معرفی کاکنج و خواص درمانی آن

نام علمی:

Physalis alkekengi L.، نام فرانسه Physalis و نام انگلیسی آن Alkekengy می‌باشد. نام‌های دیگر آن به فارسی، عربی و در کتب طب سنتی، عروسک پشت پرده، جوزالمزج، حب اللهو، کرز المقدس، کاکنه و کاکِنَج نامیده شده است. در سراسر اروپا و آسیای مرکزی و در ایران بیشتر در نواحی مرکزی، استان‌های شمالی و شمال غربی، فارس و اصفهان انتشار دارد.

تیره گیاه:

سیب زمینی Solanaceae

نوع گیاه:

بوته

مشخصات ظاهری:

گیاهی است علفی و چند ساله به ارتفاع حدود 50 سانتی‌متر گاهی موارد بیشتر با ساقه‌ای زاویه‌دار به رنگ مایل به قرمز و برگ‌های آن به رنگ سبز تیره، متناوب، بیضوی، نامنظم، نوک‌تیز و دارای دمبرگی دراز می‌باشند. گل‌های گیاه دارای وضع منفرد بر روی ساقه و در رأس دمگلی کوتاه و خمیده ظاهر می‌شوند. مادگی گل‌های آن شامل تخمدانی بیضوی، بی‌کرک و دو خانه می‌باشد و پس از رسیدن به میوه‌ای به صورت سته، به رنگ قرمز، به بزرگی گیلاس و محصور در پرده‌ای قرمز رنگ تبدیل می‌گردد. این پرده از بهم پیوستن و رشد کاسه گل به وجود می‌آید. در داخل میوه دانه‌های متعدد کوچک، مسطح و سفید رنگ وجود دارد.

طبیعت:

طبق نظر حکمای طب سنتی طبیعت آن سرد و خشک است.

رویش جغرافیایی:

در سراسر اروپا و آسیای مرکزی و در ایران بیشتر در نواحی مرکزی، استان‌های شمالی و شمال غربی، فارس و اصفهان انتشار دارد.

ترکیبات شیمیایی و مواد موجود در میوه و برگ:

در میوه ویتامین C، قند اسید سیتریک و در برگ‌های گیاه یک ماده‌ی تلخ به نام فیزالین تشخیص داده شده است.

بخش مورد استفاده:

میوه و کاسه گل. در ضمن برگ و ساقه‌های گیاه نیز خواص دارویی دارند.

نحوه مصرف:

به طور معمول به صورت دم کرده یا جوشانده استفاده می‌کنند و در طب سنتی برای درمان بیماری‌ها نحوه و مقدار مصرف را پزشک تشخیص داده و تجویز می‌کند.

خواص درمانی:

خارج کننده رسوبات ادراری و بازکننده قاعدگی، ادرارآور و ضد سنگ‌های با منشأ اوره و اگزالات در مجاری ادراری، ضد کرم معده و صفرابر، دفع کننده اسید اوریک بالا و نرم کننده سینه، مخدر و ضد تب، خواب‌آور و ضد استسقاء، ملین و تصفیه کننده خون، ضد یرقان و برطرف کننده تشنگی، التیام بخش زخم‌های مجاری ادراری و مفید برای بیماری‌های کلیه و مثانه، ضد برونشیت و ضد نفس تنگی می‌باشد. در ضمن برای بواسیر، روماتیسم‌های نقرسی، بیماری‌های کبدی و رفع جوش و کورک نیز مفید است.

تذکر:

استفاده خودسرانه و بدون دلیل از عروسک پشت پرده مانع از بارداری می‌شود و زیاده‌روی در مصرف آن ایجاد مسمومیت می‌کند.
منبع مقاله :
صانعی، صمصام؛ (1395)، طبّ الصمصام -آشنایی با بیش از 400 نوع از گیاهان دارویی- (جلد دوم)، تهران: انتشارات حافظ نوین، چاپ اول.