همه در پی یک حقیقت‌اند

تأثیر معنوی موسی همیشه برجای می‌ماند و تا قیامت خواهد بود و صورت کلی این ارشادات و تأثیرات یک سراج (چراغ) عالم‌گیر است که نور آن بر همه می‌تابد. «سفال و پَلیته» کنایه از همین قصه‌هاست که شکل مادی و ظاهری این
پنجشنبه، 10 تير 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
همه در پی یک حقیقت‌اند
 همه در پی یک حقیقت‌اند

 

مؤلف: محمدرضا افضلی




 
تا قیامت هست از موسی نتاج *** نور دیگر نیست دیگر شد سراج
این سفال و این پلیته دیگر است *** لیک نورش نیست دیگر زآن سر است
گر نظر در شیشه داری گم شوی *** زآن‌که از شیشه است اعداد دوی
ور نظر بر نور داری وا رهی *** از دوی و اعداد جسم منتهی
از نظرگاه است‌ای مغز وجود *** اختلاف مؤمن و گبر و جهود

تأثیر معنوی موسی همیشه برجای می‌ماند و تا قیامت خواهد بود و صورت کلی این ارشادات و تأثیرات یک سراج (چراغ) عالم‌گیر است که نور آن بر همه می‌تابد. «سفال و پَلیته» کنایه از همین قصه‌هاست که شکل مادی و ظاهری این چراغ‌اند و ما از یک قصه سراغ قصه دیگر می‌رویم، اما «نورش» همان است که «زآن سر»، یعنی عالم غیب است. «نظر در شیشه داری»؛ یعنی به قالب مادی این نور توجه کنی که حقیقت یگانه را دوتا و چندتا می‌بینی. «دوی و اعداد جسم منتهی» یعنی کثرت و تعدد عالمِ محدود مادی. مولانا می‌گوید: همه در پی یک حقیقت‌اند، اما چون از نظرگاه‌های گوناگون به آن می‌نگرند مطلوب خود را مختلف و چندگونه می‌یابند.

پیل اندر خانه‌ی تاریک بود *** عرضه را آورده بودندش هنود
از برای دیدنش مردم بسی *** اندر آن ظلمت همی شد هر کسی
دیدنش با چشم چون ممکن نبود *** اندر آن تاریکی‌اش کف می‌بسود
آن یکی را کف به خرطوم اوفتاد *** گفت هم چون ناودان است این نهاد
آن یکی را دست بر گوشش رسید *** آن برو چون بادبیزن شد پدید
آن یکی را کف چو بر پایش بسود *** گفت شکل پیل دیدم چون عمود
آن یکی بر پشت او بنهاد دست *** گفت خود این پیل چون تختی بد است
هم چنین هر یک به جزئی که رسید *** فهم آن می‌کرد هر جا می‌شنید

مولانا برای تبیین و توضیح این اندیشه، حکایت تمثیلی پیل در تاریک‌خانه و اختلاف در چگونگی و شکل پیل را می‌آورد. حکایت از این قرار است: هندی‌ها پیلی را در خانه‌ای تاریک قرار دادند و مردم آن دیار که تاکنون پیل ندیده بودند، برای تماشا گرد آمدند. در آن تاریکی، کسی نمی‌توانست آن را ببیند، از این رو هر کدام بر اندام پیل دست می‌سایید و چیزی تجسم می‌کرد. آن که دست به خرطوم پیل می‌کشید، پیل را ناودان تصور می‌کرد. دیگری که دست بر گوش حیوان می‌سایید خیال می‌کرد که شبیه بادبزن است. کسی که دست به پای پیل می‌کشید، آن را به صورت یک ستون تجسم می‌کرد و بالأخره کسی که دست بر کمر پیل می‌کشید می‌گفت: پیل مانند تخت است. حال آن که همه‌ی اینان در اشتباه بودند و اگر در آن جا شمعی می‌درخشید شکل حقیقی پیل نمایان می‌شد و اختلاف‌ها از میان می‌رفت.
در این حکایتِ تمثیلی، «پیل» کنایه از حقیقت مطلق و ذات بی‌چون الهی و یا هستی به نحو مطلق است. تاریکی نیز کنایه از این دنیاست، زیرا در این دنیا آدمی در لایه‌های بی‌شماری از حجاب‌ها و پرده‌هایی پوشیده شده است و عقل و روح او نیز در زندان حواس‌اند. «دست سایندگان پیل»، کنایه از کسانی است که می‌کوشند تا حقیقت مطلق را با مقیاس‌های محدود و نارسای عقلی و تجربی خود بشناسند. حکیمان و متکلمان و فیلسوفان و عالمان نیز هر یک برای شناخت حقیقت، مدعی روشی هستند، اما همه‌ی این روش‌ها و راهبردها وافی به مقصود نیست، بلکه هر کدام جلوه‌ای از حقیقت مطلق را نمایان می‌سازند. «شمع»، کنایه از نور کشف و یقین است. هرگاه چنین نوری در قلب و بصیرت آدمی بدرخشد، به کشف تمام حقیقت نایل می‌شود و در این مرتبه، نزاع و ستیزها رنگ می‌بازد. زیر بنای فکری قصه همان است که مولانا در قصه‌ی «انگور و عنب و ازُم» آورده است، که بیانگر سرشت حقیقت‌ستیز و افسانه پوی تعصبات مذهبی و «جنگ هفتاد و دو ملت» است.

از نظرگه گفتشان شد مختلف *** آن یکی دالش لقب داد این الف
در کف هر کس اگر شمعی بدی *** اختلاف از گفتشان بیرون شدی
چشم حس هم چون کف دست است و بس *** نیست کف را بر همه‌ی او دسترس
چشم دریا دیگر است و کف دگر *** کف بهل وز دیده‌ی دریا نگر
جنبش کف‌ها ز دریا روز و شب *** کف همی بینی و دریا نه عجب
ما چو کشتی‌ها به هم بر می‌زنیم *** تیره‌چشمیم و در آب روشنیم

از این جا به بعد مولانا از قصه پی نتیجه می‌گیرد. «از نظرگاه» یعنی براساس آگاهی و ادراک فردی. «اختلاف» و گوناگونی ادراک و طرز فکر مردم را در شکل خمیده «دال» و شکل راست «الف» نشان داده است. «شمع» همان انسان مرشد و راهنما است که همه را به راه حق می‌خواند. «چشم حس» حس ظاهری است که نمی‌تواند همه چیز را دریابد. در برابر چشم حس، «چشم دریا» و «دیده دریا» است؛ یعنی دید باطنی که حقایق را می‌بیند. «کف» را می‌توان به معنای کف دست و حس لامسه یا به معنای کف روی آب گرفت. مولانا در موارد دیگر دنیای مادی را به کف روی دریا تشبیه کرده است.
منبع مقاله :
افضلی، محمدرضا؛ (1388)، سروش آسمانی (شرح و تفسیر موضوعی مثنوی معنوی (جلد اول))، قم: مرکز بین‌المللی و نشر المصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم)، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم