوصادق محمد صیدلانی نیشابوری

(وف 415 ق)، فقیه، مسند و ادیب. از نوادگان شاذان نیشابورى است. از ابوالعباس اصم و ابوعبدالله بن اخرم و ابوبكر صبغى حدیث شنید. بیهقى و رییس ابوعبدالله قاسم بن فضل ثقفى و على بن احمد موذن از وى حدیث روایت كرده‏اند. ...

سلمان نظام ‏الدین ابوعبدالله صهرشتی

(س پنجم ق)، فقیه و عالم امامى. فقیهى موجه و متدین از شهرهاى دیلم بود. وى از شاگردان نجاشى و شیخ طوسى (م 460 ق) و سید مرتضى و دیگر بزرگان بود. شیخ منتجب‏الدین از طریق پدر و جدش از وى روایت كرده است. رجال‏نویسان در اسم و كنیه و اسم پدر و اسم جد او اختلاف نظر دارند. از آثارش: «اصباح الشیعه بمصباح الشریعه»؛ ...

ابوالحسن علی صندلی نیشابوری

(وف 489 / 484 ق)، متكلم، واعظ و فقیه حنفى معتزلى. از اهالى نیشابور بود. با سلطان طغرل بیگ به بغداد رفت، سپس به نیشابور بازگشت و به زهد و سلوك روى آورد و از دیدار سلاطین روى برتابید. روزى ملك شاه سلجوقى در مسجد جامع نیشابور او را دید و از او به علت عدم رفت‏وآمد به دربار گله كرد. صندلى در جواب گفت: عرض ...

ابوالحسن علی صناری خوارزمی

(وف 539 ق)، فقیه، مفسر، نحوى و لغوى. ادبیات را نزد شیخ ابوعلى ضریر نیشابورى آموخت و فقه را در خوارزم نزد ابوعبدالله وبرى فراگرفت. آن‏گاه به بخارا رفت و فقه خویش را در محضر فقهاى آن دیار تكمیل نمود. سپس به جرحانیه (خوارزم) بازگشت و سرانجام در قریه‏ى مذانه از قراى خوارزم سكنى گزید و عهده‏دار امور مذهبى‏آنجا ...

ابوالقاسم صفوی اصفهانی نجفی

(1370 -1283 ق)، عالم دینى و فقیه. معروف به محرر. چون در نجف اشراف از خواص آیت‏الله آقا سید محمد كاظم یزدى بود و محرر ایشان، مشهور به محرر شد. سید مهدى بحرانى وى را از مشایخ خود شمرده و یادآور شده كه صفوى از سید میرزا محمد هاشم چهار سوقى روایت كرده است. وى در صحن «جامع الرسائل العملیه» است كه فتاواى علامه ...

احمد صفایی اعرجی خوانساری

(ح 1290- ح 1360 ق)، عالم دینى و فقیه. با بیست و نه واسطه نسبش به امام زین‏العابدین (ع) مى‏رسد. در خوانسار به دنیا آمد. نزد علامه شیخ میرزا حسین خوانسارى علوم ادبى و متون فقهى را تكمیل كرد. پس از آن به اصفهان رفت و سطوح عالى را نزد علماى آن شهر خواند و دروس خارج فقه و اصول را خدمت آیت‏الله هاشم چهارسوقى ...

فضلعلی مولوی صفای تبریزی

(1339 / 1337 -1278 ق)، عالم امامى، فقیه اصولى، ادیب و شاعر، متخلص به صفا. پدرش ملاباشى آذربایجان بود. وى در تبریز به دنیا آمد. به تحصیل مقدمات و صرف و نحو و معانى و بیان و بدیع و عروض و قافیه و تجوید و قرائت و حساب و نجوم نزد آقا میر على زنوزى پرداخت. سپس فقه و اصول را فرا گرفت. استادان وى در فقه و اصول ...

ابوبکر محمد صفار نیشابوری

(وف 468 ق)، محدث و فقیه شافعى. وى مفتى نیشابور بود. از ابونعیم اسفراینى مهارجانى و ابوالحسن علوى و ابوعبدالله حاكم نیشابورى حدیث شنید. به گفته ابوسعد سمعانى، نزد ابومحمد جوینى فقه آموخت و چون جوینى به حج رفت در حلقه درس جانشین او گشت. ابوعاصم عبادى دقت‏نظر صفار را در فتوا ستوده است. زاهر شحامى و وجیه ...

ابوجعفر محمد صفار قمی

(وف 290 ق)، فقیه، محدث و عالم امامى. وى از بزرگان علماء و ثقات محدثین امامیه قم و از مشایخ روایت صدوق، ابن‏بابویه قمى، بود. حضور حضرت امام حسن عسكرى (ع) را درك كرده و از آن حضرت روایت نموده است. گفته‏اند كه او بسیار جلیل‏القدر و داراى كمترین لغزش در نقل روایات بوده است. راوى جمیع كتب و روایات او شاگردش، ...

ابونصر اسحاق صفار بخاری

(ز 405 ق)، فقیه، ادیب و شاعر. اهل بخارا بود. او در ادبیات عرب، در شناخت نكات و دقائق آن، و همچنین در فقه و حدیث یگانه‏ى زمان خود بود. ابوسعد سمعانى در «تاریخ مرو» و حاكم نیشابورى در «تاریخ نیشابور» و خطیب بغدادى در «تاریخ بغداد» به شرح حال او پرداخته‏اند. او احادیث بسیارى در انواع علوم فراگرفت و در 405 ...

ابواسحاق ابراهیم صفار بخاری

(534 -460 ق)، زاهد، متكلم و فقیه حنفى. معروف به زاهد صفار. وى در خرده‏گیرى به پادشاهان دلیر بود. به همین دلیل به فرمان سلطان سنجر از بخارا به مرو تبعید شد. اما مجددا به بخارا بازگشت. از آثارش: كتاب «السنه و الجماعه»؛ «صك الجنه»، به فارسى؛ «تخلیص الزاهد»؛ «تخلیص الادله لقواعد التوحید». ...

رضی ‏الدین ابوالفضائل حسن صغانی

(650 -577 ق)، فقیه حنفى، محدث، نحوى و لغوى. اصل وى از صغان یا چغان مرو از ولایات ماوراءالنهر است كه در لاهور به دنیا آمد و در غزنه نشوونما یافت.به بغداد رفت و سفرى به یمن نمود و سرانجام تا پایان عمر در بغداد ماندگار شد. او در مكه از ابوالفتوح نصر بن صحرى و در یمن از قاضى خلف حسن‏آبادى و در بغداد از سعید ...

ابوطیب سهل صعلوکی نیشابوری

(وف 404 / 387 ق)، محدث، فقیه، متكلم و ادیب شافعى. مفتى نیشابور بود و پدرش نیز قبل از او این سمت را داشت. علم و فضل و دیانت او را ستوده‏اند و گفته‏اند كه مرجع فقهاى نیشابور بود. فقه را از پدرش، ابوسهل محمد بن سلیمان،و حدیث را از ابوالعباس اصم و ابوعلى رفاء آموخت. سپس مجلس درس آراست. در مجلس او افزون بر ...

ابوطیب احمد صعلوکی نیشابوری

(وف 337 ق)، حافظ، محدث، فقیه و لغوى. پدرانش حنفى و خود شافعى و مذهب بود و از بزرگان آنها. از یحیى بن محمد ذهلى و على بن حسن دارابجردى و محمد بن عبدالوهاب فراء و محمد بن ایوب رازى و عبدالله بن احمد بن حنبل و همطبقه‏ى آنان حدیث شنید. او در نیشابور به تدریس فقه و حدیث مشغول بود. برادرزاده‏اش،ابوسهل صعلوكى، ...

ابوسهل محمد صعلوکی نیشابوری

(369 -296 ق)، فقه شافعى، مفسر، ادیب، نحوى، صوفى و شاعر. شیخ خراسان در زمان خود بود. در اصفهان به دنیا آمد. وى به بصره رفت و چندین سال در آن شهر تدریس نمود و چند سال نیز در اصفهان اقامت داشت. سرانجام در 337 ق به نیشابور آمد و سپس خانواده‏ى خود را به آنجا منتقل كرد. او بیش از سى سال كرسى درس و فتوى نیشابور ...

ابوالفضل احمد صرام هروی

(وف 399 ق)، حافظ، محدث و فقیه. معروف به ابن ابى‏عمران. وى شیخ‏الحرم و مجاور مكه بود. از كسانى همچون خیثمه بن سلیمان اطرابلسى و محمد بن احمد محبوبى مروزى و احمد بن بندار و دعجل سچزى و ابوالقاسم طبرانى و دیگران حدیث شنید. او حدیث بسیارى در مكه روایت كرد. ابویعقوب قراب و ابونعیم اصفهانى و على بن محمد حنائى ...