گالیله و کشف مسیر سهموی (4)

شتاب جسمی که تحت تأثیر گرانش در عرض جغرافیایی پادووا سقوط می‌کند، 7ر980 سانتی‌متر بر مجذور ثانیه است. با فرض اینکه غلتش کاملاً بدون لغزش باشد و گلوله ضمن غلتیدن فقط در یک نقطه با سطح تماس
دوشنبه، 20 شهريور 1396
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
گالیله و کشف مسیر سهموی (4)
گالیله و کشف مسیر سهموی (4)
 

مترجم: احمد رازیانی
منبع:راسخون
 

شتاب جسمی که تحت تأثیر گرانش در عرض جغرافیایی پادووا سقوط می‌کند، 7ر980 سانتی‌متر بر مجذور ثانیه است. با فرض اینکه غلتش کاملاً بدون لغزش باشد و گلوله ضمن غلتیدن فقط در یک نقطه با سطح تماس داشته باشد، شتاب رو به پایین آن در زوایای 30 درجه، 350 سانتی‌متر بر مجذور ثانیه خواهد بود. اما شتاب این گلوله هنگامی که در امتداد شیاری به طرف پایین می‌غلتد کم می‌شود و آهنگ تغییر شتاب بستگی به این دارد که چقدر از گلوله در داخل شیار قرار می‌گیرد و چقدر آن بیرون از شیار است. ما بعداً برخی مشاهدات تجربی این اثر را یادآور می‌شویم، اما فعلاً فرض می‌کنیم که در آزمایش گالیله شتاب گلوله 320 سانتی‌متر بر مجذور ثانیه بوده است. اگر در آزمایش دوم، زاویة سطح گالیله، هنگامی که روی میزی قرار داشت که ارتفاع آن به جای 828 پونتی فقط 500 پونتی بود، اندکی با 30 درجه تفاوت پیدا می‌کرد همین تفاوت برای توجیه انحراف‌های منفی اندازه‌گیری‌های گالیله از نظریة مدرن کافی بود.
فایدة آزمایش ثبت شده در سند 114 ـ f برای مورخان علوم بیشتر از خود گالیله بوده است. بعد از اینکه گالیله هفت مقدار برای فاصله‌های افقی طی شده به دست آورد دیگر نتوانست آن‌ها را از راه محاسبه با نظریه مقایسه کند. ترکیب حرکت افقی یک‌نواخت با حرکت شتابدار برایش راحت بود اما متوجه نشد که چگونه "جنبش مایة" یکنواخت در امتداد سطح شیبدار را با سقوط آزاد در امتداد قائم ترکیب کند. بعداً در جریان عمل چگونگی تعیین جنبش مایة پرتابه در هر نقطه در امتداد مسیرش را فرا گرفت و بعد از آن باید توانسته باشد داده‌های سند 114 ـ f را تعبیر کند. ولی با اینکه گالیله این نوشته را همراه با داده‌های تجربی‌اش نگه داشته است، ظاهراً به آن رجوع نکرده و بنابراین آن را تحلیل نکرده است. این موضوع از جهتی برای مورخان علوم مایة خوشبختی است. زیرا اگر گالیله می‌توانست اعدادی را که ما بررسی کردیم محاسبه کند، ممکن بود اکنون این تصور پیش بیاید که او هرگز هیچ‌گونه آزمایشی ترتیب نداده است، و صرفاً به محاسبة پاسخ‌ها اکتفا کرده است. اما فعلاً هیچ راهی برای توجیه رشتة اعداد 253، 337، 395، 451، 495، 534، و 573 وجود ندارد مگر اینکه قبول کنیم که گالیله در واقع یک تجربه‌گر بسیار دقیق بوده است و با سطوح شیبداری که زاویة آن‌ها با افق فقط اندکی با 30 درجه متفاوت داشته کار می‌کرده و فاصله‌ها را با دقت یک میلی‌متر اندازه‌گیری می‌کرده است.
تا اینجا تعبیر ما از سندهای 114 ـ f و 116 ـ f به عنوان گزارش‌های آزمایش‌های دقیقاً طراحی شده مبتنی بر محاسباتی بر روی کاغذ از روی چند نمودار و چند عدد بود. ثابت کردیم که داده‌های عددی گالیله با تحلیل‌های امروزین کاملاً سازگارند؛ این تحلیل‌ها کاهش شتاب خطی ناشی از انرژی غلتش گلوله را، که گالیله از آن بی اطلاع بود، منظور می‌کنند.
تغییرات کتره‌ای داده‌های سند 116 ـ f در اطراف نتیجة چشمداشتی نظری این احتمال را که این اعداد از طریق آزمایش به دست آمده‌اند نه از طریق محاسبات نظری، بسیار بیشتر می‌کند. با وجود این، اگر می‌توانستیم آزمایش‌های گالیله را از لحاظ فیزیکی، و نه فقط بر روی کاغذ، بازسازی کنیم دلایلمان محکمتر می‌شد. به طور خلاصه، آنچه تاکنون مطرح کرده‌ایم خود یک نظریه است، نه یک نظریة فیزیکی بلکه نظریه‌ای دربارة روش‌های گالیله. می‌ماند اینکه این نظریه را مثل هر نظریة فیزیکی دیگر، از طریق آزمایش واقعی بیازماییم.
الواری پیدا کردیم که ابعاد آن دو اینچ در چهار اینچ در شش فوت بود. یک طرف الوار را صاف و هموار کردیم. دو شیار مستقیم در امتداد طول این الوار درآوردیم و سپس آن را با زاویة 30 درجه نسبت به افق روی میز همواری که ارتفاع ان 7ر77 سانتی‌متر بود سوار کردیم. در آزمایش‌های اولیه گلوله‌ای را از یکی از شیارها به طرف پایین رها کردیم به گونه‌ای که قبل از سقوط نهایی از انتهای الوار به یک تختة افقی صاف اصابت کند. اگرچه گلوله اندکی به بالا جهید و بنابراین مدت زمان بیشتری نسبت به حالتی که با تختة افقی برخورد نمی‌کرد در فضا بود، اما در عوض فاصلة افقی کمتری را نسبت به آنچه گالیله برای گلولة مشابه گزارش کرده بود طی کرد.
برای اصلاح این وضع یک منحرف‌کنندة خمیده را در انتهای سطح گذاشتیم تا حرکت سرازیری 30 درجة آن را به یک حرکت افقی هموارتر تبدیل کند. نتیجة حاصل به نتایج کار گالیله نزدیکتر بود، اگرچه فاصله‌های اندازه‌گیری شده در این حالت تا حدودی بزرگتر از فاصله‌هایی بود که گالیله اندازه گرفته بود. گلوله، بعد از سقوط، به یک ورق کاغذ کربن، که در قسمت بالای یک نوار کاغذی قرار داشت اصابت می‌کرد. نوار کاغذی نیز بر روی یک ورق پلاستیک سخت که بر روی جعبه‌ای نصب شده بود قرار داشت. برخورد گلوله با کاغذ کربنی لکه‌ای روی نوار کاغذی بر جای می‌گذاشت که فاصلة آن تا لبة میز با دقت کامل قابل اندازه‌گیری بود.
 
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
play_arrow
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
play_arrow
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
play_arrow
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
play_arrow
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
play_arrow
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
play_arrow
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
play_arrow
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
play_arrow
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
play_arrow
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
play_arrow
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
play_arrow
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
play_arrow
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
play_arrow
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا
play_arrow
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا