قرآن، مظهر اسم « هادى» و «مضل»

قرآن كريم مظهر اسم «هادى» و «نافع» است، مؤمنان را هدايت مى‏كند، شايستگان و فطرت مداران از قرآن نفع و سود مى‏برند. در مقابل، اهل كفر و نفاق و كسانى كه شهوت و غضب حيوانى خود را بر فطرتشان حاكم ساخته و آن را به خاموشى كشانيده باشند، قابليت و شايستگى هدايت قرآن را ندارند و چون حق را انكار مى‏كنند و در برابر آن مى‏ايستند، گمراهى و ضلالتشان بيشتر مى‏شود و قرآن براى آنان مظهر اسم «ضار» و «مضل» و مايه ضرر و ضلالت مى‏گردد.
جمعه، 2 اسفند 1387
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
قرآن، مظهر اسم « هادى» و «مضل»
قرآن، مظهر  اسم « هادى» و «مضل»
قرآن، مظهر اسم « هادى» و «مضل»

نويسنده:حضرت آية اللّه جوادى آملى

قرآن كريم مظهر اسم «هادى» و «نافع» است، مؤمنان را هدايت مى‏كند، شايستگان و فطرت مداران از قرآن نفع و سود مى‏برند. در مقابل، اهل كفر و نفاق و كسانى كه شهوت و غضب حيوانى خود را بر فطرتشان حاكم ساخته و آن را به خاموشى كشانيده باشند، قابليت و شايستگى هدايت قرآن را ندارند و چون حق را انكار مى‏كنند و در برابر آن مى‏ايستند، گمراهى و ضلالتشان بيشتر مى‏شود و قرآن براى آنان مظهر اسم «ضار» و «مضل» و مايه ضرر و ضلالت مى‏گردد.
قرآن مانند خورشيدى است كه مى‏تابد و آنان كه چشم سالمى داشته باشند از نور آن بهره مى‏گيرند و راه را از چاه تشخيص داده، به سوى هدف خويش هدايت مى‏شوند. ولى اگر كسى چشمى ناسالم داشته باشد، نه تنها از نور آفتاب سودى نمى‏برد بلكه همان نور هدايتگر و انرژى زا، سبب نقصان افزونتر چشم او مى‏شود تا به كورى مطلق برسد.
خداى سبحان درباره تأثير قرآن بر افراد بشر مى‏فرمايد: «يضل به كثيراً و يهدى به كثيراً و ما يضل به الا الفاسقين» (1) يعنى خداوند به وسيله آيات كتابش گروه بسيارى را گمراه، و گروه بسيارى را هدايت مى‏كند و البته تنها كسانى را گمراه مى‏سازد كه فاسق و منحرف باشند.
پاسخ به يك پرسش
در اينجا جاى اين پرسش است كه اگر قرآن كريم محض هدايت است،چگونه سبب گمراهى و ضلالت مى‏شود، و چگونه ممكن است كه حقيقتى، اثرى متناقض با خود بر جاى بگذارد؟
براى پاسخ به اين پرسش لازم است دو نكته درباره «اضلال» و چگونگى آن گفته شود:
اول: مقصود از «اضلال» اضلال تكوينى است نه تشريعى، زيرا محال است كه خداى سبحان كتابى را بفرستد و       در آن كتاب محتوايى باشد كه نه تنها انسان را هدايت نمى‏كند بلكه گمراه كننده اوست. چنين امرى علاوه بر آنكه بر خلاف حكمت خداوند و منافى هدف و غايت خلقت و آفرينش است، سبب خواهد شد كه گمراهان و بدكاران، مستحق عذاب و جهنم نباشند و در برابر خداى خود عذر بياورند كه ما خواستار هدايت تو بوديم ولى تو ما را گمراه كردى، پس ما معذوريم نه مسئول .
بنابراين، خداوند اضلال تشريعى و ابتدايى ندارد و همگان را در وهله نخست با هدايت تشريعى و ابتدايى خود به راه راست و صلاح و فلاح و رستگارى دعوت مى‏كند و در اين مرحله هيچ اضلالى وجود ندارد ولى اگر كسى اين هدايت تشريعى را نپذيرفت و به اختيار خويش بيراهه گمراهى را پيش گرفت، و از مهلت توبه و تراخى انابه و تأخير مجازات متنبه نشد و استفاده نكرد و به فطرت الهى خود برنگشت آنگاه به اضلال تكوينى خداوند مبتلا خواهد شد .
دوم: هدايت امرى واقعى و موجود و «اضلال» امرى عدمى و غير موجود است و لذا هدايت را مى‏شود به خداوند نسبت داد ولى ضلالت و گمراهى را نه ؛ زيرا چيزى كه رد شى‏ء و عدم است قابل دادن وگرفتن نيست. ضلالت، نبودن هدايت است و به اصطلاح منطق، رابطه اين دو، رابطه ملكه و عدم است يعنى اگر هدايت در جايى موجود باشد، هيچ گاه ضلالتى از آن جهت در آنجا نخواهد بود ولى اگر هدايت نباشد،نبودن هدايت، ضلالت است .
هدايت وضلالت مانند نور و تاريكى است. چنين نيست كه نور يك حقيقت باشد و تاريكى حقيقتى ديگر و در كنار آن باشد، بلكه تاريكى همان نبودن نور است و اگر در جايى نور بتابد، تاريكى وجود ندارد و اگر نتابد همان نتابيدن نور، تاريكى است و نه چيزى ديگر. در بينايى و كورى نيز چنين است يعنى اگر كسى نبيند و از قوه بينايى بى بهره باشد كور است و اين كورى حقيقتى جداگانه و مستقل ندارد بلكه همان عدم ملكه بينى است .
بنابراين، اضلال و گمراه ساختن از ناحيه خداوند يعنى همان قطع هدايت. اگر كسى هدايت تشريعى را نپذيرفت و خواهان هدايت الهى نبود، خداوند نيز بنا به خواست خود او، هدايت تكوينى خود را براى او نمى‏فرستد و اگر هدايت تكوينى الهى فرستاده نشود، شخص گمراه به حال خود رها مى‏شود و مانند مريضى كه خود، نسخه درمان پزشك را پاره كند، روز به روز بر مرض و گمراهى او افزوده مى‏شود. بر همين اساس خداى سبحان درباره منافقان مى‏فرمايد: «فى قلوبهم مرض فزادهم اللّه مرضاً» (2) يعنى آنها مرض و گمراهى ابتدايى دارند كه آن را با اراده خود اختيار نموده‏اند و خداوند نيز آنها را بعد از امهال و امتحان رها مى‏كند و نتيجه رهايى آنان جز شدت يافتن مرض چيزى نخواهد بود .
وقتى كه هدايت الهى به كسى داده نشد، نه عقل و دل او شكوفا مى‏شود ونه پيام پيام‏آوران الهى را مى‏شنود. چنين انسانى نه مانند چشمه‏اى است كه از درونش توان جوشش عقل و ادراك شهودى داشته باشد و نه مانند حوض و استخر است كه اگر از باطن خود جوشش ندارد، دست كم، از چشمه‏هاى علم و معرفت الهى بهره‏مند شود. و اگر چنين شد، گمراهى و ضلالت او روز به روز افزونتر مى‏گردد تا روزى كه اين پرده‏هاى غليظ غفلت و گناه و استكبار كنار رود و حقايق الهى را پس از مرگ آشكارا ببيند واز خواب چندين ساله‏اش بيدار: «الناس نيام فاذا ماتوا انتبهوا» (3) آنگاه كه بيدار شد و حقيقت براى او مكشوف گشت، راهى براى ايمان (كه فعل اختيار و سبب نجات است) ندارد، چون قيامت، روز حساب است نه كسب عمل صالح «انّ اليوم عمل و لا حساب و غداً حساب و لا عمل » (4) .

پى‏نوشتها
[1] سوره بقره، آيه 26 .
[2] سوره بقره، آيه 10 .
[3] كافى، ج.2 ص.240 ح 32 .
[4] نهج البلاغه، خطبه 42 .
تفسير موضوعى قرآن كريم (قرآن در قرآن)


تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین