روح مجرّد قدسی در بیان مولوی

پرنده‌ای در آسمان جهان غیب به پرواز در می‌آید و سایه‌اش روی زمین این جهان می‌افتد. جسم، سایه‌ی سایه‌ی دل است، جسم کی تواند هم شأن دل و روح مجرد باشد؟ مولانا در این ابیات روح مجرّد قدسی را به پرنده‌ای تشبیه کرده که در
جمعه، 29 مرداد 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
روح مجرّد قدسی در بیان مولوی
 روح مجرّد قدسی در بیان مولوی

 

نویسنده: محمدرضا افضلی




 

در هوای غیب مرغی ‌می پرد *** سایه‌ی او بر زمینی ‌می‌زند
جسم سایه سایه سایه دل است *** جسم کی اندر خور پایه‌ی دل است
مرد خفته روح او چون آفتاب *** در فلک تابان و تن در جامه خواب
جان نهان اندر خلا هم چون سجاف *** تن تقلب می‌کند زیر لحاف
روح چون من امر ربی مختفیست *** هر مثالی که بگویم منتفیست

پرنده‌ای در آسمان جهان غیب به پرواز در می‌آید و سایه‌اش روی زمین این جهان می‌افتد. جسم، سایه‌ی سایه‌ی دل است، جسم کی تواند هم شأن دل و روح مجرد باشد؟ مولانا در این ابیات روح مجرّد قدسی را به پرنده‌ای تشبیه کرده که در مطار غیب به پرواز درآمده است. سایه‌ی او منعکس می‌شود و از آن سایه، قالب مثالی و از قالب مثالی نیز روح حیوانی پدید می‌آید و در نهایت از سایه‌ی روح حیوانی، جسم عنصری و مادی حادث می‌شود. البته اسناد سایه به قلب‌ یا روح مجرد، به نحو مجاز است، زیرا روح مجرد اصلاً سایه ندارد. پس مراد از سایه‌ی روح، تجلی روح در قوس نزولی است. بنابراین، تجلی روح و قلب در قوس نزولی هستی به ترتیب موجب ظهور قالب مثالی، روح حیوانی و جسم مادی می‌گردد. مثال دیگر: شخصی می‌خوابد، در حالی که روح او مانند خورشید در آسمان‌ می‌تابد و در همان حال جسم او در لباس و بستر خواب آرامیده است. روح شخص در عالم غیب مانند حاشیه‌ای است که به طرف درون لباس می‌دوزند. روح مجرد چون که از امر پروردگار است به قدری از دایره حواس و انظار پوشیده است که هر مثالی درباره او بگویم، فایده‌ای ندارد.

معمای روح ناگشوده است


در زمین حق را و در چرخ سمی‌*** نیست پنهان تر ز روح آدمی
باز کرد از رطب و ‌یابس حق نورد *** روح را من امر ربی مهر کرد
پس چون دید آن روح را چشم عزیز *** پس برو پنهان نماند هیچ چیز

خداوند لابه لا و پیچ و تاب هر پدیده‌ای را برای بشر باز کرده، مگر روح را که هم چنان به صورت راز سر به مُهر نگه داشته است. روح مجرّد‌ یا نفس ناطقه که به تعبیر حکما از مجردات عالم امر است، برای بشر ناشناخته است. گرچه حکمای الهی و متألهان در اثبات روح و بیان تجرد آن، براهین متعددی اقامه کرده‌اند، اما نگفته‌اند که روح چیست. در واقع، گفتار آنان درباره‌ی روح بر قاعده‌ی سلب و تنزیه استوار است تا وصف و تشریح؛‌ یعنی فقط گفته‌اند روح چه چیزی نیست؛ مثلاً گفته‌اند: روح ماده نیست، جسم و عوارض جسم نیست، کم و کیف و... نیست، اما چه چیزی است؟ الله اعلم. آیات و روایات نیز در این باب ساکت‌اند. چنان که در آیه‌ی 85 سوره «اسراء» آمده است: (وَیسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّی وَمَا أُوتِیتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِیلًا)؛ و از تو ای پیامبر درباره‌ی روح سؤال می‌کنند که چیست؟ به آنان بگو که روح از امر پروردگار من است و تنها علم ناچیزی به شما داده شده است. امر پروردگار روح را مُهر کرده است تا هر کسی نتواند آن را بنگرد، زیرا هر دیدی نمی‌تواند روح را بشناسد.
منبع مقاله :
افضلی، محمدرضا؛ (1388)، سروش آسمانی، قم: مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی(ص)، چاپ اول

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
play_arrow
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
play_arrow
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
play_arrow
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
play_arrow
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
play_arrow
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
play_arrow
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
play_arrow
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
play_arrow
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
play_arrow
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
play_arrow
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
play_arrow
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
play_arrow
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
play_arrow
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا
play_arrow
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا