واژه‌ی قارعه در قرآن

در بسياري از موارد باب «قرع» به معناي ضربه زدن است و «قارعه» سختي شديد روزگاران است که مردم را در هم مي‌کوبد. از آن جهت به قيامت قارعه گفته‌اند که حوادث آن، مردم را درهم مي‌کوبد. «اقراع» و
شنبه، 30 ارديبهشت 1396
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
واژه‌ی قارعه در قرآن
 قارعه

نويسنده: عباس کوثري

 
در بسياري از موارد باب «قرع» به معناي ضربه زدن است و «قارعه» سختي شديد روزگاران است که مردم را در هم مي‌کوبد. از آن جهت به قيامت قارعه گفته‌اند که حوادث آن، مردم را درهم مي‌کوبد. «اقراع» و «مقارعه» قرعه زدن است و «رجلٌ قَرع» مردي است که قبول مشورت مي‌کند و «قريع» به معناي سيد و بزرگ است و «قُرعه مال» به معناي گزيده مال است؛ بر همين اساس «اقرع فلانٌ فلاناً» به اين معناست که فلاني بهترين مال خود را به فلاني بخشيد. (1) نيز «قرع» به سکون را و فتح آن، به کدو گفته مي‌شود و «قَرَع» با دو فتحه، کچلي و سر بدون مو است. (2) کلمه قارعه در قرآن کريم در دو معنا به کار رفته است.

کاربردهاي قارعه در قرآن

1. از نام‌هاي قيامت

قرآن کريم مي‌فرمايد: «الْقَارِعَةُ * مَا الْقَارِعَةُ * وَمَا أَدْرَاكَ مَا الْقَارِعَةُ * يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَرَاشِ الْمَبْثُوثِ * وَتَكُونُ الْجِبَالُ كَالْعِهْنِ الْمَنفُوشِ»: (3) آن حادثه کوبنده و چه حادثه کوبنده‌اي و تو چه مي‌داني که حادثه کوبنده چيست؛ روزي [است] که مردم مانند پروانه‌ها [يا ملخ‌هاي] پراکنده خواهند بود و کوه‌ها مانند پشم رنگينِ حلاجي شده مي‌شوند. از آنجا که زمان قارعه با کلمه «يَوْمَ يَكُونُ» مشخص شده، معلوم مي‌شود مقصود از قارعه همان قيامت است.
مؤلف مجمع البيان و الميزان مي‌نويسند: «الْقَارِعَةُ» اسمي از اسماي قيامت است؛ چون دل‌ها را با اضطراب و دل‌هاي دشمنان خدا را با عذاب الهي مي‌شکند. (4) خداوند متعال در آيه‌اي ديگر مي‌فرمايد: «كَذَّبَتْ ثَمُودُ وَعَادٌ بِالْقَارِعَةِ * فَأَمَّا ثَمُودُ فَأُهْلِكُوا بِالطَّاغِيَةِ * وَأَمَّا عَادٌ فَأُهْلِكُوا بِرِيحٍ صَرْصَرٍ عَاتِيَةٍ». (5) در اين آيه نيز قارعه به قيامت تفسير شده است، چنان‌که شيخ طوسي در تبيان (6) و طبري در جامع البيان (7) آن را يکي از نام‌هاي قيامت شمرده‌اند.

2. حادثه و مصيبت شکننده در دنيا

قرآن کريم مي‌فرمايد: «وَلاَ يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُم بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيباً مِن دَارِهِمْ حَتَّى‏ يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لاَ يُخْلِفُ الْمِيعَادَ». (8) مقصود از قارعه، اصناف بلايا و مصائبي است که در نفوس و اموال و اولاد پديدار مي‌شود، (9) همچنين جنگ و خشکسالي و اسارتي است که به جهت عقوبت بر اعمال حادث شده است. (10) به قرينه «حَتَّى‏ يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ» قارعه قيامت نيست، بلکه همان مصائب و مشکلات دنيوي است که قبل از آمدن وعده خدا (مرگ يا قيامت) دامنگير کافران مي‌شود.
فعل «تَحُلُّ» يا مؤنث است که مرجع آن «قارعه» است يا اينکه فعل مخاطب است که پيامبر را مورد خطاب قرار داده است و معنايش اين است که پيوسته بلاهاي کوبنده‌اي بر کافران به سبب اعمالشان وارد مي‌شود يا در نزديکي خانه آنان فرود مي‌آيد (يا با لشکريان به نزديکي خانه آنان فرود مي‌آيي) تا آن زمان که وعده خدا فرارسد. به يقين خداوند در وعده خود تخلف نمي‌کند.

پي‌نوشت‌ها:

1. ابن فارس؛ معجم مقاييس اللغة؛ ج 5، ص 72.
2. احمد فيومي؛ المصباح المنير؛ ج 1 و 2، ص 499.
3. قارعه: 1-5.
4. فضل بن حسن طبرسي؛ مجمع البيان؛ ج 9 و 10، ص 808. سيد محمدحسين طباطبايي؛ الميزان؛ ج 20، ص 349.
5. الحاقه: 4-6.
6. محمد بن حسن طوسي؛ التبيان؛ ج 10، ص 94.
7. محمد بن جرير طبري؛ جامع البيان؛ ج 14، جزء 29، ص 59-60.
8. رعد: 31.
9. فضل بن حسن طبرسي؛ مجمع البيان؛ ج 5 و 6، ص 451.
10. محمود زمخشري؛ الکشاف؛ ج 2، ص 531.

منبع مقاله :
منبع‌مقاله: کوثري، عباس؛ (1394)، فرهنگنامه تحليلي وجوه و نظائر در قرآن (جلد دوم)، قم: دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، معاونت پژوهشي، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامي، چاپ اول.
 
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
آداب پیام دادن؛ زمان‌سنجی، لحن نوشتار و احترام به حریم خصوصی
آداب پیام دادن؛ زمان‌سنجی، لحن نوشتار و احترام به حریم خصوصی