بیماری سل

مقدمه

هیچ بیماری دیگری همانند سل به اقتصاد جامعه لطمه نمی‌زند چرا که ۷۵% این بیماران در کشورهای در حال توسعه و در گروه‌های سنی فعال از نظر اقتصادی هستند، یعنی سنین ۵۰-۱۵ سالگی. پس تشخیص بموقع بیماران باعث پیشگیری از موارد جدید می‌شود. در استان اصفهان در هر شهرستان یک واحد مبارزه با بیماری‌ها در شبکه بهداشت و درمان وجود دارد که نمونه‌های خلط افراد مشکوک را آزمایش می‌کند. در شهر اصفهان دو مرکز ملاهادی سبزواری واقع در خیابان فیض و مرکز نواب صفوی واقع در خیابان بزرگمهر خدمات این بیماری را ارایه می‌کنند. ولی کلیه مراکز بهداشتی و درمانی و خانه‌های بهداشت به افرادی که بیش از سه هفته سرفه می‌کنند قوطی جهت تهیه نمونه داده می‌شود و از طریق مرکز و خانه بهداشت به آزمایشگاه ارسال شده و جواب آن پس از چند روز به بیمار برگردانده می‌شود.

آمار مسلولین دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی و درمانی اصفهان
سال ۱۳۷۶ لغایت ۱۳۸۳

سال	سل ریوی			خارج ریوی	جمع
	اسمیر مثبت		اسمیر منفی
	جدید	عود
۱۳۷۶	۱۵۸	۴	۳۲	۱۳۶	۳۳۰
۱۳۷۷	۱۵۵	۸	۶۴	۱۴۸	۳۷۵
۱۳۷۸	۱۹۶	۹	۹۴	۱۵۷	۴۵۶
۱۳۷۹	۲۱۳	۱۰	۹۸	۱۸۶	۵۰۷
۱۳۸۰	۲۰۴	۱۲	۸۲	۱۸۹	۴۸۷
۱۳۸۱	۱۸۹	۱۵	۱۱۷	۱۶۴	۴۸۶
۱۳۸۲	۱۵۰	۱۰	۸۰	۱۴۴	۳۸۴
۱۳۸۳	۱۶۴	۱۲	۹۲	۱۵۹	۴۲۷

بیماری سل در طی قرن‌ها بعنوان یک بیماری عفونی مزمن موجب ترس و نگرانی جوامع بشری بوده است. هنوز هم سل شایعترین علت مرگ بدلیل یک عامل عفونی در دنیا می‌باشد بطوریکه در سال ۱۹۹۳ سازمان جهانی بهداشت، سل را یک اورژانس جهانی اعلام کرد.

*    در هر ثانیه یک نفر به باسیل سل آلوده می‌شود.*    در هر ۴ ثانیه یک نفر به بیماری سل مبتلا می‌شود.*    در هر ثانیه یک نفر در اثر ابتلا به سل می‌میرد.

در حدود یک سوم جمعیت جهان (۲ میلیارد نفر) آلوده به مایکوباکتریوم توبرکلوزیس هستند و سالانه ۱۰ میلیون مورد جدید سل بروز می‌کند. در حال حاضر بیش از ۲۰ میلیون نفر به بیماری سل مبتلا هستند. مایکوباکتریوم توبرکلوزیس بیش از هر عامل عفونی منفردی منجر به مرگ می‌گردد بخصوص در بین زنان در سنین باروری است.
مرگ و میر ناشی از سل در کشورهای در حال توسعه ۲۵% از موارد مرگ‌های قابل پیشگیری را تشکیل می‌دهد. ۹۵% از موارد سل و ۹۸% از مرگ‌های ناشی از سل در کشورهای در حال توسعه رخ می‌دهد. ۷۵% از این موارد در گروه سنی ۵۰-۱۵ سال (که از لحاظ اقتصادی گروه تولید کننده محسوب می‌شوند) قرار دارند. بیماری سل دارای مرتبه هفتم در بار جهانی بیماریها بر اساس معیار دالی (DALY) است و پیش بینی می‌شود تا سال ۲۰۲۰ همچنان جایگاه کنونی خود را حفظ کند. در سال ۲۰۰۰ بالغ بر ۵/۳ میلیون نفر به علت بیماری سل فوت کرده‌اند در حالی که تمام مرگ‌های ناشی از سل قابل پیشگیری است. در حال حاضر جهان در وضعیت خطرناکتری نسبت به سال‌های اواسط دهه ۱۹۵۰ قرار دارد.

انواع سل

سل ریوی و سل خارج ریوی شایعترین علایم سل ریوی عبارتند از: سرفه بیش از سه هفته با یا بدون خلط، تب خفیف، بی‌اشتهایی، عرق شبانه، کاهش وزن، خستگی زودرس و ضعف عمومی. سل خارج ریوی می‌تواند در تمام اعضاء بدن دیده شود که بر اساس محل ابتلا علایم خاص خود را دارد.

دلایل اصلی افزایش وسعت جهانی سل

* فقر در جمعیت‌های مختلف نه فقط در کشورهای در حال رشد بلکه حتی در گروه‌های خاصی از کشورهای پیشرفته * تغییرات جمعیتی، مانند افزایش جمعیت جهان، تغییرات هرم سنی جمعیت به ویژه مهاجرت‌ها و جابجایی‌های وسیع جمعیت در جهان. * پوشش بهداشتی نامناسب و ناکافی به خصوص در کشورهای فقیر و گروه‌های آسیب‌پذیر در همه کشور ها. * کنترل ناموفق یا فقدان برنامه کنترل سل که موجب عدم موفقیت در بیماریابی، پیگیری و کاهش میزان بهبودی می‌شود. * همزمانی سل و اپیدمی ایدز در برخی کشورها، به خصوص کشورهای آسیایی و آفریقایی. * به همین دلایل سازمان بهداشت جهانی در سال ۱۹۹۱ سل را یک فوریت جهانی اعلام نموده است. زیرا با پیدایش و انتشار باسیل‌های مقاوم به چند دارو، مجدداً خطر تبدیل بیماری سل به یک مرض غیرقابل علاج مطرح است.

سیاست جهانی کنترل بیماری سل

سیاست سازمان جهانی بهداشت در کنترل سل، راهکار DOTS است. Directly observed treatment short-course به معنی درمان کوتاه مدت تحت نظارت مستقیم.

هدف کلی برنامه کنترل سل

هدف کلی این برنامه، کاهش هر چه سریعتر شیوع سل در جامعه است. به طوری که این بیماری به عنوان مشکل بهداشتی جامعه مطرح نباشد و در نتیجه دستیابی به اهداف نهایی یعنی کاهش میزان بروز مرگ و میر ناشی از بیماری نیز در نهایت امکان‌پذیر شود.

راهکارهای کنترل سل

برنامه‌های ملی سل از طریق اجرای درمان کوتاه مدت تقویت گردد و سیستم مدیریت درمان بهبود یابد. در این راستا استراتژی DOTS مطرح شد که یک روش مؤثر، ارزان، ساده و وسیع است و موفقیت آن بستگی به کامل بودن شش جزء زیر دارد:
۱. حمایت همه جانبه دولت
۲. تشخیص موارد با میکروسکوپ از طریق بیماریابی پاسیو در سیستم خدمات بهداشتی اولیه موجود
۳. شیمی درمانی کوتاه مدت تحت نظارت مستقیم
۴. تأمین منظم دارویی و آزمایشگاهی و تجهیزاتی
۵. تثبیت نظام ثبت و گزارش‌دهی برای نظارت و ارزشیابی
۶. تحقیق در سیستمها و خدمات بهداشتی درمانی مرتبط با بیماری سل
بهبود کامل حداقل ۸۵% بیماران مبتلا به سل ریوی با اسمیر خلط مثبت اثرات ذیل را خواهد داشت:
* کاهش سریع شیوع سل و میزان انتشار آن
* کاهش تدریجی بروز سل
* کاهش موارد مقاوم به درمان در ۲۴ مارس ۱۸۸۲ برابر با ۴ فروردین ماه سال۱۲۶۱ شمسی دکتر رابرت کخ برای اولین بار کشف خود را در مورد باسیل سل در کنفرانسی در برلین مطرح کرد که این روز به همین دلیل روز جهانی سل نامگذاری شده است
منبع:http://www.academist.ir
/خ