![آشنايي با واژگانِ مهدويت آشنايي با واژگانِ مهدويت](https://rasekhoon.net/_files/thumb_images700/article/9f2cf098-9396-4d16-8960-1239555e87f8.jpg)
![آشنايي با واژگانِ مهدويت آشنايي با واژگانِ مهدويت](/_WebsiteData/Article/ArticleImages/1111111110/20732.jpg)
آشنايي با واژگانِ مهدويت
نويسنده: خدامراد سليميان
«مهدويت» سبزترين انديشهاي است كه خداوند آن را به انسانيت هديه كرده است و ميرود تا با به شكوفه نشستن، جهان هستي را به عطر دلانگيز خود طراوتي بهشتگونه بخشد. اين تفكر كه در هر دين و آييني به گونهاي خود را متجلي ساخته، در فرهنگ متعالي تشيع به عاليترين صورت ممكن پاي به عرصهي انديشهها نهاده است و با ارائهي كاملترين تصوير از اين اعتقاد سترگ ، همگان را به حيرت و طلب انداخته است. بازشناسي روزآمدِ اين اعتقاد، همواره دلمشغولي فرزانگان و انديشمندان شيعه بوده و هست و همواره در نهايت اهتمام به اين مهم پرداختهاند. از اين رو، موضوعات مربوط به مهدويت، آميختگي ويژهاي با زندگي شيعه پيدا كرده، به گونهاي كه ميتوان مهدويت را روح و جان تشيع برشمرد. بهويژه در دوران معاصر كه اشتياق وصف ناپذيري جهت معرفت و شناخت آن خورشيد پنهان در عموم مردم و بهويژه جوانان به چشم ميآيد كه اين خود، انسان را برآن ميدارد تا هر آنچه در توان است، در خدمت اين قافلهي شيدا خالصانه نثار نمايد. اين نوشتار كوتاه در شناخت اجمالي واژگان مهدويت، برگ سبزي است كه اميد ميرود مقبول آن يار سفركرده و مفيد براي ياران آن حضرت قرار گيرد.ان شاء اللّه
آخر الزمان
شكي نيست كه هر آغازي را انجام و هر شروعي را پاياني است، جز ذات بي پايان خداوندي كه هم آغاز است و هم انجام. زمان نيز مانند تمام مخلوقات الهي چنين خواهدبود. روزگاري بر دنيا سپري شده كه ديباچهي زندگي دنيايي به شمار ميآيد و زماني نيز خواهد گذشت كه پايان اين كتاب خواهد بود. برگههاي پايان كتاب زندگي انسان در زمين«آخرالزمان» خوانده ميشود. اين اصطلاح كه در اغلب اديان بزرگ به چشم ميخورد، در اديان ابراهيمي و بهويژه در دين اسلام، بسيار مورد توجه قرار گرفته است.
اين اصطلاح، معمولاً به روزگار پاياني دنيا و رويدادهايي كه ممكن است در اين بخش از زندگي دنيايي به وقوع بپيوندد، گفته ميشود و در روايات فراوان مورد اشاره قرار گرفته است. از جمله اتفاقات بسيار مهم اين دوران ميتوان به قيام جهاني حضرت مهدي( عليهالسلام ) اشاره كرد.
ابدال
«ابدال» جمعِ «بدل» يا «بديل»، عدهاي معلوم از صالحان و خاصان خدا را گويند كه هيچگاه زمين از آنان خالي نباشد و جهان بديشان برپاست و آنگاه كه يكي از آنان بميرد، خداي تعالي ديگري را به جاي او برانگيزد ، تا آن شمار كه به قولي هفت و به قولي هفتاد است، همواره كامل ماند. در فرهنگ مهدويت از ايشان به عنوان گروهي از ياران حضرت مهدي(عجل الله تعالی فرجه) هنگام ظهور گفته ميشود كه از منطقهي شام به آن حضرت معلق شده، ايشان را ياري مينمايند. دربارهي ويژگي اين افراد گفته شده، آنان راهبان شب و شيران روز هستند. دلهايشان چون پولاد سخت است كه در ميان ركن و مقام، با آخرين ذخيرهي الهي حضرت مهدي(عج) بيعت خواهند كرد.
اثني عشريه
اثني عشريه، يا دوازده امامي، پر جمعيتترين گروه شيعه هستند كه معتقدند خداوند پس از پيامبراكرم (صلياللهعليهوآله) دوازده امام را به امامت نصب فرمود كه با حضرت علي( عليهالسلام ) آغاز و به محمد بن حسن مهدي(عج) ختم ميگردد.
ايشان دلائل فراواني از آيات قرآن و احاديث نبوي و امامت علي( عليهالسلام ) اقامه نمودهاند و امامت آن حضرت را به نص صريح از طرف خداوند، ذكر نمودهاند.
آنها امامان را مانند پيامبر، ملهم از جانب خدا ميدانند و ميگويند كه امامت رياست عامه دارد و مقام او مافوق بشر عادي است.
اشراط الساعة
«اشراط» جمع «شرط» به معناي علامت است. بنابراين «اشراط الساعة» به معناي نشانههاي نزديك شدن قيامت است. اصطلاحي كه در قرآن و حديث، بر مجموع حوادثي اطلاق ميشود كه پيش از واقعهي عظيم رستاخيز اتفاق خواهد افتاد. اين واژه بيشتر در روايات اهل سنت به كار رفته است.
يكي از حوادث مهمي كه به عنوان اشراط الساعة از آن ياد شده و مورد اتفاق شيعه و اهل سنت است، ظهور مردي از خاندان پيامبراكرم (صلياللهعليهوآله) ميباشد و شيعه معتقد است، او فرزند امام حسن عسكري(عليهالسلام) است كه در سال دويست و پنجاه و پنج ق متولد شده و هم اكنون به قدرت الهي زنده است و آنگاه كه خداوند اراده نمايد، پرچم قيام بر دوش خواهد گرفت و تا او نيايد و حكومت عدل را در گيتي برپاي ندارد، عمر جهان به سر نميرسد و قيامت برپا نميگردد.
امدادهاي غيبي
اگرچه اساس قيام حضرت مهدي(عجل الله تعالی فرجه) بر امور طبيعي است، ولي به اقتضاي عظمت آن قيام جهاني، خداوند متعال برخي از نيروهاي غيبي و فوق طبيعي خود را در اختيار آن حضرت قرار خواهد داد، تا موجبات پيروزي ايشان هرچه بهتر فراهم آيد. از مجموعهي رواياتي كه در اين زمينه وارد شده، ميتوان موارد زير را به عنوان امدادهاي غيبي هنگام ظهور برشمرد: نصر الهي، فرشتگان و بهويژه امين وحي جبرئيل ، شمشيرهاي ويژه، القاي ترس و رعب در دل دشمنان و همچنين اسباب و علل طبيعي همچون بادها و ابرها همانگونه كه در تسخير پيامبران همانند حضرت سليمان( عليهالسلام ) بوده است.
امنيت اجتماعي
يكي از مهمترين شاخصههاي حكومت جهاني حضرت مهدي(عج) امنيت اجتماعي است. امنيتي كه بشريت در تمام دوران تاريخ خود مانند آن را نديده است. او در جامعهي عدالتْ بنياد خود، همهي معيارها و ضوابط غيرانساني و نادرست را كنار ميزند و علل و عوامل دلهره، نگراني و ترس را نابود كرده، بيم آفرينان و هراسانگيزان را از سرِ راه جامعه برخواهد داشت.
انتظار
«انتظار» به معني چشم به راه بودن و درنگ كردن به اميد پيشامدي خاص، است. به بيان ديگر انتظار، كيفيتي است روحي كه موجب بهوجود آمدن حالت آمادگي است، براي آنچه انتظار دارند و ضد آن يأس و نااميدي است و در اصطلاح مهدويت به چشم دوختن به ظهور حضرت مهدي( عليهالسلام ) و كسب آمادگيهاي لازم براي درك هرچه بهتر زمان ظهور ايشان است.
حضرت رسول اكرم(صليالله عليه وآله) و امامان معصوم ، بر انتظار آن روز موعود و لحظه شماري در فرارسيدن حكومت حقه كه تنها به دست آن حضرت تشكيل ميگردد، تأكيد فراواني نموده و آن را از اصول اساسي دينداري شمردهاند و پاداشهاي بزرگي براي منتظران بيان فرمودهاند. از همين روي، علماي بزرگ، انتظار را يكي از وظايف مهم مردم در عصر غيبت دانستهاند و هم پيوسته مؤمنين را به مراعات اين وظيفهي خطير، با كردار و گفتار وا ميداشتند.
در باب انتظار فرج و ارج و اهميت آن، احاديث فراواني از پيشوايان معصوم( عليهالسلام ) روايت شده است. پيامبر گرامي اسلام (صلياللهعليهوآله) فرموده است: برترين كارهاي امت من انتظار فرج از خداي عزوجل است.
انطاكيه
«انطاكيه» يكي از قديميترين شهرهاي شام است كه به گفتهي بعضي در سيصد سال قبل از مسيح بنا گرديد. اين شهر براي مسيحيان مانند مدينه براي مسلمانان است. آنجا پس از بيت المقدس، به عنوان دومين شهر مذهبي آنها به حساب ميآيد. به همين جهت در قرآن مجيد از اين شهر به خصوص، سخن به ميان آمده است.
شايد ذكر انطاكيه در روايات مهدويت، به خاطر رابطهي تنگاتنگي است كه بين حضرت مسيح (عليهالسلام) و حضرت مهدي(عج) در عصر ظهور ايجاد خواهد شد.
در روايات مربوط به حضرت مهدي(عجل الله تعالی فرجه) از آن به عنوان سرزميني يادشده كه حضرت مهدي(عج) پس از ظهور از غاري در آن سرزمين، تورات و انجيل را بيرون آورده، با يهود و نصاري با آن استدلال كرده و حقانيت خود را به اثبات خواهد رساند.
بقية اللّه
واژهي «بقيه» به معناي بازمانده و پاينده و آنچه كه از چيزي باقي گذاشته شود، است. تركيب «بقيةالله» در قرآن مجيد و روايات خاندان عصمت و طهارت (عليهالسلام) آمده است. از آنجايي كه مهدي موعود(عج) آخرين پيشوا و بزرگترين رهبر انقلاب پس از قيام پيامبر اسلام (صليالله عليه وآله) است، يكي از روشنترين مصاديق«بقيةالله» ميباشد و از همه به اين لقب شايستهتر است. به خصوص كه تنها باقيمانده بعد از پيامبر( عليهالسلام ) و امامان (عليهمالسلام) است. بنابراين يكي از القاب حضرت مهدي(عج) بقيةالله است كه خود آن حضرت هنگام آغاز ظهور، خود را با اين لقب معرفي خواهد كرد. و توصيه شده در عصر غيبت و ظهور، هنگام سلام به آن حضرت چنين گفته شود:«السلام عليك يا بقيةالله في ارضه.»
توقيع
«توقيع» به معني امضا كردن نامه و فرمان و نشان كردن برنامه و منشور ميباشد و نيز پاسخهايي است كه بزرگان و دولتمردان، زير سؤالها و درخواستهاي كتبي كه از ايشان ميشده، مينوشتند.
در كتابهاي روايي، فقهي و تاريخي شيعه، توقيع به قسمتي از نوشتههاي ائمهي اطهار( عليهمالسلام ) اطلاق شده است و البته عمدهي آنها چه از لحاظ مقدار و حجم و چه از نظر تعداد، توقيعاتي است كه از سوي قلب عالم امكان وليعصر(عج) صادر گرديده است.
امروزه نيز، وقتي سخن از توقيع به ميان ميآيد، ذهن به توقعيات حضرت مهدي(عج) معطوف ميگردد. اگرچه از ديگر ائمه نيز نوشتههايي تحت عنوان توقيع در دست است. بنابراين توقيع ، عبارت است از آنچه به صورت مكتوب از حضرت مهدي(عج) در دوران غيبت صغري در جهت هدايت و رفع نيازهاي شيعه، توسط سفيران خاص و چهارگانهي آن حضرت صادر شده است كه عمدتا به دستْ خط مبارك خود حضرت نوشته شده است. اگرچه امروز دست نوشتههاي حضرت به ما نرسيده، ولي متن اغلب توقعيات در كتابهاي حديثي قابل استفاده ميباشد.
حجت
«حجت» از نظر لغت به معناي برهان و دليل كه باآن حريف را قانع يا دفع كنند، به كار ميرود. اگرچه همهي ائمه (عليهمالسلام) حجت الهي به حساب ميآيند، ولي اين واژه به عنوان يكي از القاب حضرت مهدي(عج) مورد استفاده قرار گرفته است. در اغلب روايات اين لقب به صورت «الحجة من آل محمد» (صلياللهعليه وآله) به كار رفته است.
حكيمه خاتون
دختر امام جواد( عليهالسلام ) از محدثان و يكي از راويان حديث ولادت حضرت مهدي(عج) است. علوم اسلام را از ائمهي هدي كسب فيض نموده و از جمله زناني است كه احاديثي به نقل از ايشان در كتابهاي معتبر حديثي نقل شده است.
او اخبار بسياري را در مورد ازدواج امام حسن عسكري( عليهالسلام ) با نرجس خاتون، مادر حضرت مهدي(عج) و ولادت حجةابن الحسن (عج) نقل كرده است.
حكومت جهاني حضرت مهدي(عجل الله تعالی فرجه)
يكي از ويژگيهاي مشهور دولت مهدي موعود(عج) جهانگير بودن آن است. حكومت مهدي(عج) شرق و غرب عالم را فرا ميگيرد و آبادياي در زمين نميماند، مگر اينكه گلبانگ محمدي از آن برميخيزد و سراسر گيتي از عدل و داد آكنده ميگردد. در آن دوران به دست آن امام بزرگوار، آرمان والاي تشكيل جامعهي بزرگ بشري و خانوادهي انساني تحقق ميپذيرد و آرزوي ديرينهي همهي انبياء و امامان و مصلحان و انساندوستان برآورده ميگردد. در دوران رهبري حضرت مهدي(عج) با ايجاد مركزيت واحد و مديريت و حاكميت يگانهي الهي براي همهي اجتماعات و نژادها و منطقهها، اختلافها به وحدت تبديل ميگردد.
خروج دجال
براساس آنچه از ظاهر اخبار استفاده ميشود «دجال» فردي است كه در آخرالزمان و پيش از قيام حضرت مهدي(عج) خروج ميكند و با انجام كارهاي شگفتانگيز، جمع زيادي از مردم را ميفريبد و سرانجام بهدست عيسي بن مريم( عليهالسلام ) به هلاكت ميرسد.
در مورد اصل دجال، صرف نظر از ويژگيهاي او، چند احتمال ذكر شده است:
الف: دجال، نام شخص معيني نيست، بلكه قابل انطباق بر هركس است كه با ادعاهاي پوچ و بي اساس و با توسل به حيله گري و نيرنگ، در صدد فريب مردم باشد.
ب: دجال نام شخص معيني است كه در برخي روايات، حتي به صورت مشخص اشاره شده است.
ج: اين احتمال نيز وجود دارد كه مراد از «دجال»، نوعي طرز تفكر است كه مردم را از تفكر مهدوي دور خواهد ساخت.
خروج سفياني
از روايات استفاده ميشود، پيش از قيام قائم(عج) مردي از نسل ابوسفيان در منطقهي شام خروج ميكند و با تظاهر به دينداري گروه زيادي از مسلمانان را ميفريبد.
در اين كه خروج سفياني از نشانههاي حتمي ظهور است، روايات فراواني وارد شده است.
خروج يماني
سرداري از يمن قيام ميكند و مردم را به حق و عدل دعوت ميكند. اين نشانه در منابع اهل سنت ذكر نشده است، ولي در روايات شيعه فراوان از او سخن ميان آمده است. و در پارهاي از روايات، خروج او از نشانههاي حتمي ظهور حضرت مهدي(عج) دانسته شده است.
خسف به بيدا
فرو برده شدن در بيداء كه از آن در روايات «خسف به بيدا» تعبير شده، نام سرزميني است، بين مكه و مدينه. ظاهرا منظور از اين تركيب، آن است كه سفياني با لشكري عظيم به قصد جنگ با مهدي(عج) عازم مكه ميشود، در بين مكه و مدينه و در محلي كه به سرزمين «بيداء» معروف است، به گونهاي معجزه آسا به امر خداوند، در دل زمين فرو ميروند.
دعاي عهد
از دعاهاي مشهور كه خواندن آن در دوران غيبت حضرت مهدي(عج) فراوان مورد سفارش قرار گرفته است، دعاي عهد است.
رجعت
واژهي رجعت در كتابهاي لغت به معناي بازگشت است و معناي اصطلاحي رجعت عبارت است از بازگشت دو گروه از مردگان در عصر ظهور حضرت مهدي. گروه اول، مؤمنان محض و در رأس آنها انبياء و ائمه ( عليهالسلام ) و گروه دوم، كافران محض، تا اينكه مؤمنان از برپايي حكومت عدل لذت برده و آن را ياري نمايند و كفار از ديدن آن دولت جهاني متألم و ناراحت شوند.
از مجموع آيات، در روايات و بيان دانشمندان بزرگ شيعه بهدست ميآيد كه رجعت، عالمي است با ويژگيهاي خاص به خود كه نه - دقيقا - همچون عالمِ دنياست و نه همانند آخرت و در عين حال برزخ هم نيست.
زيارت آلِ يس
زيارتِ آلِ يس، يكي از زيارتهاي مشهور حضرت صاحب الامر است. اين زيارت با بيست و سه سلام آغاز شده كه سلام اول به آل يس يعني عترت پاك پيامبر( صلياللهعليهوآله ) و سلامهاي بعدي هريك با القاب و عناوين خاص حضرت مهدي(عج) ميباشد. پس با اظهار و اقرار اصول اعتقادي صحيح و گواه گرفتن امام برآنها و تجديد عهد و وفاداري نسبت به اولياي دين، زيارت به پايان ميرسد.
غيبت
«غيبت» در اصطلاح براي كسي استعمال ميشود كه مدتي در جايي حضور دارد و پس از آن در آن محل حاضر نميشود و در مهدويت ، به پنهان شدن حضرت مهدي(عج) از ديدگان مردم گفته ميشود كه اين پنهان شدن با استفاده از روايات به دو بخش تقسيم شده.
غيبت نخست كه مدت آن كوتاه - شصت و نه سال-بوده ، غيبت صغري ناميده شده و غيبت دوم كه مدت آن همچنان ادامه دارد، غيبت تام، كامل و كبري ناميده شده است.
قائم(عجل الله تعالی فرجه)
با مراجعه به روايات مربوط به حضرت مهدي(عج)، به جرأت ميتوان گفت هيچ لقبي به اندازهي قائم دربارهي حضرت مهدي (عج) به كار نرفته است. گويا از آنجايي كه قيام حضرت مهدي(عج) درخشانترين فصل حيات آن حضرت است، اتصاف به اين صفت و لقب، همواره مورد توجه معصومين( عليهالسلام ) برده است. از برخي روايات استفاده ميشود، هنگام شنيدن اين لقب بهتر است انسان ايستاده و اداي احترام نمايد كه علاوه بر اظهار ارادت، ميتوان اعلام آمادگي نيز نمود كه اين نهايت درجهي انتظار راستين است.
مسجد صاحب الزمان(جمكران)
اين مسجد در حدود شش كيلومتري جنوب شرقي قم واقع شده است. برخي بناي اين مسجد را توسط حسن بن مثله جمكراني و به دستور مستقيم حضرت ولي عصر( عليهالسلام ) در سال سيصد و نود و سه قمري دانستهاند، در حالي كه عدهاي ديگر بناي آن را صدها سال قبل از آن ذكر نمودهاند. اين مسجد امروز مورد اقبال فراوان شيعيان واقع شده و داراي آداب خاص است.
منتظر
در فرهنگ مهدويت منتظر به انساني گفته ميشود كه با تمام وجود در انتظار آمدن آخرين حجت الهي به سر ميبرد. در روايات معصومين( عليهالسلام ) به منتظر، از دو جهت بيشتر از جهات ديگر توجه شده است، ابتدا وظايف و آنگاه فضايل او كه هريك در محل خود داراي اهميت است. برخي از وظايف منتظران از اين قرار است: صبر بر سختيها، پايداري بر حب اهل بيت( عليهالسلام )، رعايت تقوا و پرواي الهي، دعا براي فرج، شناخت و معرفت امام و...
مهدي
«مهدي» اسم مفعول و به معناي «هدايت شده» است و مهدويت نيز از همين ريشه است. مهدي، مشهورترين نام حضرت نزد شيعه و سني است. البته گاهي نيز در معناي فاعلي به معناي هدايت كننده به كار رفته است، امام صادق( عليهالسلام ) در اين باره فرمود:...و قائم (عج) را از آن جهت مهدي گفتهاند كه مردم را به آييني كه مسلمانان از دست دادهاند، هدايت ميكند...»(ارشاد مفيد، ص 04 عليهالسلام )
نداي آسماني
منظور از نداي آسماني، ظاهرا صدايي است كه در آستانهي ظهور حضرت مهدي( عليهالسلام ) از آسمان شنيده ميشود و همهي مردم آن را ميشنوند.
در روايات، تعبيرهاي «نداء» و«صيحه» و «صوت» بيانگر اين نشانهي ظهور هستند، اگرچه ممكن است به نظر رسد هريك از آنها، نشانهي جداگانهاي باشد كه پيش از ظهور واقع ميشود، لكن به نظر ميرسد كه اينها تعبيرهاي گوناگون از يك حادثه و يا دست كم، اشكال گوناگون يك حادثه باشند.
نشانههاي ظهور
آن دسته از رخدادها، كه براساس پيشبيني معصومان( عليهالسلام ) پيش، و يا در آستانهي ظهور حضرت مهدي(عج) پديد خواهند آمد، نشانههاي ظهورند. تحقق هريك از اين نشانهها، نويدي از نزديك شدن ظهور قائم(عج) است، به گونهاي كه با تحقق مجموعهي رخدادهاي پيشگويي شده و به دنبال آخرين نشانهي ظهور، حضرت مهدي( عليهالسلام ) قيام خواهد كرد. از روايات استفاده ميشود، برخي نشانهها حتمي و برخي ديگر غير حتمي خواهد بود.
نيابت عامه
پس از پايان يافتن دوران غيبت صغري و نيابت خاصه، با آغاز غيبت كبري هدايت شيعيان تحت عنوان «نيابت عامه» از طرف حضرت مهدي( عليهالسلام ) به خود شكل گرفت. به اين صورت كه امام، ضابطهاي كلي و صفات و مشخصاتي عام به دست داده كه در هر عصر، فرد شاخصي كه آن ضابطه از هر جهت و در همهي ابعاد، بر او صدق كند، نائب امام شناخته ميشود.
يا لثارات الحسين( عليهالسلام )
«ثار» در لغت به معناي خونخواهي است. «يا لثارات الحسين»، شعار ياران حضرت مهدي(عج) است كه به خونخواهي حسين( عليهالسلام ) هنگام قيام آن حضرت سر خواهند داد، البته در پارهاي از روايات از آن به عنوان شعار فرشتگاني كه هنگامي قيام براي ياري حضرت مهدي(عج) حضور مييابند، ياد شده است.
منبع : پایگاه اطلاع رسانی سراج الف
آخر الزمان
شكي نيست كه هر آغازي را انجام و هر شروعي را پاياني است، جز ذات بي پايان خداوندي كه هم آغاز است و هم انجام. زمان نيز مانند تمام مخلوقات الهي چنين خواهدبود. روزگاري بر دنيا سپري شده كه ديباچهي زندگي دنيايي به شمار ميآيد و زماني نيز خواهد گذشت كه پايان اين كتاب خواهد بود. برگههاي پايان كتاب زندگي انسان در زمين«آخرالزمان» خوانده ميشود. اين اصطلاح كه در اغلب اديان بزرگ به چشم ميخورد، در اديان ابراهيمي و بهويژه در دين اسلام، بسيار مورد توجه قرار گرفته است.
اين اصطلاح، معمولاً به روزگار پاياني دنيا و رويدادهايي كه ممكن است در اين بخش از زندگي دنيايي به وقوع بپيوندد، گفته ميشود و در روايات فراوان مورد اشاره قرار گرفته است. از جمله اتفاقات بسيار مهم اين دوران ميتوان به قيام جهاني حضرت مهدي( عليهالسلام ) اشاره كرد.
ابدال
«ابدال» جمعِ «بدل» يا «بديل»، عدهاي معلوم از صالحان و خاصان خدا را گويند كه هيچگاه زمين از آنان خالي نباشد و جهان بديشان برپاست و آنگاه كه يكي از آنان بميرد، خداي تعالي ديگري را به جاي او برانگيزد ، تا آن شمار كه به قولي هفت و به قولي هفتاد است، همواره كامل ماند. در فرهنگ مهدويت از ايشان به عنوان گروهي از ياران حضرت مهدي(عجل الله تعالی فرجه) هنگام ظهور گفته ميشود كه از منطقهي شام به آن حضرت معلق شده، ايشان را ياري مينمايند. دربارهي ويژگي اين افراد گفته شده، آنان راهبان شب و شيران روز هستند. دلهايشان چون پولاد سخت است كه در ميان ركن و مقام، با آخرين ذخيرهي الهي حضرت مهدي(عج) بيعت خواهند كرد.
اثني عشريه
اثني عشريه، يا دوازده امامي، پر جمعيتترين گروه شيعه هستند كه معتقدند خداوند پس از پيامبراكرم (صلياللهعليهوآله) دوازده امام را به امامت نصب فرمود كه با حضرت علي( عليهالسلام ) آغاز و به محمد بن حسن مهدي(عج) ختم ميگردد.
ايشان دلائل فراواني از آيات قرآن و احاديث نبوي و امامت علي( عليهالسلام ) اقامه نمودهاند و امامت آن حضرت را به نص صريح از طرف خداوند، ذكر نمودهاند.
آنها امامان را مانند پيامبر، ملهم از جانب خدا ميدانند و ميگويند كه امامت رياست عامه دارد و مقام او مافوق بشر عادي است.
اشراط الساعة
«اشراط» جمع «شرط» به معناي علامت است. بنابراين «اشراط الساعة» به معناي نشانههاي نزديك شدن قيامت است. اصطلاحي كه در قرآن و حديث، بر مجموع حوادثي اطلاق ميشود كه پيش از واقعهي عظيم رستاخيز اتفاق خواهد افتاد. اين واژه بيشتر در روايات اهل سنت به كار رفته است.
يكي از حوادث مهمي كه به عنوان اشراط الساعة از آن ياد شده و مورد اتفاق شيعه و اهل سنت است، ظهور مردي از خاندان پيامبراكرم (صلياللهعليهوآله) ميباشد و شيعه معتقد است، او فرزند امام حسن عسكري(عليهالسلام) است كه در سال دويست و پنجاه و پنج ق متولد شده و هم اكنون به قدرت الهي زنده است و آنگاه كه خداوند اراده نمايد، پرچم قيام بر دوش خواهد گرفت و تا او نيايد و حكومت عدل را در گيتي برپاي ندارد، عمر جهان به سر نميرسد و قيامت برپا نميگردد.
امدادهاي غيبي
اگرچه اساس قيام حضرت مهدي(عجل الله تعالی فرجه) بر امور طبيعي است، ولي به اقتضاي عظمت آن قيام جهاني، خداوند متعال برخي از نيروهاي غيبي و فوق طبيعي خود را در اختيار آن حضرت قرار خواهد داد، تا موجبات پيروزي ايشان هرچه بهتر فراهم آيد. از مجموعهي رواياتي كه در اين زمينه وارد شده، ميتوان موارد زير را به عنوان امدادهاي غيبي هنگام ظهور برشمرد: نصر الهي، فرشتگان و بهويژه امين وحي جبرئيل ، شمشيرهاي ويژه، القاي ترس و رعب در دل دشمنان و همچنين اسباب و علل طبيعي همچون بادها و ابرها همانگونه كه در تسخير پيامبران همانند حضرت سليمان( عليهالسلام ) بوده است.
امنيت اجتماعي
يكي از مهمترين شاخصههاي حكومت جهاني حضرت مهدي(عج) امنيت اجتماعي است. امنيتي كه بشريت در تمام دوران تاريخ خود مانند آن را نديده است. او در جامعهي عدالتْ بنياد خود، همهي معيارها و ضوابط غيرانساني و نادرست را كنار ميزند و علل و عوامل دلهره، نگراني و ترس را نابود كرده، بيم آفرينان و هراسانگيزان را از سرِ راه جامعه برخواهد داشت.
انتظار
«انتظار» به معني چشم به راه بودن و درنگ كردن به اميد پيشامدي خاص، است. به بيان ديگر انتظار، كيفيتي است روحي كه موجب بهوجود آمدن حالت آمادگي است، براي آنچه انتظار دارند و ضد آن يأس و نااميدي است و در اصطلاح مهدويت به چشم دوختن به ظهور حضرت مهدي( عليهالسلام ) و كسب آمادگيهاي لازم براي درك هرچه بهتر زمان ظهور ايشان است.
حضرت رسول اكرم(صليالله عليه وآله) و امامان معصوم ، بر انتظار آن روز موعود و لحظه شماري در فرارسيدن حكومت حقه كه تنها به دست آن حضرت تشكيل ميگردد، تأكيد فراواني نموده و آن را از اصول اساسي دينداري شمردهاند و پاداشهاي بزرگي براي منتظران بيان فرمودهاند. از همين روي، علماي بزرگ، انتظار را يكي از وظايف مهم مردم در عصر غيبت دانستهاند و هم پيوسته مؤمنين را به مراعات اين وظيفهي خطير، با كردار و گفتار وا ميداشتند.
در باب انتظار فرج و ارج و اهميت آن، احاديث فراواني از پيشوايان معصوم( عليهالسلام ) روايت شده است. پيامبر گرامي اسلام (صلياللهعليهوآله) فرموده است: برترين كارهاي امت من انتظار فرج از خداي عزوجل است.
انطاكيه
«انطاكيه» يكي از قديميترين شهرهاي شام است كه به گفتهي بعضي در سيصد سال قبل از مسيح بنا گرديد. اين شهر براي مسيحيان مانند مدينه براي مسلمانان است. آنجا پس از بيت المقدس، به عنوان دومين شهر مذهبي آنها به حساب ميآيد. به همين جهت در قرآن مجيد از اين شهر به خصوص، سخن به ميان آمده است.
شايد ذكر انطاكيه در روايات مهدويت، به خاطر رابطهي تنگاتنگي است كه بين حضرت مسيح (عليهالسلام) و حضرت مهدي(عج) در عصر ظهور ايجاد خواهد شد.
در روايات مربوط به حضرت مهدي(عجل الله تعالی فرجه) از آن به عنوان سرزميني يادشده كه حضرت مهدي(عج) پس از ظهور از غاري در آن سرزمين، تورات و انجيل را بيرون آورده، با يهود و نصاري با آن استدلال كرده و حقانيت خود را به اثبات خواهد رساند.
بقية اللّه
واژهي «بقيه» به معناي بازمانده و پاينده و آنچه كه از چيزي باقي گذاشته شود، است. تركيب «بقيةالله» در قرآن مجيد و روايات خاندان عصمت و طهارت (عليهالسلام) آمده است. از آنجايي كه مهدي موعود(عج) آخرين پيشوا و بزرگترين رهبر انقلاب پس از قيام پيامبر اسلام (صليالله عليه وآله) است، يكي از روشنترين مصاديق«بقيةالله» ميباشد و از همه به اين لقب شايستهتر است. به خصوص كه تنها باقيمانده بعد از پيامبر( عليهالسلام ) و امامان (عليهمالسلام) است. بنابراين يكي از القاب حضرت مهدي(عج) بقيةالله است كه خود آن حضرت هنگام آغاز ظهور، خود را با اين لقب معرفي خواهد كرد. و توصيه شده در عصر غيبت و ظهور، هنگام سلام به آن حضرت چنين گفته شود:«السلام عليك يا بقيةالله في ارضه.»
توقيع
«توقيع» به معني امضا كردن نامه و فرمان و نشان كردن برنامه و منشور ميباشد و نيز پاسخهايي است كه بزرگان و دولتمردان، زير سؤالها و درخواستهاي كتبي كه از ايشان ميشده، مينوشتند.
در كتابهاي روايي، فقهي و تاريخي شيعه، توقيع به قسمتي از نوشتههاي ائمهي اطهار( عليهمالسلام ) اطلاق شده است و البته عمدهي آنها چه از لحاظ مقدار و حجم و چه از نظر تعداد، توقيعاتي است كه از سوي قلب عالم امكان وليعصر(عج) صادر گرديده است.
امروزه نيز، وقتي سخن از توقيع به ميان ميآيد، ذهن به توقعيات حضرت مهدي(عج) معطوف ميگردد. اگرچه از ديگر ائمه نيز نوشتههايي تحت عنوان توقيع در دست است. بنابراين توقيع ، عبارت است از آنچه به صورت مكتوب از حضرت مهدي(عج) در دوران غيبت صغري در جهت هدايت و رفع نيازهاي شيعه، توسط سفيران خاص و چهارگانهي آن حضرت صادر شده است كه عمدتا به دستْ خط مبارك خود حضرت نوشته شده است. اگرچه امروز دست نوشتههاي حضرت به ما نرسيده، ولي متن اغلب توقعيات در كتابهاي حديثي قابل استفاده ميباشد.
حجت
«حجت» از نظر لغت به معناي برهان و دليل كه باآن حريف را قانع يا دفع كنند، به كار ميرود. اگرچه همهي ائمه (عليهمالسلام) حجت الهي به حساب ميآيند، ولي اين واژه به عنوان يكي از القاب حضرت مهدي(عج) مورد استفاده قرار گرفته است. در اغلب روايات اين لقب به صورت «الحجة من آل محمد» (صلياللهعليه وآله) به كار رفته است.
حكيمه خاتون
دختر امام جواد( عليهالسلام ) از محدثان و يكي از راويان حديث ولادت حضرت مهدي(عج) است. علوم اسلام را از ائمهي هدي كسب فيض نموده و از جمله زناني است كه احاديثي به نقل از ايشان در كتابهاي معتبر حديثي نقل شده است.
او اخبار بسياري را در مورد ازدواج امام حسن عسكري( عليهالسلام ) با نرجس خاتون، مادر حضرت مهدي(عج) و ولادت حجةابن الحسن (عج) نقل كرده است.
حكومت جهاني حضرت مهدي(عجل الله تعالی فرجه)
يكي از ويژگيهاي مشهور دولت مهدي موعود(عج) جهانگير بودن آن است. حكومت مهدي(عج) شرق و غرب عالم را فرا ميگيرد و آبادياي در زمين نميماند، مگر اينكه گلبانگ محمدي از آن برميخيزد و سراسر گيتي از عدل و داد آكنده ميگردد. در آن دوران به دست آن امام بزرگوار، آرمان والاي تشكيل جامعهي بزرگ بشري و خانوادهي انساني تحقق ميپذيرد و آرزوي ديرينهي همهي انبياء و امامان و مصلحان و انساندوستان برآورده ميگردد. در دوران رهبري حضرت مهدي(عج) با ايجاد مركزيت واحد و مديريت و حاكميت يگانهي الهي براي همهي اجتماعات و نژادها و منطقهها، اختلافها به وحدت تبديل ميگردد.
خروج دجال
براساس آنچه از ظاهر اخبار استفاده ميشود «دجال» فردي است كه در آخرالزمان و پيش از قيام حضرت مهدي(عج) خروج ميكند و با انجام كارهاي شگفتانگيز، جمع زيادي از مردم را ميفريبد و سرانجام بهدست عيسي بن مريم( عليهالسلام ) به هلاكت ميرسد.
در مورد اصل دجال، صرف نظر از ويژگيهاي او، چند احتمال ذكر شده است:
الف: دجال، نام شخص معيني نيست، بلكه قابل انطباق بر هركس است كه با ادعاهاي پوچ و بي اساس و با توسل به حيله گري و نيرنگ، در صدد فريب مردم باشد.
ب: دجال نام شخص معيني است كه در برخي روايات، حتي به صورت مشخص اشاره شده است.
ج: اين احتمال نيز وجود دارد كه مراد از «دجال»، نوعي طرز تفكر است كه مردم را از تفكر مهدوي دور خواهد ساخت.
خروج سفياني
از روايات استفاده ميشود، پيش از قيام قائم(عج) مردي از نسل ابوسفيان در منطقهي شام خروج ميكند و با تظاهر به دينداري گروه زيادي از مسلمانان را ميفريبد.
در اين كه خروج سفياني از نشانههاي حتمي ظهور است، روايات فراواني وارد شده است.
خروج يماني
سرداري از يمن قيام ميكند و مردم را به حق و عدل دعوت ميكند. اين نشانه در منابع اهل سنت ذكر نشده است، ولي در روايات شيعه فراوان از او سخن ميان آمده است. و در پارهاي از روايات، خروج او از نشانههاي حتمي ظهور حضرت مهدي(عج) دانسته شده است.
خسف به بيدا
فرو برده شدن در بيداء كه از آن در روايات «خسف به بيدا» تعبير شده، نام سرزميني است، بين مكه و مدينه. ظاهرا منظور از اين تركيب، آن است كه سفياني با لشكري عظيم به قصد جنگ با مهدي(عج) عازم مكه ميشود، در بين مكه و مدينه و در محلي كه به سرزمين «بيداء» معروف است، به گونهاي معجزه آسا به امر خداوند، در دل زمين فرو ميروند.
دعاي عهد
از دعاهاي مشهور كه خواندن آن در دوران غيبت حضرت مهدي(عج) فراوان مورد سفارش قرار گرفته است، دعاي عهد است.
رجعت
واژهي رجعت در كتابهاي لغت به معناي بازگشت است و معناي اصطلاحي رجعت عبارت است از بازگشت دو گروه از مردگان در عصر ظهور حضرت مهدي. گروه اول، مؤمنان محض و در رأس آنها انبياء و ائمه ( عليهالسلام ) و گروه دوم، كافران محض، تا اينكه مؤمنان از برپايي حكومت عدل لذت برده و آن را ياري نمايند و كفار از ديدن آن دولت جهاني متألم و ناراحت شوند.
از مجموع آيات، در روايات و بيان دانشمندان بزرگ شيعه بهدست ميآيد كه رجعت، عالمي است با ويژگيهاي خاص به خود كه نه - دقيقا - همچون عالمِ دنياست و نه همانند آخرت و در عين حال برزخ هم نيست.
زيارت آلِ يس
زيارتِ آلِ يس، يكي از زيارتهاي مشهور حضرت صاحب الامر است. اين زيارت با بيست و سه سلام آغاز شده كه سلام اول به آل يس يعني عترت پاك پيامبر( صلياللهعليهوآله ) و سلامهاي بعدي هريك با القاب و عناوين خاص حضرت مهدي(عج) ميباشد. پس با اظهار و اقرار اصول اعتقادي صحيح و گواه گرفتن امام برآنها و تجديد عهد و وفاداري نسبت به اولياي دين، زيارت به پايان ميرسد.
غيبت
«غيبت» در اصطلاح براي كسي استعمال ميشود كه مدتي در جايي حضور دارد و پس از آن در آن محل حاضر نميشود و در مهدويت ، به پنهان شدن حضرت مهدي(عج) از ديدگان مردم گفته ميشود كه اين پنهان شدن با استفاده از روايات به دو بخش تقسيم شده.
غيبت نخست كه مدت آن كوتاه - شصت و نه سال-بوده ، غيبت صغري ناميده شده و غيبت دوم كه مدت آن همچنان ادامه دارد، غيبت تام، كامل و كبري ناميده شده است.
قائم(عجل الله تعالی فرجه)
با مراجعه به روايات مربوط به حضرت مهدي(عج)، به جرأت ميتوان گفت هيچ لقبي به اندازهي قائم دربارهي حضرت مهدي (عج) به كار نرفته است. گويا از آنجايي كه قيام حضرت مهدي(عج) درخشانترين فصل حيات آن حضرت است، اتصاف به اين صفت و لقب، همواره مورد توجه معصومين( عليهالسلام ) برده است. از برخي روايات استفاده ميشود، هنگام شنيدن اين لقب بهتر است انسان ايستاده و اداي احترام نمايد كه علاوه بر اظهار ارادت، ميتوان اعلام آمادگي نيز نمود كه اين نهايت درجهي انتظار راستين است.
مسجد صاحب الزمان(جمكران)
اين مسجد در حدود شش كيلومتري جنوب شرقي قم واقع شده است. برخي بناي اين مسجد را توسط حسن بن مثله جمكراني و به دستور مستقيم حضرت ولي عصر( عليهالسلام ) در سال سيصد و نود و سه قمري دانستهاند، در حالي كه عدهاي ديگر بناي آن را صدها سال قبل از آن ذكر نمودهاند. اين مسجد امروز مورد اقبال فراوان شيعيان واقع شده و داراي آداب خاص است.
منتظر
در فرهنگ مهدويت منتظر به انساني گفته ميشود كه با تمام وجود در انتظار آمدن آخرين حجت الهي به سر ميبرد. در روايات معصومين( عليهالسلام ) به منتظر، از دو جهت بيشتر از جهات ديگر توجه شده است، ابتدا وظايف و آنگاه فضايل او كه هريك در محل خود داراي اهميت است. برخي از وظايف منتظران از اين قرار است: صبر بر سختيها، پايداري بر حب اهل بيت( عليهالسلام )، رعايت تقوا و پرواي الهي، دعا براي فرج، شناخت و معرفت امام و...
مهدي
«مهدي» اسم مفعول و به معناي «هدايت شده» است و مهدويت نيز از همين ريشه است. مهدي، مشهورترين نام حضرت نزد شيعه و سني است. البته گاهي نيز در معناي فاعلي به معناي هدايت كننده به كار رفته است، امام صادق( عليهالسلام ) در اين باره فرمود:...و قائم (عج) را از آن جهت مهدي گفتهاند كه مردم را به آييني كه مسلمانان از دست دادهاند، هدايت ميكند...»(ارشاد مفيد، ص 04 عليهالسلام )
نداي آسماني
منظور از نداي آسماني، ظاهرا صدايي است كه در آستانهي ظهور حضرت مهدي( عليهالسلام ) از آسمان شنيده ميشود و همهي مردم آن را ميشنوند.
در روايات، تعبيرهاي «نداء» و«صيحه» و «صوت» بيانگر اين نشانهي ظهور هستند، اگرچه ممكن است به نظر رسد هريك از آنها، نشانهي جداگانهاي باشد كه پيش از ظهور واقع ميشود، لكن به نظر ميرسد كه اينها تعبيرهاي گوناگون از يك حادثه و يا دست كم، اشكال گوناگون يك حادثه باشند.
نشانههاي ظهور
آن دسته از رخدادها، كه براساس پيشبيني معصومان( عليهالسلام ) پيش، و يا در آستانهي ظهور حضرت مهدي(عج) پديد خواهند آمد، نشانههاي ظهورند. تحقق هريك از اين نشانهها، نويدي از نزديك شدن ظهور قائم(عج) است، به گونهاي كه با تحقق مجموعهي رخدادهاي پيشگويي شده و به دنبال آخرين نشانهي ظهور، حضرت مهدي( عليهالسلام ) قيام خواهد كرد. از روايات استفاده ميشود، برخي نشانهها حتمي و برخي ديگر غير حتمي خواهد بود.
نيابت عامه
پس از پايان يافتن دوران غيبت صغري و نيابت خاصه، با آغاز غيبت كبري هدايت شيعيان تحت عنوان «نيابت عامه» از طرف حضرت مهدي( عليهالسلام ) به خود شكل گرفت. به اين صورت كه امام، ضابطهاي كلي و صفات و مشخصاتي عام به دست داده كه در هر عصر، فرد شاخصي كه آن ضابطه از هر جهت و در همهي ابعاد، بر او صدق كند، نائب امام شناخته ميشود.
يا لثارات الحسين( عليهالسلام )
«ثار» در لغت به معناي خونخواهي است. «يا لثارات الحسين»، شعار ياران حضرت مهدي(عج) است كه به خونخواهي حسين( عليهالسلام ) هنگام قيام آن حضرت سر خواهند داد، البته در پارهاي از روايات از آن به عنوان شعار فرشتگاني كه هنگامي قيام براي ياري حضرت مهدي(عج) حضور مييابند، ياد شده است.
منبع : پایگاه اطلاع رسانی سراج الف