تفسیر کلمه «الله» در مثنوی

سخن از درگاهی است که همه‌ی هستی نیازهای خود را بدان درگاه عرضه می‌کند. این بار عرضه‌ی نیاز با طلب فهم از تفسیر کلمه‌ی الله آغاز می‌شود: سیبویه (پیشوای نحویان مکتب بصره) در مورد معنای این کلمه گفته است: کسی که
پنجشنبه، 10 تير 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
تفسیر کلمه «الله» در مثنوی
 تفسیر کلمه «الله» در مثنوی

 

مؤلف: محمدرضا افضلی




 
معنی الله گفت آن سیبویه *** یولهون فی الحوائج هم لدیه
گفت الهنا فی حوائجنا الیک *** والتمسناها وجدناها لدیک
صد هزاران عاقل اندر وقت درد *** جمله نالان پیش آن دیّان فرد
هیچ دیوانه‌ی فلیوی این کند *** بر بخیلی عاجزی کدیه تند
گر ندیدندی هزاران بار بیش *** عاقلان کی جان کشیدندش به پیش
بلکه جمله‌ی ماهیان در موج‌ها *** جمله‌ی پرندگان بر اوج‌ها
پیل و گرگ و حیدر اشکار نیز *** اژدهای زفت و مور و مار نیز
بلکه خاک و باد و آب و هر شرار *** مایه زو یابند هم دی هم بهار

سخن از درگاهی است که همه‌ی هستی نیازهای خود را بدان درگاه عرضه می‌کند. این بار عرضه‌ی نیاز با طلب فهم از تفسیر کلمه‌ی الله آغاز می‌شود: سیبویه (پیشوای نحویان مکتب بصره) در مورد معنای این کلمه گفته است: کسی که مردم در نیازهای خود با شور به او روی می‌آورند. وی کلمه‌ی الله را از ریشه‌ی «وله» به معنای شور و شوق گرفته است. مولانا همین معنا را برمی گزیند و می‌گوید: ما در نیازهای خود با شور به سوی تو می‌آییم و آن را از تو می‌خواهیم و نزد تو می‌یابیم. «عاقل» کسی است که عقلِ معرفت‌یاب و کمال‌طلب دارد و چنین عقلی او را متوجه درگاه حق می‌کند. «دیّان فرد»، پروردگار است. «فلیو» یعنی گول و نادان. «کدیه تند» یعنی نیاز خود را ببرد و عرضه کند.
مولانا می‌گوید: عاقلان به این دلیل جان را پیش‌کش حق می‌کنند که بیش از هزاران بار لطف او را دیده‌اند. مولانا در ابیات بعد علاوه بر انسان‌ها، همه‌ی جانوران و عناصر هستی را در این نیاز شرکت می‌دهد. «حیدر اشکار» یعنی شیر شکارگیر که بر دیگر وحوش تسلط دارد. حتی خاک و باد و آب و آتش نیز، جملگی هم در زمستان و هم در بهار از آنِ خالق وهّاب، فیض می‌گیرند.

هر دمش لابه کند این آسمان *** که فرو مگذارم‌ای حق یک زمان
استن من عصمت و حفظ تو است *** جمله مطوی یمین آن دو دست
وین زمین گوید که دارم بر قرار *** ‌ای که بر آبم تو کردستی سوار
جملگان کیسه ازو بر دوختند *** دادن حاجت ازو آموختند
هر نبی‌ای زو برآورده برات *** استعینوا منه صبرا او صلات
هین ازو خواهید نی از غیر او *** آب در یم جو مجو در خشک جو
ور بخواهی از دگر هم او دهد *** بر کف میلش سخا هم او نهد
آن‌که معرض را ز زر قارون کند *** رو بدر آری به طاعت چون کند

این آسمان هر لحظه به درگاه الهی می‌نالد که‌ای حضرت حق! مرا حتی برای لحظه‌ای از حفاظت خود فرو مگذار که فرو مگذار که فرو خواهم افتاد. چنان که در آیه‌ی 65 سوره حج می‌فرماید: (وَیُمْسِكُ السَّماءَ أَن تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ)؛ آسمان را استوار نگه داشته که بر زمین نیفتد. ستونی که مرا بر پا نگاه داشته همانا نگهبانی و حفاظت توست. همه‌ی آسمان‌ها با قدرت دو دست خداوند درهم پیچیده شده‌اند. اشاره است به قسمتی از آیه 67 سوره زمر: (وَالْسَّمَاوَاتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمِینِهِ). زمین می‌گوید: ‌ای خدایی که مرا بر آب سوار کرده‌ای، برقرار و ساکنم فرما. زمین و این جهانی خاکی هم می‌دانند که اگر حفاظت حق نباشد نابود خواهند شد. همه آموخته‌اند که حاجات را پروردگار روا می‌کند. همه‌ی انبیا به او تکیه و استناد می‌کنند، به همین دلیل می‌گویند: با شکیبایی و نماز از او یاری بخواهید. نظر به آیه 152 سوره بقره است: (یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَعِینُوا بِالصَبْرِ وَالصَّلاَةِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ). در ابیات بعد سخن این است که اگر از دست اهل دنیا هم چیزی برآید، آن را باید داده‌ی حق بدانیم. «مُرض» یعنی روگردان و بی‌ایمان. قارون یکی از ثروتمندان بنی‌اسرائیل و منکر موسی بود، که خاک او را با ثروتش فرو برد.
منبع مقاله :
افضلی، محمدرضا؛ (1388)، سروش آسمانی (شرح و تفسیر موضوعی مثنوی معنوی (جلد اول))، قم: مرکز بین‌المللی و نشر المصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم)، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم