قرآن، مظهر اسم « هادى» و «مضل»

قرآن كريم مظهر اسم «هادى» و «نافع» است، مؤمنان را هدايت مى‏كند، شايستگان و فطرت مداران از قرآن نفع و سود مى‏برند. در مقابل، اهل كفر و نفاق و كسانى كه شهوت و غضب حيوانى خود را بر فطرتشان حاكم ساخته و آن را به خاموشى كشانيده باشند، قابليت و شايستگى هدايت قرآن را ندارند و چون حق را انكار مى‏كنند و در برابر آن مى‏ايستند، گمراهى و ضلالتشان بيشتر مى‏شود و قرآن براى آنان مظهر اسم «ضار» و «مضل» و مايه ضرر و ضلالت مى‏گردد.
جمعه، 2 اسفند 1387
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
قرآن، مظهر اسم « هادى» و «مضل»
قرآن، مظهر  اسم « هادى» و «مضل»
قرآن، مظهر اسم « هادى» و «مضل»

نويسنده:حضرت آية اللّه جوادى آملى

قرآن كريم مظهر اسم «هادى» و «نافع» است، مؤمنان را هدايت مى‏كند، شايستگان و فطرت مداران از قرآن نفع و سود مى‏برند. در مقابل، اهل كفر و نفاق و كسانى كه شهوت و غضب حيوانى خود را بر فطرتشان حاكم ساخته و آن را به خاموشى كشانيده باشند، قابليت و شايستگى هدايت قرآن را ندارند و چون حق را انكار مى‏كنند و در برابر آن مى‏ايستند، گمراهى و ضلالتشان بيشتر مى‏شود و قرآن براى آنان مظهر اسم «ضار» و «مضل» و مايه ضرر و ضلالت مى‏گردد.
قرآن مانند خورشيدى است كه مى‏تابد و آنان كه چشم سالمى داشته باشند از نور آن بهره مى‏گيرند و راه را از چاه تشخيص داده، به سوى هدف خويش هدايت مى‏شوند. ولى اگر كسى چشمى ناسالم داشته باشد، نه تنها از نور آفتاب سودى نمى‏برد بلكه همان نور هدايتگر و انرژى زا، سبب نقصان افزونتر چشم او مى‏شود تا به كورى مطلق برسد.
خداى سبحان درباره تأثير قرآن بر افراد بشر مى‏فرمايد: «يضل به كثيراً و يهدى به كثيراً و ما يضل به الا الفاسقين» (1) يعنى خداوند به وسيله آيات كتابش گروه بسيارى را گمراه، و گروه بسيارى را هدايت مى‏كند و البته تنها كسانى را گمراه مى‏سازد كه فاسق و منحرف باشند.
پاسخ به يك پرسش
در اينجا جاى اين پرسش است كه اگر قرآن كريم محض هدايت است،چگونه سبب گمراهى و ضلالت مى‏شود، و چگونه ممكن است كه حقيقتى، اثرى متناقض با خود بر جاى بگذارد؟
براى پاسخ به اين پرسش لازم است دو نكته درباره «اضلال» و چگونگى آن گفته شود:
اول: مقصود از «اضلال» اضلال تكوينى است نه تشريعى، زيرا محال است كه خداى سبحان كتابى را بفرستد و       در آن كتاب محتوايى باشد كه نه تنها انسان را هدايت نمى‏كند بلكه گمراه كننده اوست. چنين امرى علاوه بر آنكه بر خلاف حكمت خداوند و منافى هدف و غايت خلقت و آفرينش است، سبب خواهد شد كه گمراهان و بدكاران، مستحق عذاب و جهنم نباشند و در برابر خداى خود عذر بياورند كه ما خواستار هدايت تو بوديم ولى تو ما را گمراه كردى، پس ما معذوريم نه مسئول .
بنابراين، خداوند اضلال تشريعى و ابتدايى ندارد و همگان را در وهله نخست با هدايت تشريعى و ابتدايى خود به راه راست و صلاح و فلاح و رستگارى دعوت مى‏كند و در اين مرحله هيچ اضلالى وجود ندارد ولى اگر كسى اين هدايت تشريعى را نپذيرفت و به اختيار خويش بيراهه گمراهى را پيش گرفت، و از مهلت توبه و تراخى انابه و تأخير مجازات متنبه نشد و استفاده نكرد و به فطرت الهى خود برنگشت آنگاه به اضلال تكوينى خداوند مبتلا خواهد شد .
دوم: هدايت امرى واقعى و موجود و «اضلال» امرى عدمى و غير موجود است و لذا هدايت را مى‏شود به خداوند نسبت داد ولى ضلالت و گمراهى را نه ؛ زيرا چيزى كه رد شى‏ء و عدم است قابل دادن وگرفتن نيست. ضلالت، نبودن هدايت است و به اصطلاح منطق، رابطه اين دو، رابطه ملكه و عدم است يعنى اگر هدايت در جايى موجود باشد، هيچ گاه ضلالتى از آن جهت در آنجا نخواهد بود ولى اگر هدايت نباشد،نبودن هدايت، ضلالت است .
هدايت وضلالت مانند نور و تاريكى است. چنين نيست كه نور يك حقيقت باشد و تاريكى حقيقتى ديگر و در كنار آن باشد، بلكه تاريكى همان نبودن نور است و اگر در جايى نور بتابد، تاريكى وجود ندارد و اگر نتابد همان نتابيدن نور، تاريكى است و نه چيزى ديگر. در بينايى و كورى نيز چنين است يعنى اگر كسى نبيند و از قوه بينايى بى بهره باشد كور است و اين كورى حقيقتى جداگانه و مستقل ندارد بلكه همان عدم ملكه بينى است .
بنابراين، اضلال و گمراه ساختن از ناحيه خداوند يعنى همان قطع هدايت. اگر كسى هدايت تشريعى را نپذيرفت و خواهان هدايت الهى نبود، خداوند نيز بنا به خواست خود او، هدايت تكوينى خود را براى او نمى‏فرستد و اگر هدايت تكوينى الهى فرستاده نشود، شخص گمراه به حال خود رها مى‏شود و مانند مريضى كه خود، نسخه درمان پزشك را پاره كند، روز به روز بر مرض و گمراهى او افزوده مى‏شود. بر همين اساس خداى سبحان درباره منافقان مى‏فرمايد: «فى قلوبهم مرض فزادهم اللّه مرضاً» (2) يعنى آنها مرض و گمراهى ابتدايى دارند كه آن را با اراده خود اختيار نموده‏اند و خداوند نيز آنها را بعد از امهال و امتحان رها مى‏كند و نتيجه رهايى آنان جز شدت يافتن مرض چيزى نخواهد بود .
وقتى كه هدايت الهى به كسى داده نشد، نه عقل و دل او شكوفا مى‏شود ونه پيام پيام‏آوران الهى را مى‏شنود. چنين انسانى نه مانند چشمه‏اى است كه از درونش توان جوشش عقل و ادراك شهودى داشته باشد و نه مانند حوض و استخر است كه اگر از باطن خود جوشش ندارد، دست كم، از چشمه‏هاى علم و معرفت الهى بهره‏مند شود. و اگر چنين شد، گمراهى و ضلالت او روز به روز افزونتر مى‏گردد تا روزى كه اين پرده‏هاى غليظ غفلت و گناه و استكبار كنار رود و حقايق الهى را پس از مرگ آشكارا ببيند واز خواب چندين ساله‏اش بيدار: «الناس نيام فاذا ماتوا انتبهوا» (3) آنگاه كه بيدار شد و حقيقت براى او مكشوف گشت، راهى براى ايمان (كه فعل اختيار و سبب نجات است) ندارد، چون قيامت، روز حساب است نه كسب عمل صالح «انّ اليوم عمل و لا حساب و غداً حساب و لا عمل » (4) .

پى‏نوشتها
[1] سوره بقره، آيه 26 .
[2] سوره بقره، آيه 10 .
[3] كافى، ج.2 ص.240 ح 32 .
[4] نهج البلاغه، خطبه 42 .
تفسير موضوعى قرآن كريم (قرآن در قرآن)


تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم