بابا رکن، در تخت فولاد اصفهان

بابارکن الدین شیرازی ، مسعودبن عبداللّه ، عارف قرن هشتم . اصلاً از مردم بیضای فارس بود و بدین سبب برخی از منابع نسبت «بیضاوی » را هم به لقب او افزوده اند. جابری انصاری (ص 325) نسبت «انصاری » را برای بابارکن
دوشنبه، 2 شهريور 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
بابا رکن، در تخت فولاد اصفهان
بابا رکن، در تخت فولاد اصفهان

 

نویسنده : احمد طاهری عراقی




 
بابارکن الدین شیرازی ، مسعودبن عبداللّه ، عارف قرن هشتم . اصلاً از مردم بیضای فارس بود و بدین سبب برخی از منابع نسبت «بیضاوی » را هم به لقب او افزوده اند. جابری انصاری (ص 325) نسبت «انصاری » را برای بابارکن الدین ذکر کرده و او را از خاندان جابری انصاری شمرده است و برخی از مؤلفان متأخر، به تبع او، آن را تکرار کرده اند (قمی ، ص 116؛
مدرس ، ج 1، ص 213)؛
ولی این نسبت که در منابع قدیم ذکری از آن نیست پایه ای ندارد. بابارکن الدین در عرفان از شاگردان کمال الدین عبدالرزاق * کاشانی (متوفی 736) و داود قیصری * (متوفی 751) و نعمان خوارزمی بود، ودر طریقت به سلسلة سهروردیه انتساب داشت . در اصفهان می زیست و در همانجا در 26 ربیع الاول 769 درگذشت .
مهمترین اثر او شرحی است فارسی بر فصوص الحکم ابن عربی * که آن را به تشویق استادش نعمان خوارزمی در سالهای 739ـ743 تألیف کرد و نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص نامید (بخش نخست این کتاب ، مشتمل بر سه فصل ، به کوشش رجبعلی مظلومی در 1359 ش در تهران به چاپ رسیده است ). کتاب دیگری نیز به نام معلوم الخصوص من مفهوم الفصوص داشته که در زمان تألیفِ نصوص الخصوص ناتمام بوده (رکن الدین شیرازی ، ص 338)، ولی در فهارس و کتابشناسیها به آن اشاره ای نشده است . به گفتة شیخ آذری در جواهر الاسرار ، بابارکن الدین رساله ای نیز به نام قلندریه داشته است که امروز از آن نشانی در دست نیست (اقبال ، ص 46). اثر دیگر او شرح التائیة الکبری از ابن الفارض * (متوفی 632) است به نام کشف الضّر فی نظم الدّرکه نسخی از آن موجود است (حاجی خلیفه ، ج 1، ص 266؛
منزوی ، ج 2، ص 1319). به فارسی نیز شعر می سروده و نمونه هایی از آن در نصوص الخصوص آمده است .
بابارکن الدین نه تنها در هنگام حیات مورد احترام همگان بود، پس از مرگ نیز از روحانیت او استمداد می جستند و قبرش همواره زیارتگاه خاص و عام بوده است . شیخ بهاءالدین عاملی (متوفی 1030) به بابا رکن الدین معتقد بوده و شاگردش محمدتقی مجلسی اول (متوفی 1070) در مشیخة شرح من لایحضره الفقیه داستان کرامت آمیزی دربارة مزار بابارکن الدین و شیخ بهاءالدین نقل کرده است (خوانساری ، ج 7، ص 78؛
معصوم علیشاه ، ج 1، ص 261؛
گزّی برخواری ، ص 43ـ44).
آرامگاه بابارکن الدین ، که از آثار تاریخی اصفهان است ، در دورة مغول ساخته شده است و بعداً در زمان شاه عباس اول صفوی ، احتمالاً در 1019 یا 1029 (و نه 1039 چنانکه اشتباهاً در کتیبه آمده است )، مرمّتی در آن به عمل آمد و ایوان کاشیکاری و صحن بدان افزوده شد. در زمان شاه سلطان حسین صفوی (1112) نیز تعمیرات و تزییناتی در بقعه انجام شد. پس از آن در قرن سیزدهم برخی معتقدان در آن مرمّتهایی کردند. گنبد آرامگاه هرمی کثیرالاضلاعِ دوازده ترک است . بامی که گنبد روی آن ساخته شده هفت گوشه است و بنا روی پنج پایه قرار دارد. قبر بابارکن الدین در زیر گنبد در صُفه یا ایوان کوچکی در سمت چپِ درِ ورودی قرار دارد و از مرمر یکپارچه به شکل مکعب مستطیل ساخته شده است . عناوین و القاب و تاریخ وفات او در بالای قبر، بر قطعه سنگی مرمرین به خط ثلث نوشته شده است (هنرفر، ص 494). بابارکن الدین نخستین دانشمند معروفی است که در قبرستان تخت فولاد دفن شده است ، ازینرو در قدیم تا چندی پیش از صفویه آنجا را «قبرستان بابارکن الدین » می نامیدند (همان ، ص 493).
منابع تحقیق:
(1) این مقاله عمدتاً تلخیصی است از تحقیق جلال الدین همایی با عنوان «بابارکن الدین شیرازی متوفی 769 که در بقعه تاریخی اصفهان مدفون است » که در نامه مینوی گرد آورده حبیب یغمایی و ایرج افشار، تهران 1350 ش ، ص 480-510 به چاپ رسیده است . برای مآخذ دیگر رجوع کنید به عباس اقبال ، «بابارکن الدین و قبر او»، یادگار ، سال 2، ش 4 (آذر 1324 ش )، ص 42-46؛
(2) مسعودبن عبدالله بابارکن الدین شیرازی ، نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص : شرح فصوص الحکم محی الدین عربی ، چاپ رجبعلی مظلومی ، تهران 1359 ش ؛
(3) محمد حسن جابری انصاری ، تاریخ اصفهان وری ؛
(4) مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه ، کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون ، بیروت 1410/1990؛
(5) محمدباقربن زین العابدین خوانساری ، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات ، چاپ اسدالله اسماعیلیان ، قم 1390-1392؛
(6) عباس قمی ، هدیة الاحباب ، تهران 1363 ش ؛
(7) عبدالکریم بن مهدی گزی برخواری ، تذکرة القبور، چاپ ناصر باقری بید هندی ، قم 1371 ش ؛
(8) محمد علی مدرس ، ریحانة الادب ، تهران 1369 ش ؛
(9) محمدمعصوم بن زین العابدین معصوم علیشاه ، طرائق الحقایق ، چاپ محمد جعفر محجوب ، تهران 1339ـ1345 ش ؛
(10) احمد منزوی ، فهرست نسخه های خطی فارسی ، ج 2، تهران 1349 ش ؛
(11) لطف الله هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان ، اصفهان 1344 ش ، ص 495-500.
بابارکن الدین شیرازی ، مسعودبن عبداللّه ، عارف قرن هشتم . اصلاً از مردم بیضای فارس بود و بدین سبب برخی از منابع نسبت «بیضاوی » را هم به لقب او افزوده اند. جابری انصاری (ص 325) نسبت «انصاری » را برای بابارکن الدین ذکر کرده و او را از خاندان جابری انصاری شمرده است و برخی از مؤلفان متأخر، به تبع او، آن را تکرار کرده اند (قمی ، ص 116؛
مدرس ، ج 1، ص 213)؛
ولی این نسبت که در منابع قدیم ذکری از آن نیست پایه ای ندارد. بابارکن الدین در عرفان از شاگردان کمال الدین عبدالرزاق * کاشانی (متوفی 736) و داود قیصری * (متوفی 751) و نعمان خوارزمی بود، ودر طریقت به سلسلة سهروردیه انتساب داشت . در اصفهان می زیست و در همانجا در 26 ربیع الاول 769 درگذشت .
مهمترین اثر او شرحی است فارسی بر فصوص الحکم ابن عربی * که آن را به تشویق استادش نعمان خوارزمی در سالهای 739ـ743 تألیف کرد و نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص نامید (بخش نخست این کتاب ، مشتمل بر سه فصل ، به کوشش رجبعلی مظلومی در 1359 ش در تهران به چاپ رسیده است ). کتاب دیگری نیز به نام معلوم الخصوص من مفهوم الفصوص داشته که در زمان تألیفِ نصوص الخصوص ناتمام بوده (رکن الدین شیرازی ، ص 338)، ولی در فهارس و کتابشناسیها به آن اشاره ای نشده است . به گفتة شیخ آذری در جواهر الاسرار ، بابارکن الدین رساله ای نیز به نام قلندریه داشته است که امروز از آن نشانی در دست نیست (اقبال ، ص 46). اثر دیگر او شرح التائیة الکبری از ابن الفارض * (متوفی 632) است به نام کشف الضّر فی نظم الدّرکه نسخی از آن موجود است (حاجی خلیفه ، ج 1، ص 266؛
منزوی ، ج 2، ص 1319). به فارسی نیز شعر می سروده و نمونه هایی از آن در نصوص الخصوص آمده است .
بابارکن الدین نه تنها در هنگام حیات مورد احترام همگان بود، پس از مرگ نیز از روحانیت او استمداد می جستند و قبرش همواره زیارتگاه خاص و عام بوده است . شیخ بهاءالدین عاملی (متوفی 1030) به بابا رکن الدین معتقد بوده و شاگردش محمدتقی مجلسی اول (متوفی 1070) در مشیخة شرح من لایحضره الفقیه داستان کرامت آمیزی دربارة مزار بابارکن الدین و شیخ بهاءالدین نقل کرده است (خوانساری ، ج 7، ص 78؛
معصوم علیشاه ، ج 1، ص 261؛
گزّی برخواری ، ص 43ـ44).
آرامگاه بابارکن الدین ، که از آثار تاریخی اصفهان است ، در دورة مغول ساخته شده است و بعداً در زمان شاه عباس اول صفوی ، احتمالاً در 1019 یا 1029 (و نه 1039 چنانکه اشتباهاً در کتیبه آمده است )، مرمّتی در آن به عمل آمد و ایوان کاشیکاری و صحن بدان افزوده شد. در زمان شاه سلطان حسین صفوی (1112) نیز تعمیرات و تزییناتی در بقعه انجام شد. پس از آن در قرن سیزدهم برخی معتقدان در آن مرمّتهایی کردند. گنبد آرامگاه هرمی کثیرالاضلاعِ دوازده ترک است . بامی که گنبد روی آن ساخته شده هفت گوشه است و بنا روی پنج پایه قرار دارد. قبر بابارکن الدین در زیر گنبد در صُفه یا ایوان کوچکی در سمت چپِ درِ ورودی قرار دارد و از مرمر یکپارچه به شکل مکعب مستطیل ساخته شده است . عناوین و القاب و تاریخ وفات او در بالای قبر، بر قطعه سنگی مرمرین به خط ثلث نوشته شده است (هنرفر، ص 494). بابارکن الدین نخستین دانشمند معروفی است که در قبرستان تخت فولاد دفن شده است ، ازینرو در قدیم تا چندی پیش از صفویه آنجا را «قبرستان بابارکن الدین » می نامیدند (همان ، ص 493).
منابع تحقیق:
(1) این مقاله عمدتاً تلخیصی است از تحقیق جلال الدین همایی با عنوان «بابارکن الدین شیرازی متوفی 769 که در بقعه تاریخی اصفهان مدفون است » که در نامه مینوی گرد آورده حبیب یغمایی و ایرج افشار، تهران 1350 ش ، ص 480-510 به چاپ رسیده است . برای مآخذ دیگر رجوع کنید به عباس اقبال ، «بابارکن الدین و قبر او»، یادگار ، سال 2، ش 4 (آذر 1324 ش )، ص 42-46؛
(2) مسعودبن عبدالله بابارکن الدین شیرازی ، نصوص الخصوص فی ترجمة الفصوص : شرح فصوص الحکم محی الدین عربی ، چاپ رجبعلی مظلومی ، تهران 1359 ش ؛
(3) محمد حسن جابری انصاری ، تاریخ اصفهان وری ؛
(4) مصطفی بن عبدالله حاجی خلیفه ، کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون ، بیروت 1410/1990؛
(5) محمدباقربن زین العابدین خوانساری ، روضات الجنات فی احوال العلماء و السادات ، چاپ اسدالله اسماعیلیان ، قم 1390-1392؛
(6) عباس قمی ، هدیة الاحباب ، تهران 1363 ش ؛
(7) عبدالکریم بن مهدی گزی برخواری ، تذکرة القبور، چاپ ناصر باقری بید هندی ، قم 1371 ش ؛
(8) محمد علی مدرس ، ریحانة الادب ، تهران 1369 ش ؛
(9) محمدمعصوم بن زین العابدین معصوم علیشاه ، طرائق الحقایق ، چاپ محمد جعفر محجوب ، تهران 1339ـ1345 ش ؛
(10) احمد منزوی ، فهرست نسخه های خطی فارسی ، ج 2، تهران 1349 ش ؛
(11) لطف الله هنرفر، گنجینه آثار تاریخی اصفهان ، اصفهان 1344 ش ، ص 495-500.

منبع مقاله :
دانشنامه ی جهان اسلام، زیر نظر سید مصطفی میرسلیم، تهران، بنیاد دائره المعارف اسلامی، نشر کتاب مرجع، چاپ سوم، 1386



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
فدک؛ پروندهٔ سیاسی که تاریخ را تغییر داد
فدک؛ پروندهٔ سیاسی که تاریخ را تغییر داد
حال‌وهوای مزار نورانی رهبر شهید در رواق دارالذکر مشهد
play_arrow
حال‌وهوای مزار نورانی رهبر شهید در رواق دارالذکر مشهد
دیدار فرمانده نیروی دریایی سپاه با خانواده شهدای جزیره هرمز
play_arrow
دیدار فرمانده نیروی دریایی سپاه با خانواده شهدای جزیره هرمز
شکست میلیارد دلاری پدافند سعودی‌ها به روایت رسانه موساد
play_arrow
شکست میلیارد دلاری پدافند سعودی‌ها به روایت رسانه موساد
معترضان ایتالیایی یک بزرگراه در ناپل را تسخیر کردند
play_arrow
معترضان ایتالیایی یک بزرگراه در ناپل را تسخیر کردند
انتشار تصاویر جدید از عملیات استشهادی در الخلیل
play_arrow
انتشار تصاویر جدید از عملیات استشهادی در الخلیل
اعتراضات اروپایی به ترکیه نیز سرایت یافت
play_arrow
اعتراضات اروپایی به ترکیه نیز سرایت یافت
درگیری شدید مبارزان فلسطینی با نظامیان صهیونی در الخلیل
play_arrow
درگیری شدید مبارزان فلسطینی با نظامیان صهیونی در الخلیل
تصاویر دیده‌نشده از سردار شهید نائینی
play_arrow
تصاویر دیده‌نشده از سردار شهید نائینی
نمایش جلوه‌هایی از توان پهپادی ارتش ایران
play_arrow
نمایش جلوه‌هایی از توان پهپادی ارتش ایران
نماهنگ/ "گل امید" با نوای حاج محمود کریمی
play_arrow
نماهنگ/ "گل امید" با نوای حاج محمود کریمی
دعوت وزیر علوم از دختران کشور آذربایجان برای تحصیل در ایران
play_arrow
دعوت وزیر علوم از دختران کشور آذربایجان برای تحصیل در ایران
شکستگی سر مهدی طارمی در برخورد با بازیکن کلباء
play_arrow
شکستگی سر مهدی طارمی در برخورد با بازیکن کلباء
آخرین اقدامات نیروهای مسلح یمن برای عقب راندن مزدوران سعودی
play_arrow
آخرین اقدامات نیروهای مسلح یمن برای عقب راندن مزدوران سعودی
خروج بی‌سروصدای نظامیان آمریکا از غرب آسیا
play_arrow
خروج بی‌سروصدای نظامیان آمریکا از غرب آسیا