توحید حقیقی از نگاه مثنوی

مولانا برای تبیین موضوع به داستان عاشقی که در نزد معشوق خود کارها و خدماتی که در راه عشق او انجام داده بود، اشاره می‌کند و می‌گوید: دعوی عشق را همگان دارند، اما حقیقت عشق را کمتر کسی در می‌یابد. شرط اصلی عشق،
يکشنبه، 13 تير 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
توحید حقیقی از نگاه مثنوی
 توحید حقیقی از نگاه مثنوی

 

مؤلف: محمدرضا افضلی




 
تا نخوانی لا و الا الله را *** در نیابی منهج این راه را
آن یکی عاشق به پیش یار خود *** می‌شمرد از خدمت و از کار خود
کز برای تو چنین کردم چنان *** تیرها خوردم درین رزم و سنان
مال رفت و زور رفت و نام رفت *** بر من از عشقت بسی ناکام رفت
هیچ صبحم خفته یا خندان نیافت *** هیچ شامم با سر و سامان نیافت
آن‌چه او نوشیده بود از تلخ و درد *** او به تفصیلش یکایک می‌شمرد
نه از برای منتی بل می‌نمود *** بر درستیِّ محبت صد شهود
عاقلان را یک اشارت بس بود *** عاشقان را تشنگی زآن کی رود
می‌کند تکرار گفتن بی‌ملال *** کی ز اشارت بس کند حوت از زلال
صد سخن می‌گفت زآن درد کهن *** در شکایت که نگفتم یک سخن
آتشی بودش نمی‌دانست چیست *** لیک چون شمع از تف آن می‌گریست

مولانا برای تبیین موضوع به داستان عاشقی که در نزد معشوق خود کارها و خدماتی که در راه عشق او انجام داده بود، اشاره می‌کند و می‌گوید: دعوی عشق را همگان دارند، اما حقیقت عشق را کمتر کسی در می‌یابد. شرط اصلی عشق، گذشت از بقای موهوم و خروج از منزل «من و مایی» است. تا وقتی که منِ خود را حفظ کرده‌ای به جوهر عشق نخواهی رسید. باید شهادت به یکتایی حق را با کمال خلوص بپذیری و بر زبان آوری، تا این راه معرفت بر تو گشوده شود. آن عاشق از درد مزمن خود سخنانی بسیار می‌گفت، اما باز می‌گفت که من حتی یک سخن هم نگفته‌ام، از بس که در عشق، بی‌خویش شده بود. درد مزمن عشق مانند آتش بود و او از ماهیت آن خبر نداشت، ولی هم‌چون شمع از حرارت آن گریه می‌کرد.

گفت معشوق این همه کردی ولیک *** گوش بگشا پهن و اندر یاب نیک
کآن چه اصل اصل عشق است و ولاست *** آن نکردی آن‌چه کردی فرع‌هاست
گفتش آن عاشق بگو آن اصل چیست *** گفت اصلش مردن است و نیستی است
این همه کردی نمردی زنده‌ای *** هین بمیر ار یار جان‌بازنده‌ای
هم در آن دم شد دراز و جان بداد *** همچو گل در باخت سر خندان و شاد
ماند آن خنده برو وقف ابد *** همچو جان و پاک احمد با احد

معشوق بدو گفت: بله، این همه سخنانی که گفتی همه را انجام داده‌ای، اما گوش‌هایت را خوب باز کن و دقیقاً درک کن. آن‌چه را که اصل بنیادین عشق و دوستی است به جا نیاوردی. پس همه‌ی کارهایی که تا به حال کرده‌ای فرع بوده است. عاشق گفت: آن اصل بنیادی چیست؟ معشوق جواب داد: مردن و نیست شدن عاشق است. تو همه کار کردی، ولی فانی نشدی و هنوز زنده‌ای. هان! اگر عاشق جانبازی بمیر.
مولانا در این جا به یکی از مبانی مکتب عرفان اشاره می‌کند و آن این که عشقِ حقیقی، مستلزم فنای عاشق در معشوق و رفع دوئی و انانیت است. تا وقتی که کوه هستی انسان برپاست از عشق دم زدن، یاوه‌سرایی است. عاشق در همان لحظه دراز کشید و جان سپرد و مانند گل، شاد و خندان در راه معشوق سر باخت. آن خنده مانند روح و عقلِ عارف که هیچ رنجی ندارد بر لب آن عاشق، جاودانه نقش بست.

نور مه‌آلوده کی گردد ابد *** گر زند آن نور بر هر نیک و بد
او ز جمله پاک وا گردد به ماه *** همچو نور عقل و جان سوی اله
وصف پاکی وقف بر نور مه است *** تا بشش گر بر نجاسات ره است
زان نجاسات ره و آلودگی *** نور را حاصل نگردد بدرگی
ارجعی بشنید نور آفتاب *** سوی اصل خویش باز آمد شتاب
نی ز گلخن‌ها بر او ننگی بماند *** نی ز گلشن‌ها بر او رنگی بماند
نور دیده نور دیده بازگشت *** ماند در سودای او صحرا و دشت

برای مثال، نور ماه گرچه به هر پاک و پلیدی می‌تابد، اما کی ممکن است آلوده گردد. روحِ عارفِ عاشق از لوث جسم و جسمانیات پاک است. طبع نور هرگز بر اثر پلیدی‌ها و آلودگی‌ها دگرگون نمی‌شود و بد نهاد نمی‌گردد. نور آفتاب به محض آن‌که خطاب ارجعی را شنید، شتابان به سوی اصل خود بازگشت؛ نه از گلخن‌ها بر آن ننگ و عاری می‌ماند و نه از گلستان‌ها رنگی. روح عارفِ عاشق، نور حق را دیده است و به سوی آن می‌رود و اهل دنیا در حسرت و فراق آن می‌مانند.
منبع مقاله :
افضلی، محمدرضا؛ (1388)، سروش آسمانی (شرح و تفسیر موضوعی مثنوی معنوی (جلد اول))، قم: مرکز بین‌المللی و نشر المصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم)، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
سیره تربیتی پیامبر (ص) در برخورد با نوجوانان؛ از کرامت تا تربیت دینی
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم