استدراج، شراب قهر الهی

مولانا اشاره‌ای به قصه موسی و عبور او و یارانش از رود نیل و غرق شدن سپاه فرعون دارد. ثقیل، یعنی سپاه انبوه. وی سپس اشاره‌ای به قصه نمرود پادشاه بابل دارد، که مطابق روایات، ابراهیم را به آتش افکند و به خدا اعلان جنگ
شنبه، 19 تير 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
استدراج، شراب قهر الهی
 استدراج، شراب قهر الهی

 

مؤلف: محمدرضا افضلی




 
موسی‌ای، فرعون را تا رود نیل *** می‌کشد با لشکر و جمعی ثقیل
پشه‌ای نمرود را با نیم پر *** می‌شکافد بی‌مُحابا مغز سر
حال آن‌ کو قول دشمن را شنود *** بین جزای آن که شد یار حسود
حال فرعونی که هامان را شنود *** حال نمرودی که شیطان را شنود
دشمن ار چه دوستانه گویدت *** دام دان، گرچه زدانه گویدت
گر تو را قندی دهد، آن زهر دان *** گر به تو لطفی کند، آن قهر دان
از شراب قهر، چون مستی دهی *** نیست‌ها را صورت هستی دهی
چیست هستی بند چشم از دید چشم *** تا نماید سنگ گوهر، پشم یشم
چیست مستی حسّ‌ها مبدل شدن *** چوب گز اندر نظر سندل شدن

مولانا اشاره‌ای به قصه موسی و عبور او و یارانش از رود نیل و غرق شدن سپاه فرعون دارد. ثقیل، یعنی سپاه انبوه. وی سپس اشاره‌ای به قصه نمرود پادشاه بابل دارد، که مطابق روایات، ابراهیم را به آتش افکند و به خدا اعلان جنگ داد. پروردگار پشه‌ها را به جنگ او فرستاد. نمرود از عهده پشه‌ها بر نیامد و به محفظه‌ای مسی پناه برد که فقط سوراخی برای تنفس داشت. از همان سوراخ نیز پشه‌ای به درون محفظه رفت و از بینی نمرود وارد مغز او شد و مغز سرش را به تدریج خورد تا او را کشت. مولانا می‌گوید: گمراهان عاقبت بدی دارند و دچار قهر الهی می‌گردند.
قهر الهی اگر بخواهد گمراهان را به نابودی بکشاند، ممکن است به صورت خوش‌آیند پیش آید، به همین دلیل مولانا مستی از شراب قهر را مطرح می‌کند. در این صورت آن‌چه وجود حقیقی ندارد، صورت هستی پیدا می‌کند و چشم انسان از دیدن حقایق باز می‌ماند. سنگِ ناچیز را گوهر و پشم را یشم می‌بیند. چنان حواس او از کار می‌افتد که چوب درختان ریگزار (گز که برای سوزاندن است) را سندل (چوب خوش‌بوست که برای تزئینات به کار می‌رود) می‌بیند.

این چنین ظنّ خسیسانه به من *** مر شما را بود ننگان زمَن
ظا نین با لله ظنّ السوء را *** چون منافق سر بیندازم جدا
وا رهانم چرخ را از ننگتان *** تا بماند در جهان این داستان
شیر با این فکر می‌زد خنده فاش *** بر تبسّم‌های شیر، ایمن مباش
مال دنیا شد تبسّم‌های حق *** کرد ما را مست و مغرور و خَلقَ
فقر و رنجوری بهشت است‌ای سند *** کآن تبسّم، دام خود را بر کنَد

شایسته‌ی انسان نیست که با حق بستیزد و گمان پست داشته باشد. آنان که نسبت به خداوند گمان بد برند، دچار قهر الهی می‌شوند و از صفحه‌ی روزگار برچیده می‌گردند. این سخن مولانا بر گرفته از آیه‌ی 6 سوره فتح می‌باشد که می‌فرماید: (وَیُعَذِّبَ الْمُنَافِقِینَ وَالْمُنَافِقَاتِ وَالْمُشْرِكِینَ وَالْمُشْرِكَاتِ الظَّانِّینَ بِاللَّهِ ظَنَّ السَّوْءِ)؛ مردان و زنان منافق و مردان و زنان مشرک، آنان که به خدا گمان بد دارند، عذاب می‌شوند.
باید جهان را از لوث وجود شما ننگان پاک نمود، تا این داستان برای جهانیان موجب عبرت شود. مال و سرمایه‌ی این جهانی، تبسم و لبخند حق است، که ما را مست و مغرور و مندرس از معنویت و دور از خدا می‌کند. این تبسم حق همانند تبسم شیر، هنگام حمله و دریدن است. مولانا می‌گوید: پس‌ای انسانی که به سخن من اعتماد داری، بدان که ترش‌رویی دنیا و فقر و تهی‌دستی برای تو بهتر است، زیرا آن لبخند (خوشی‌های دنیا) سرانجام، صید خود را شکار می‌سازد و به هلاکت می‌رساند و این امر به تدریج و آرام آرام صورت می‌پذیرد. آن چنان به خوشی‌ها و لذایذ دنیا شیفته و فریفته می‌گردی که خود از سرِ بدمستی نخواهی فهمید. البته باید دانست که این‌گونه تبسم‌های الهی در قرآن به عنوان استدراج گفته شده است. در سوره اعراف، آیه‌ی 182 چنین آمده است: (وَالَّذِینَ كَذَّبُوا بِآیَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُم مِنْ حَیْثُ لاَیَعْلَمُونَ)؛ آنان که به تکذیب آیات ما می‌پردازند به استدراج گرفتارشان سازیم به گونه‌ای که خود ندانند.
منبع مقاله :
افضلی، محمدرضا؛ (1388)، سروش آسمانی (شرح و تفسیر موضوعی مثنوی معنوی (جلد اول))، قم: مرکز بین‌المللی و نشر المصطفی (صلی الله علیه و آله و سلم)، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم