Slums

محله‌های فقیرنشین

حرکت مردم به سوی شهرها در نخستین دهه‎های انقلاب صنعتی موجب پیدایش نواحی وسیعی از سکونتگاه‌ها و محله‎های فلاکت بار، با خانه‎هایی زاغه مانند، بدون خدمات ضروری و بسیار پرازدحام شد. این محله‎های فقیرنشین نقطه‎ی مقابل
جمعه، 22 مرداد 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
محله‌های فقیرنشین
 محله‌های فقیرنشین

 

نویسنده: پیتر لوید
برگرداننده: حسن چاوشیان
ویراستار: محمد منصور هاشمی


 

 Slums

حرکت مردم به سوی شهرها در نخستین دهه‎های انقلاب صنعتی موجب پیدایش نواحی وسیعی از سکونتگاه‌ها و محله‎های فلاکت بار، با خانه‎هایی زاغه مانند، بدون خدمات ضروری و بسیار پرازدحام شد. این محله‎های فقیرنشین نقطه‎ی مقابل محله‌های شهرها و دهکده‌های پیشاصنعتی بود، چرا که اکنون فقیر و غنی کاملاً از هم جدا شده بودند. در نتیجه، دلالت‎های تحقیرآمیز این اصطلاح به ساکنان این محله‎های فقیرنشین منتقل شد. از چشم گروه‎های مرفه‌تر، آن‎ها مردمانی بودند که ارزش‎ها و هنجارهای حاکم بر جامعه را زیر پا گذاشته بودند.
به این ترتیب، تمایزی میان «فقرای مستحق» و «فقرای نامستحق» به وجود آمد- دسته‌ی دوم را «فقرای بی‌آبرو» (1966 ,Matza) ، «طبقات خطرناک» ( 1973,Chevalier)، و در آثار مارکسیستی «پرولتاریای اوباش یا لومپن» می‌نامیدند. ویژگی‎های کلیشه‌ایی که به ساکنان محله‎های فقیرنشین نسبت داده می‎شد شامل از هم گسیختگی ساختار خانواده و درهم ریختگی سازمان اجتماع در این محله‎ها بود. یأس و دلسردی این گروه‎ها موجب بالارفتن سطوح خشونت و جرم در این محله‌ها شد. برای تبیین این رفتارها دیدگاه‎های گوناگونی مطرح شد از تأکید بر ضعف اخلاقی فردی گرفته- که باید با تربیت و/ یا تنبیه اصلاح می‌شد- تا وجود نارسایی در جامعه که باید با اصلاحات اجتماعی علاج می‎شد (1977 ,Waxman). اجتناب ناپذیر بودن انتقال نسل به نسل این ویژگی‎های رفتاری با مفهوم «خرده فرهنگ فقر» لوئیس (1967,Lewis) سر زبان‎ها افتاد؛ بنا به استدلال لوئیس در اکثر وضعیت‎های ناشی از فقر فرایند اجتماعی شدن کودکان از همان سنین آغازین با ارزش‎های والدین است؛ مفهوم «چرخه‎های محرومیت» حکایت از این می‎کند که مسائل درهم بافته‌ی چندگانه‎ای که پیش روی تنگدستان قد می‎کشد، گریز آن‎ها از وضعیت فقر را تقریباً غیرممکن می‎سازد. هر دو رهیافت فوق با انتقادهای گسترده‎ای مواجه شده است (نک. Leacock 1970; Coffield et al., 1980).
همراه با پاکیزه سازی و بازسازی محله‎های فقیرنشین قرن نوزدهم، شکل‎های دیگری از خانه‎های ارزان قیمت و کم هزینه و آپارتمان‎های چند طبقه به وجود آمده است که آن‎ها نیز به نوبه‌ی خود برچسب همان ویژگی‎های سرزنش آمیز و ننگ آور را بر خود دارند.
این تصویر محله‎های فقیرنشین که در قرن نوزدهم با توسعه‌ی صنعتی کشورهای غربی به وجود آمد، در مورد رشد جهان سوم در نیمه‎ی دوم قرن بیستم به طور کامل صدق نمی‎کند. در کشورهای جهان سوم نرخ رشد 10 درصد در سال به دلیل مهاجرت انبوه از نواحی روستایی به شهرها و نرخ بالای موالید که ناشی از جوانی مهاجران است، امری رایج و مشترک است. بعضی از این مهاجران در خانه‎های کلنگی و رو به ویرانی مناطق درون شهری منزل و مأوایی پیدا می‎کنند و بعضی هم در شهرک‎هایی که با انبوه سازی ایجاد شده‎اند. اما عرضه‌ی چنین خانه‎هایی بسیار کم‌تر از میزان تقاضای آن‌هاست؛ اکثریت بزرگی از مهاجران تازه وارد مجبور شده‎اند خانه‎های خود را در حاشیه‎های شهر به دست خود بسازند. این نواحی که حلبی‌آباد، سکونت‌گاه غصبی یا با اسامی محلی دیگری نامیده می‎شود اکنون مسکن نیمی از کل جمعیت بسیاری از شهرها را تأمین می‌کند.
معمولاً گروه‎های مرفه‎تر جامعه به ساکنان حلبی آبادها با همان تحقیرها و سرزنش‎هایی می‎نگرند که پیش‎تر به آن‎ها اشاره شد. با این حال مطالعاتی که درباره‎ی این نواحی انجام گرفته ویژگی‎های بسیار متفاوتی را آشکار ساخته است که به تمایزگذاشتن میان «بیغوله‎های امید» و «بیغوله‎های یأس» منجر شده است (Stokes, 1962). ویژگی نوعی بیغوله‎های امید این است که در آن‎ها مهاجران روستایی که در آرزوی زندگی بهتر هستند تا حد ممکن به ارزش‎های مسلط اجتماعی وفادارند و غالباً درگیر سخت‎ترین فعالیت‌های اجتماعی می‎شوند؛ اما بیغوله‎های یأس منزل و مأوای کسانی است که خود را در سراشیب سقوط اجتماعی می‎بینند و قادر به مصاف با مشکلات زندگی شهری نیستند و همان دلسردی و بی‌اعتنایی‎ای را از خود نشان می‌دهند که ویژگی این نوع فقر مفرط است. یکسان دانستن حلبی‌آبادها با بیغوله‎های امید، و مناطق درون شهری با بیغوله‎های یأس ضرورتاً همیشه درست نیست؛ چون همان طور که ترنر (Turner, 1967) در مورد چند شهر امریکای لاتین نشان داده است، مهاجران ابتدا در خانه‎های اجاره‌ای مناطق درون شهری ساکن می‎شوند تا «جای پای» خود را محکم کنند و سپس با بنا کردن مسکن شخصی خود در یک حلبی‌آباد، وضعیت‌شان را «تثبیت می‎کنند».
تصور تقابل فاحش بین زوال و سقوط محله‎های فقیرنشین کلاسیک و موفقیت‌جویی حلبی‌آبادها، بدون شک مبالغه‌آمیز است. بسیاری از ساکنان محله‎های فقیرنشین قدیمی فاقد ویژگی‌هایی هستند که معمولاً به صورت کلیشه‎ای به فقر مفرط نسبت داده می‎شود، و بالعکس بسیاری از ساکنان حلبی آبادها دارای همان ویژگی‎ها هستند. تنوع فوق العاده گسترده‎ای که از نظر موفقیت در یافتن شغل شهری بین این افراد وجود دارد، عامل مهمی در تفاوت سطح زندگی و نگرش‎های اجتماعی آن‌هاست. تمایزیابی اجتماعی در حلبی آباد نتیجه‌ی تجاری شدن بازار مسکن در آن‌جاست، چون ساکنان موفق قدیمی در این نواحی کم کم به زمینداران کوچکی تبدیل می‎شوند و مستأجران آن‎ها دیگر قادر نیستند آنقدر پس انداز کنند که برای ساختن خانه‎های خودشان کافی باشد.
حلبی آبادها، آن طور که در اواخر دهه‎ی 1960 همگان پیش بینی می‎کردند، به «مراکز اصلی» اغتشاش و ناآرامی مدنی تبدیل نشده‎اند. اما تنش‎های ناشی از فقر، که از در و دیوار خانه‎ها کاملاً آشکار است، بدون شک وجود دارد؛ هر چند که این تنش‎ها معمولاً به واسطه‌ی نمایندگی یا وکالت سیاسی، سازمان اجتماع و پیوندهای قومیتی انتشار و پراکندگی پیدا می‎کند و موجب می‌شود که برچسب «بی‌آبرو» یا «طبقه‌ی خطرناک» در مورد اکثریت فقرای شهری مناسب نباشد.
منبع مقاله :
آوتوِیت، ویلیام، باتامور، تام؛ (1392)، فرهنگ علوم اجتماعی قرن بیستم، ترجمه‌ی حسن چاوشیان، تهران: نشر نی، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم