0
ویژه نامه ها

افشای استثمار (قسمت دوم)

تقسیم تاریخ به دوره های باستان، قرون وسطی و دوران جدید با محدودیت و توضیحات فراوان فقط در مورد تاریخ اروپا، آنهم بنابر دلایل سیاسی و نه علمی صورت میگیرد. با قاطعیت می توان گفت که این تقسیم بندی حتی در مورد کشورهای اروپایی نیز مبهم و سست است.
افشای استثمار (قسمت دوم)
محتوای اجتماعی جامعه مدنی در یک جامعه مستعمراتی
 
چکیده:
تقسیم تاریخ به دوره های باستان، قرون وسطی و دوران جدید با محدودیت و توضیحات فراوان فقط در مورد تاریخ اروپا، آنهم بنابر دلایل سیاسی و نه علمی صورت میگیرد. با قاطعیت می توان گفت که این تقسیم بندی حتی در مورد کشورهای اروپایی نیز مبهم و سست است.
 
تعداد کلمات: 1739 کلمه / تخمین زمان مطالعه: 8 دقیقه
 
افشای استثمار (قسمت دوم)
 نویسنده: شاپور رواسانی

تمدن مراحلی از رشد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و چگونگی شرایط عام زندگی مادی و معنوی جوامع انسانی در طول تاریخ است که در همه سرزمینها و در میان همه اقوام جهان به اشکال مختلف رشد کرده و می کند. هر جامعه تمدن خود را دارد که ممکن است در رابطه ای کاملا دقیق و نزدیک و حتی یکسان با تمدن جوامع دیگر باشد یا نباشد؛ روند پیدایش و رشد تمدن در جوامع انسانی از بدو تشکیل جوامع آغاز شده و ادامه دارد. اشتباه و کاملا غلط است اگر پیدایش و رشد تمدن را در جوامع اروپایی در دو یا سه قرن اخیر محدود کنیم.
 
لازم است به این نکته اساسی اشاره شود که حق حیات همه انسانها در همه جوامع و در همه دوره های تاریخی و همه شیوه های تولید و همه سرزمینها امری بدیهی است و این حق مسلم تمام زمینه های فرهنگی، سیاسی، اقتصادی همه انسانها در همه ادوار تاریخ را در برمی گیرد. موضوع اصلی جامعه مدنی ورای همه تعریفات دفاع از حق حیات انسان در برابر عوامل و سازمانهای اجتماعی است که چنین حقی را ضایع می کنند؛ لذا در هر جامعه معین و در دوره معینی باید نشان داد که چه کسانی و چرا و چگونه به حق حیات انسانهای دیگر تجاوز میکنند و چگونه می توان از این حق دفاع نمود. جامعه مدنی را نمی توان در یک جامعه ایجاد کرد. تاریخ مبارزات ضد ستم توده های محروم در همه ازمنه تاریخی و در همه سرزمینها، پیدایش و ظهور نظریات اجتماعی ضد ستم و ضد سلطه طبقات حاکم ثابت می کند که جامعه مدنی در همه جوامع انسانی سازمان یافته به شکلی و با محتوای خاص اجتماعی وجود داشته و دارد. آنچه مورد بحث و بررسی است حدود و ثغور آن در جوامع مختلف و محتوای اجتماعی و طبقاتی آن است که در شیوه های تولید متفاوت می باشد. دولت هم چیزی خارج، کنار یا بالای جامعه انسانی نیست و جزئی از بافت اجتماعی و طبقاتی آن است. دولت، انسانها و طبقات را نمی سازد، بلکه انسانها و طبقات دولت را می سازند. تغییر ساختار دولت فرع و نتیجه تحولات فرهنگی و تغییرات اقتصادی و سیاسی در جامعه است. تحولات فرهنگی در جامعه مدنی می تواند موجب تغییرات اقتصادی و سیاسی و لذا تغییر ساختار طبقاتی دولت و حکومت گردد. اهمیت جامعه مدنی نیز در همین است. با توجه به آنچه آمد، روشن می گردد که در تعریف جامعه مدنی» - بمانند سایر مفاهیم اجتماعی - نمی توان از بررسی طبقاتی جوامع، وجود اختلاف و جنگ طبقاتی و در دوران ما از بررسی کلنیالیسم و استعمار سرمایه داری طفره رفت و صرف نظر نمود. در این رابطه همچنین باید توجه داشت که حقوق بشر، به حقوق سیاسی و فرهنگی محدود نمی شود و حقوق اقتصادی را نیز در بر می گیرد، زیرا اگر چنین نباشد حقوق سیاسی و فرهنگی نیز محتوای اجتماعی خود را از دست می دهد.
 در فرهنگ سرمایه داری، جامعه مدنی سرمایه داری در رابطه ای مستقیم با دمکراسی، سکولاریزم، اقتصاد، فردگرایی و پلورالیسم سرمایه داری قرار دارد. ذکر پسوند سرمایه داری برای هر یک از مفاهیم اجتماعی که ذکر شد ضروریست؛ زیرا این مفاهیم و مقولات اجتماعی در شیوه های تولید دیگر، و در فرهنگ ضد سرمایه داری تعاریف و مصادیق متفاوتی دارد.
اغلب صاحب نظراتی که بررسی تاریخ جامعه مدنی را از یونان (آتن) آغاز می کنند، این حقیقت تاریخی را ناگفته می گذارند که جامعه آتنی، جامعه ای بود براساس برده داری و در آن فقط مردان بالغ آتنی که قادر به حمل اسلحه بودند و بضاعت مالی داشتند شهروند محسوب می شدند و حقوق اجتماعی و سیاسی داشتند. زنان آتنی اصولا شهروند محسوب نمی شدند تا حقوق اجتماعی و سیاسی داشته باشند و بردگان که تعدادشان نزیک به ده برابر ساکنان آتن بود اصولا انسان به شمار نمی آمدند تا چه برسد به شهروند بودن و برخوردار شدن از حقوق اجتماعی و سیاسی تعریف جامعه مدنی با تعریف دمکراسی رابطه ای دقیق و نزدیک دارد. دمکراسی به معنای حاکمیت مردم است اما در هر شیوه تولید و ساختار اجتماعی این سؤال مطرح می گردد که مراد از «مردم» کدام گروههای انسانی است، و آیا حاکمیت مردم محدود است با همه زمینه های اجتماعی را در بر میگیرد.
 
تا به طور دقیق مشخص نگردد که در جامعه معین و در چارچوب شیوه تولید معین مراد از «مردم» و «حاکمیت» چیست، معلوم نخواهد بود که مراد از جامعه مدنی چه می تواند باشد.
گروهی از صاحب نظران نیز جامعه مدنی را به عنوان نظریه ای که در «دوران جدید» و در غرب» ابراز و شکوفا شده مطرح می نمایند و ناگفته می گذارند که مراد از «دوران جدید» و غرب» چیست.
تقسیم تاریخ به دوره های باستان، قرون وسطی و دوران جدید با محدودیت و توضیحات فراوان فقط در مورد تاریخ اروپا، آنهم بنابر دلایل سیاسی و نه علمی صورت میگیرد. با قاطعیت می توان گفت که این تقسیم بندی حتی در مورد کشورهای اروپایی نیز مبهم و سست است. در توضیح و تشریح جامعه مدنی در اروپا درست آن است که گفته شود شکوفایی آن مقارن با پیدایش و رشد و شکوفایی شیوه تولید سرمایه داری در آن قاره و در چارچوب اقتصادی، سیاسی و فرهنگی این شیوه تولید و محصول در برخورد همه جانبه طبقه نوپای سرمایه داری تجاری - صنعتی با طبقه فئودال حاکم و کلیسای کاتولیک بوده است تا ربط این نظریه با شیوه تولید و بافت اجتماعی ناشی از آن روشن گردد. بکار بردن کلمه «غرب» در بررسیهای سیاسی و فرهنگی خالی و دور از اشکال و ابهام نیست. در جوامع اروپای غربی از بدو پیدایش و رشد شیوه تولید سرمایه داری به علت پیدایش طبقات جدید اجتماعی و قرار گرفتن طبقه نوپای سرمایه دار نخست در برابر طبقه فئودال و سپس در مقابل طبقه کارگر صنعتی، دو فرهنگ کاملا متضاد به وجود آمده و رشد یافته است: فرهنگ سرمایه داری که نظریات فلسفی، سیاسی و اقتصادی و مذهبی، مدافع این شیوه تولید و استعمار سرمایه داری را در بر می گیرد و فرهنگ ضد سرمایه داری که در همه زمینه ها سرمایه داری را رد می کند.
 
با وجود تضادهای درونی هر یک از این دو فرهنگ، اختلاف و تفاوت آنها با هم را می توان به خوبی نشان داد و این بدان معناست که فرهنگ غرب» یکپارچه نیست.

   بیشتر بخوانید : محرومان در شهرها و دهات مستعمرات

  گرچه فرهنگ مسلط بر جوامع اروپای غربی تا کنون فرهنگ سرمایه داری و سرمایه داری استعماری بوده و مانده است، اما بکار بردن کلمه غرب بدون توجه به وجود تفاوتها و تضادها در جوامع سرمایه داری انکار واقعیتهای تاریخی و کنار گذاشتن بسیاری از نظرات اجتماعی سرمایه داری و مبارزات اجتماعی و طبقاتی در این جوامع است. هیچ یک از جوامع انسانی را - چه در گذشته و چه حال - نمی توان کاملا یک کاسه و همگون دانست. انکار وجود تضادهای اجتماعی و طبقات، انکار وجود مبارزات اجتماعی و فرهنگ ضد ستم در جوامع انسانی و این انکار تنها به سود طبقات و اقشار حاکم و استثمارگران و استعمارگران می باشد. نه فقط در جامعه اقتصادی و جامعه سیاسی بلکه در جامعه مدنی کشورهای سرمایه داری برخورد و منازعه این دو فرهنگ قابل لمس و درک است.
 معنا و مفهوم سکولاریزم نیز در طول تاریخ دچار تحولات فراوان شده است؛ به این جهت ضروریست در هر جامعه معین و در دوره تاریخی معین مشخص شود که مراد از آن چیست. در جوامع اروپایی در قرن ۷ و ۸ میلادی تا دوران پیش از پیدایش و رشد سرمایه داری، سکولاریزم به معنای دولتی کردن اموال و زمینهای متصرفی کلیسا از جانب شاهان و شاهزادگانی بود که با وجود اعتقادات نیرومند مذهبی و رعایت شئون و مراسم دینی و همکاری نزدیک با کلیسا بنا به ضرورتهای اقتصادی یا نظامی به تصرف دولتی کردن زمینهای کلیسا اقدام می کردند.
چنان که ذکر شد، جامعه مدنی در اروپای غربی در جریان مبارزه سرمایه داری نوپای تجاری - صنعتی با سلطه مشترک فئودالیسم، دولت اشرافی و مستبد کلیسای کاتولیک شکوفا گردید تا خارج از حوزه این سلطه مشترک که به طور مشخص در «دولت» تبلور می یافت و متمرکز می شد فضای سیاسی و فرهنگی برای حفظ حقوق افرادی که اکثریت جامعه را تشکیل می دادند توسعه یابد. تا پیش از قدرت یافتن سرمایه داری در این جوامع و شرکت در حاکمیت و دولت، جامعه مدنی در تضاد با جامعه سیاسی و جامعه اقتصادی قرار داشت، اما با قبضه شدن قدرت حکومت و دولت به وسیله طبقه سرمایه دار، این تضاد از میان رفت. اما به جای آن تضاد میان کار و سرمایه در همه زمینه های جامعه اقتصادی، جامعه سیاسی و جامعه مدنی بروز و ظهور کرد.
 
در فرهنگ سرمایه داری، جامعه مدنی سرمایه داری در رابطه ای مستقیم با دمکراسی، سکولاریزم، اقتصاد، فردگرایی و پلورالیسم سرمایه داری قرار دارد. ذکر پسوند سرمایه داری برای هر یک از مفاهیم اجتماعی که ذکر شد ضروریست؛ زیرا این مفاهیم و مقولات اجتماعی در شیوه های تولید دیگر، و در فرهنگ ضد سرمایه داری تعاریف و مصادیق متفاوتی دارد.
 
در باب دمکراسی سرمایه داری در اینجا فقط مختصر اشاره می شود که در سرمایه داری حاکمیت مردم به زمینه سیاسی محدود می گردد و اقتصاد در ید قدرت و سلطه یک اقلیت باقی می ماند که به اتکای قدرت مالی خود در همه زمینه های سیاسی، فرهنگی و مذهبی به طور مؤثر و مداوم و تعیین کننده اعمال حاکمیت میکند و موجب می شود حاکمیت مردم در زمینه سیاسی نیز در درون خالی گردد. تضاد دمکراسی سرمایه داری در این است که با وجود اینکه ادعا می شود اکثریت حکومت می کند، در عمل اقلیت سرمایه دار حاکم است و وجود احزاب و سازمانهای متعدد فرهنگی و مذهبی تغییری در این واقعیت نمی دهد.
 
معنا و مفهوم سکولاریزم نیز در طول تاریخ دچار تحولات فراوان شده است؛ به این جهت ضروریست در هر جامعه معین و در دوره تاریخی معین مشخص شود که مراد از آن چیست. در جوامع اروپایی در قرن ۷ و ۸ میلادی تا دوران پیش از پیدایش و رشد سرمایه داری، سکولاریزم به معنای دولتی کردن اموال و زمینهای متصرفی کلیسا از جانب شاهان و شاهزادگانی بود که با وجود اعتقادات نیرومند مذهبی و رعایت شئون و مراسم دینی و همکاری نزدیک با کلیسا بنا به ضرورتهای اقتصادی یا نظامی به تصرف دولتی کردن زمینهای کلیسا اقدام می کردند.
 
سکولاریزم به معنای انتقال مالکیت اموال و زمینهای دستگاهها و سازمانهای مذهبی به دولت و شاهان و همچنین جدا و مستقل دانستن حکومت و دولت از سازمانهای مذهبی و تعالیم دینی را در اکثر جوامع می توان نشان داد.
 
در جریان سکولاریزم در اروپا با شروع دوره پیدایش و رشد سرمایه داری و عصر باصطلاح روشنگری، مبارزه میان کلیسا و سرمایه داری و فرهنگ سرمایه داری نیز محتوا و شکل جدیدی یافت. این مبارزه در کشورهای اروپای غربی همزمان و همشکل نبود، اما در همه جا در پایان کار به ائتلاف اربابان دین و اربابان سرمایه انجامید. در توضیح سکولاریزم در چارچوب شیوه تولید سرمایه داری و به معنای جدا بودن دولت از کلیسا از یکدیگر، چه موافقان و چه مخالفان آن ناگفته می گذارند که در این شیوه تولید دولت و کلیسا دو بازوی سرمایه اند. سرمایه دین و دولت را در همه زمینه ها به هم تلفیق نموده و آشتی داده است. درست است که سازمانهای دولتی و سازمانهای سیاسی از کلیسا و سازمانهای مذهبی جدا هستند، اما حقیقت این است که میان دین و دولت براساس قدرت حکومت سرمایه داران همزیستی سودآوری برای هر دو جانب برقرار شده است.

ادامه دارد..
 
منبع:
مفاهیم اجتماعی در جوامع مستعمراتی(مجموعه مقالات سیاسی- اقتصادی) ، شاپور رواسانی ، طهران: امیر کبیر، چاپ اول (1386)

   بیشتر بخوانید :
  توسعه، رهایی یا تشدید وابستگی؟
  ادغام در زمینه سرمایه
  اتحاد استراتژیک به جای رقابت

 
 
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
آشنایی با مزایا و عوارض جلبک
آشنایی با مزایا و عوارض جلبک

آشنایی با مزایا و عوارض جلبک

همه جیز راجع به کمبود ید
همه جیز راجع به کمبود ید

همه جیز راجع به کمبود ید

راجع به دیافورز چه میدانید؟
راجع به دیافورز چه میدانید؟

راجع به دیافورز چه میدانید؟

همه جیز راجع به هورمون کورتیزول
همه جیز راجع به هورمون کورتیزول

همه جیز راجع به هورمون کورتیزول

نگه داشتن ادرار و عوارض آن
نگه داشتن ادرار و عوارض آن

نگه داشتن ادرار و عوارض آن

طرز تهیه لازانیای پیچ گیاهی
طرز تهیه لازانیای پیچ گیاهی

طرز تهیه لازانیای پیچ گیاهی

آشنایی با دستور تهیه سه نوع غذای گیاهی رژیمی
آشنایی با دستور تهیه سه نوع غذای گیاهی رژیمی

آشنایی با دستور تهیه سه نوع غذای گیاهی رژیمی

دستور تهیه سه مدل شربت خانگی
دستور تهیه سه مدل شربت خانگی

دستور تهیه سه مدل شربت خانگی

دستور تهیه انواع قاطی پلو
دستور تهیه انواع قاطی پلو

دستور تهیه انواع قاطی پلو

دستور تهیه چهار مدل شربت خانگی
دستور تهیه چهار مدل شربت خانگی

دستور تهیه چهار مدل شربت خانگی

طرز تهیه شربت خانگی با پنج طعم مختلف
طرز تهیه شربت خانگی با پنج طعم مختلف

طرز تهیه شربت خانگی با پنج طعم مختلف

طرز تهیه سه نوع قاطی پلو رژیمی
طرز تهیه سه نوع قاطی پلو رژیمی

طرز تهیه سه نوع قاطی پلو رژیمی

طرز تهیه سه مدل شربت خانگی
طرز تهیه سه مدل شربت خانگی

طرز تهیه سه مدل شربت خانگی

تولید بزرگترین پهباد ایرانی با توانایی ها و قابلیت های مختلف + فیلم + نظر کاربران
تولید بزرگترین پهباد ایرانی با توانایی ها و قابلیت های مختلف + فیلم + نظر کاربران

تولید بزرگترین پهباد ایرانی با توانایی ها و قابلیت های مختلف + فیلم + نظر کاربران

دستور پخت سه مدل غذا با بلغور گندم
دستور پخت سه مدل غذا با بلغور گندم

دستور پخت سه مدل غذا با بلغور گندم

طرز تهیه کراکر خانگی با طعم های مختلف
طرز تهیه کراکر خانگی با طعم های مختلف

طرز تهیه کراکر خانگی با طعم های مختلف

تحولات ارزشی خانواده در قرن بیست و یکم
تحولات ارزشی خانواده در قرن بیست و یکم

تحولات ارزشی خانواده در قرن بیست و یکم

حکمت (نسخه اینستاگرام) | کوثر می‌خوای یا تکاثر؟ / استاد عزیزی
حکمت (نسخه اینستاگرام) | کوثر می‌خوای یا تکاثر؟ / استاد عزیزی

حکمت (نسخه اینستاگرام) | کوثر می‌خوای یا تکاثر؟ / استاد عزیزی

خلاصه بازی فوتبال پرسپولیس 1 - سایپا 0
خلاصه بازی فوتبال پرسپولیس 1 - سایپا 0

خلاصه بازی فوتبال پرسپولیس 1 - سایپا 0

علائم واریس در دوران بارداری و راه های درمان آن
علائم واریس در دوران بارداری و راه های درمان آن

علائم واریس در دوران بارداری و راه های درمان آن

علائم واریس در دوران بارداری و راه های درمان آن
علائم واریس در دوران بارداری و راه های درمان آن

علائم واریس در دوران بارداری و راه های درمان آن