روح مجرّد قدسی در بیان مولوی

پرنده‌ای در آسمان جهان غیب به پرواز در می‌آید و سایه‌اش روی زمین این جهان می‌افتد. جسم، سایه‌ی سایه‌ی دل است، جسم کی تواند هم شأن دل و روح مجرد باشد؟ مولانا در این ابیات روح مجرّد قدسی را به پرنده‌ای تشبیه کرده که در
جمعه، 29 مرداد 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
روح مجرّد قدسی در بیان مولوی
 روح مجرّد قدسی در بیان مولوی

 

نویسنده: محمدرضا افضلی




 

در هوای غیب مرغی ‌می پرد *** سایه‌ی او بر زمینی ‌می‌زند
جسم سایه سایه سایه دل است *** جسم کی اندر خور پایه‌ی دل است
مرد خفته روح او چون آفتاب *** در فلک تابان و تن در جامه خواب
جان نهان اندر خلا هم چون سجاف *** تن تقلب می‌کند زیر لحاف
روح چون من امر ربی مختفیست *** هر مثالی که بگویم منتفیست

پرنده‌ای در آسمان جهان غیب به پرواز در می‌آید و سایه‌اش روی زمین این جهان می‌افتد. جسم، سایه‌ی سایه‌ی دل است، جسم کی تواند هم شأن دل و روح مجرد باشد؟ مولانا در این ابیات روح مجرّد قدسی را به پرنده‌ای تشبیه کرده که در مطار غیب به پرواز درآمده است. سایه‌ی او منعکس می‌شود و از آن سایه، قالب مثالی و از قالب مثالی نیز روح حیوانی پدید می‌آید و در نهایت از سایه‌ی روح حیوانی، جسم عنصری و مادی حادث می‌شود. البته اسناد سایه به قلب‌ یا روح مجرد، به نحو مجاز است، زیرا روح مجرد اصلاً سایه ندارد. پس مراد از سایه‌ی روح، تجلی روح در قوس نزولی است. بنابراین، تجلی روح و قلب در قوس نزولی هستی به ترتیب موجب ظهور قالب مثالی، روح حیوانی و جسم مادی می‌گردد. مثال دیگر: شخصی می‌خوابد، در حالی که روح او مانند خورشید در آسمان‌ می‌تابد و در همان حال جسم او در لباس و بستر خواب آرامیده است. روح شخص در عالم غیب مانند حاشیه‌ای است که به طرف درون لباس می‌دوزند. روح مجرد چون که از امر پروردگار است به قدری از دایره حواس و انظار پوشیده است که هر مثالی درباره او بگویم، فایده‌ای ندارد.

معمای روح ناگشوده است


در زمین حق را و در چرخ سمی‌*** نیست پنهان تر ز روح آدمی
باز کرد از رطب و ‌یابس حق نورد *** روح را من امر ربی مهر کرد
پس چون دید آن روح را چشم عزیز *** پس برو پنهان نماند هیچ چیز

خداوند لابه لا و پیچ و تاب هر پدیده‌ای را برای بشر باز کرده، مگر روح را که هم چنان به صورت راز سر به مُهر نگه داشته است. روح مجرّد‌ یا نفس ناطقه که به تعبیر حکما از مجردات عالم امر است، برای بشر ناشناخته است. گرچه حکمای الهی و متألهان در اثبات روح و بیان تجرد آن، براهین متعددی اقامه کرده‌اند، اما نگفته‌اند که روح چیست. در واقع، گفتار آنان درباره‌ی روح بر قاعده‌ی سلب و تنزیه استوار است تا وصف و تشریح؛‌ یعنی فقط گفته‌اند روح چه چیزی نیست؛ مثلاً گفته‌اند: روح ماده نیست، جسم و عوارض جسم نیست، کم و کیف و... نیست، اما چه چیزی است؟ الله اعلم. آیات و روایات نیز در این باب ساکت‌اند. چنان که در آیه‌ی 85 سوره «اسراء» آمده است: (وَیسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَمَا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِیلًا)؛ و از تو ای پیامبر درباره‌ی روح سؤال می‌کنند که چیست؟ به آنان بگو که روح از امر پروردگار من است و تنها علم ناچیزی به شما داده شده است. امر پروردگار روح را مُهر کرده است تا هر کسی نتواند آن را بنگرد، زیرا هر دیدی نمی‌تواند روح را بشناسد.
منبع مقاله :
افضلی، محمدرضا؛ (1388)، سروش آسمانی، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران