تفسیر کلمه «الله» در مثنوی

سخن از درگاهی است که همه‌ی هستی نیازهای خود را بدان درگاه عرضه می‌کند. این بار عرضه‌ی نیاز با طلب فهم از تفسیر کلمه‌ی الله آغاز می‌شود: سیبویه (پیشوای نحویان مکتب بصره) در مورد معنای این کلمه گفته است: کسی که
پنجشنبه، 10 تير 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
تفسیر کلمه «الله» در مثنوی
 تفسیر کلمه «الله» در مثنوی

 

مؤلف: محمدرضا افضلی




 
معنی الله گفت آن سیبویه *** یولهون فی الحوائج هم لدیه
گفت الهنا فی حوائجنا الیک *** والتمسناها وجدناها لدیک
صد هزاران عاقل اندر وقت درد *** جمله نالان پیش آن دیّان فرد
هیچ دیوانه‌ی فلیوی این کند *** بر بخیلی عاجزی کدیه تند
گر ندیدندی هزاران بار بیش *** عاقلان کی جان کشیدندش به پیش
بلکه جمله‌ی ماهیان در موج‌ها *** جمله‌ی پرندگان بر اوج‌ها
پیل و گرگ و حیدر اشکار نیز *** اژدهای زفت و مور و مار نیز
بلکه خاک و باد و آب و هر شرار *** مایه زو یابند هم دی هم بهار

سخن از درگاهی است که همه‌ی هستی نیازهای خود را بدان درگاه عرضه می‌کند. این بار عرضه‌ی نیاز با طلب فهم از تفسیر کلمه‌ی الله آغاز می‌شود: سیبویه (پیشوای نحویان مکتب بصره) در مورد معنای این کلمه گفته است: کسی که مردم در نیازهای خود با شور به او روی می‌آورند. وی کلمه‌ی الله را از ریشه‌ی «وله» به معنای شور و شوق گرفته است. مولانا همین معنا را برمی گزیند و می‌گوید: ما در نیازهای خود با شور به سوی تو می‌آییم و آن را از تو می‌خواهیم و نزد تو می‌یابیم. «عاقل» کسی است که عقلِ معرفت‌یاب و کمال‌طلب دارد و چنین عقلی او را متوجه درگاه حق می‌کند. «دیّان فرد»، پروردگار است. «فلیو» یعنی گول و نادان. «کدیه تند» یعنی نیاز خود را ببرد و عرضه کند.
مولانا می‌گوید: عاقلان به این دلیل جان را پیش‌کش حق می‌کنند که بیش از هزاران بار لطف او را دیده‌اند. مولانا در ابیات بعد علاوه بر انسان‌ها، همه‌ی جانوران و عناصر هستی را در این نیاز شرکت می‌دهد. «حیدر اشکار» یعنی شیر شکارگیر که بر دیگر وحوش تسلط دارد. حتی خاک و باد و آب و آتش نیز، جملگی هم در زمستان و هم در بهار از آنِ خالق وهّاب، فیض می‌گیرند.

هر دمش لابه کند این آسمان *** که فرو مگذارم‌ای حق یک زمان
استن من عصمت و حفظ تو است *** جمله مطوی یمین آن دو دست
وین زمین گوید که دارم بر قرار *** ‌ای که بر آبم تو کردستی سوار
جملگان کیسه ازو بر دوختند *** دادن حاجت ازو آموختند
هر نبی‌ای زو برآورده برات *** استعینوا منه صبرا او صلات
هین ازو خواهید نی از غیر او *** آب در یم جو مجو در خشک جو
ور بخواهی از دگر هم او دهد *** بر کف میلش سخا هم او نهد
آن‌که معرض را ز زر قارون کند *** رو بدر آری به طاعت چون کند

این آسمان هر لحظه به درگاه الهی می‌نالد که‌ای حضرت حق! مرا حتی برای لحظه‌ای از حفاظت خود فرو مگذار که فرو مگذار که فرو خواهم افتاد. چنان که در آیه‌ی 65 سوره حج می‌فرماید: (وَیُمْسِكُ السَّماءَ أَن تَقَعَ عَلَى الْأَرْضِ)؛ آسمان را استوار نگه داشته که بر زمین نیفتد. ستونی که مرا بر پا نگاه داشته همانا نگهبانی و حفاظت توست. همه‌ی آسمان‌ها با قدرت دو دست خداوند درهم پیچیده شده‌اند. اشاره است به قسمتی از آیه 67 سوره زمر: (وَالْسَّمَاوَاتُ مَطْوِیَّاتٌ بِیَمِینِهِ). زمین می‌گوید: ‌ای خدایی که مرا بر آب سوار کرده‌ای، برقرار و ساکنم فرما. زمین و این جهانی خاکی هم می‌دانند که اگر حفاظت حق نباشد نابود خواهند شد. همه آموخته‌اند که حاجات را پروردگار روا می‌کند. همه‌ی انبیا به او تکیه و استناد می‌کنند، به همین دلیل می‌گویند: با شکیبایی و نماز از او یاری بخواهید. نظر به آیه 152 سوره بقره است: (یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَعِینُوا بِالصَبْرِ وَالصَّلاَةِ إِنَّ اللّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ). در ابیات بعد سخن این است که اگر از دست اهل دنیا هم چیزی برآید، آن را باید داده‌ی حق بدانیم. «مُرض» یعنی روگردان و بی‌ایمان. قارون یکی از ثروتمندان بنی‌اسرائیل و منکر موسی بود، که خاک او را با ثروتش فرو برد.
منبع مقاله :
افضلی، محمدرضا؛ (1388)، سروش آسمانی (شرح و تفسیر موضوعی مثنوی معنوی (جلد اول))، قم: مرکز بین‌المللی و نشر المصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم)، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم