آشنائی با قلب و علم مکاشفه

عارفان مسلمان معتقدند علم مکاشفه‏ عبارت از دریافت اسرار حقایق است بدون واسطه و حجاب علم‏، یعنى مشاهده و شهود اسرارى که در عالم اعیان ثابته هستند و این علم از علوم باطنی است.
دوشنبه، 24 دی 1397
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: حمید حنائی نژاد
موارد بیشتر برای شما
آشنائی با قلب و علم مکاشفه

مراد عرفا از قلب، جوهر نورانى غیر مادّى است که به این قلب جسمانى تعلّق دارد.

چکیده
عارفان مسلمان معتقدند علم مکاشفه‏ عبارت از دریافت اسرار حقایق است بدون واسطه و حجاب علم‏، یعنى مشاهده و شهود اسرارى که در عالم اعیان ثابته هستند و این علم از علوم باطنی است.
تعداد کلمات: 1302/ تخمین زمان مطالعه: 7 دقیقه.

مکاشفه
 
نویسنده: حمید حنائی نزاد
کارشناسی ارشد تصوف و عرفان اسلامی
 
ولى مراد عرفا از قلب که این همه اوصاف معنوى و عناوین عالى و قواى غیر عادى برایش قائل شده ‏اند، نه نفس، روح و عقل‏ به معناى متداول است، و نه آن اندام بدنى و به اصطلاح قلب جسمانى که گفته شد در سمت چپ بدن قرار دارد.گفتنى است، قلب گاهى هم به نفس، روح و عقل اطلاق شده است. به علاوه همچنان‏که مى ‏دانیم تکّه گوشت صنوبرى نیز که محلّ روح حیوانى است و در طرف چپ بدن قرار دارد، قلب نامیده مى ‏شود. ولى مراد عرفا از قلب که این همه اوصاف معنوى و عناوین عالى و قواى غیر عادى برایش قائل شده ‏اند، نه نفس، روح و عقل‏ به معناى متداول است، و نه آن اندام بدنى و به اصطلاح قلب جسمانى که گفته شد در سمت چپ بدن قرار دارد، بلکه همچنان‏که این جماعت خود تصریح کرده ‏اند، منظور از آن جوهر نورانى غیر مادّى و به تعبیرى دیگر لطیفه ربّانى روحانى است که به این قلب جسمانى تعلّق دارد، مانند تعلّق اعراض به اجسام و اوصاف به موصوفات، و آن حقیقت انسان است. و به عقیده آنها مراد از قلب که در کتاب و سنّت آمده است، همین معنى است‏.( جهانگیری، محسن، محی الدین ابن عربی چهره برجسته عرفان اسلامی، 1375ش، ص 226).
 

علم مکاشفه از علوم آخرتی است.

یکى از عارفان گفته است که هر که از این علم نصیبى ندارد از بدى خاتمت وى بترسم. و دیگرى گفته است که هر که دو خصلت دارد، یکى کبر و دوم بدعت، چیزى از این علم بر وى گشاده نشود. و گفته‏ اند: هر که دنیا دوست بود و بر هوى [هوای نفس] مصرّ، به حقیقت این علم نرسد، و روا که‏ در دیگر علمها محقّق شود. و کمتر عقوبتى منکر آن را آن است که از آن محروم بود. و او علم صدّیقان و مقرّبان است، و عبارت است از نورى که در دل پیدا آید، چون از صفات نکوهیده پاک شود.علم مکاشفه و آن علم باطن است، و آن غایت علوم است. و یکى از عارفان گفته است که هر که از این علم نصیبى ندارد از بدى خاتمت وى بترسم. و دیگرى گفته است که هر که دو خصلت دارد، یکى کبر و دوم بدعت، چیزى از این علم بر وى گشاده نشود. و گفته‏ اند: هر که دنیا دوست بود و بر هوى [هوای نفس] مصرّ، به حقیقت این علم نرسد، و روا که‏ در دیگر علمها محقّق شود. و کمتر عقوبتى منکر آن را آن است که از آن محروم بود. و او علم صدّیقان و مقرّبان است، و عبارت است از نورى که در دل پیدا آید، چون از صفات نکوهیده پاک شود. تا به حدى که حاصل شود وى را معرفت حقیقى به ذات حق تعالى، و صفات تامّات و افعال او، و حکمت او در آفریدن آخرت و دنیا، پس ما به علم مکاشفه، آن مى‏خواهیم که پرده بر خیزد تا حق صریح روشن شود و معنى علم آخرت علمی است به کیفیت زدودن این آینه از این پلیدیها که حجاب است از حق تعالى، از دانستن صفات و افعال وى، و پاکیزه کردن و صافى گردانیدن آن به باز بودن از شهوات باشد، و اقتدا به پیغامبران در کل احوال. پس بر اندازه آن چه حجاب از دل باز شود و دل در برابر حق بود، حقیقتها در وى بدرفشد. و این آن علمهاست که در کتب ننویسند. و کسى که حق تعالى وى را آن نعمت دهد نگوید از آن، مگر بر اهل آن. هر آینه بعضى از علمها چون چیزى پوشیده است که جز اهل معرفت آن را ندانند، و چون آن را بگویند جز فریفتگان به خداى- عز و جل- آن را منکر نشوند، پس عالمى را که حق تعالى علمى به وى داده است حقیر مدارید که حق تعالى وى را حقیر نداشته است، چون علم به وى داده است.( غزالی، ابوحامد محمد، خوارزمی، ترجمه احیاء علوم الدین، ایران، تهران، نشر علمی و فرهنگی، چاپ ششم،1386ش، ج1، صص 59-61 با تلخیص).


سخنی در باب علم مکاشفه.

مکاشفه‏ عبارت از دریافت اسرار حقایق است بدون واسطه و حجاب علم‏، یعنى مشاهده و شهود اسرارى که در عالم اعیان ثابته هستند.مکاشفه‏ عبارت از دریافت اسرار حقایق است بدون واسطه و حجاب علم‏، یعنى مشاهده و شهود اسرارى که در عالم اعیان ثابته هستند پس علوم و اسرارى که بوسیله مکاشفه علمى براى بعضى حاصل مى‏ شود داخل در این باب نیست و آن را کشف صورى نامند و همه اهل ملل مى‏ توانند داراى این مکاشفه باشند. و آن چند درجه دارد: درجه اولى مکاشفه ‏ایست که دلالت بر تحقیق صحیح نماید، پس اگر مکاشفه مستمر و دائمى باشد، درجه دوم است و اگر گاه به ‏گاه واقع شود مکاشفه درجه اولى است. مکاشفه در درجه سوم عبارت از مکاشفه عین و حقیقت است نه مکاشفه علمى و مکاشفه حالى و آن بسبب واردات و تنزلات و تجلیات حاصل گردیده و حجاب علم را از بین بردارد، و خاصیت و اثر این مکاشفه از بین رفتن کلیه بقایاى رسوم و آثار است و علامت آن اینست که براى عارف مشاهده پیوسته در عظمت حق حیرت و سرگردانى پیش آید و این از آثار محبت و ولایت ولى است و نهایت این مکاشفه، مشاهده است‏.( بابا طاهر عریان/ سید علی همدانی/ خواجه عبدالله انصاری، مقامات عارفان، 1370ش، ج1، ص 226).
 

بیشتر بخوانید: نظر حکمای مشاء در خصوص مکاشفه


رؤیای صادقه؛ مکاشفه؛ خلسه؛ اضغاث احلام.

چون نفس ناطقه انسانى بنفوس فلکى و عقول مجرّده اتّصال یافت پرتو نقوش در وى مرتسم مى ‏گردد و بحوادث آینده علم پیدا مى ‏کند و این معنى هم در عالم خواب دست مى‏ دهد و هم در عالم بیدارى. آنچه در خواب باشد رؤیاى صادقه گویند و آنچه در بیدارى دست دهد مکاشفه‏ نامند.حکماى مشّائى گویند تمام جزئیّات حوادث که در این عالم واقع مى‏شود در عالمى نورانى‏تر که از آن بعقول مجرّده عبارت کنند و همچنین در نفس کلیّه فلکیّه بوجه کلّى موجود است. و نیز همه حوادث و وقایع به هیئات و کیفیّات جزئیّه در نفوس منطبعه فلکى وجود دارد. و معتقدند که نفوس منطبعه سماوى داراى ادراک جزئیّه ‏اند که مبادى حرکات آنهاست، و حوادث جزئیّه مستند بحرکات فلکیّه است و این قضیّه را از مبانى استدلال خود قرار مى‏ دهند که علم‏ بعلّت مستلزم علم بمعلول است. پس چون نفس ناطقه انسانى بنفوس فلکى و عقول مجرّده اتّصال یافت پرتو نقوش در وى مرتسم مى ‏گردد و بحوادث آینده علم پیدا مى ‏کند و این معنى هم در عالم خواب دست مى‏ دهد و هم در عالم بیدارى. آنچه در خواب باشد رؤیاى صادقه گویند و آنچه در بیدارى دست دهد مکاشفه‏ نامند و آنچه ما بین نوم و یقظه و باصطلاح‏ در حالت غیبت واقع شود خلسه گویند. و نقوشى را که در عالم خواب در نفس مرتسم مى‏ شود اگر معلول امور مزاجى و مادّى باشد نه بواسطه اقتباس از مبادى عالیه آن را اضغاث احلام خوانند.(کاشانی، عزالدین، مصباح الهدایه، 1381ش، صص 92-93).


علم‏ مکاشفه‏ دانش صدّیقان و مقرّبان است.

علم‏ مکاشفه‏ دانش صدّیقان و مقرّبان است، و آن عبارت از نورانیّتى است که در دل پس از تطهیر و پاکیزه کردن آن از صفات نکوهیده ظاهر مى‏ شود، و بر اثر این روشنى امورى که پیش از آن نام آنها را مى‏ شنیده، و آنها را معانى مجمل و مبهمى مى‏ انگاشته بر او مکشوف مى‏ گردد، و در نتیجه امور مذکور براى او روشن مى ‏شود.علم‏ مکاشفه‏ دانش صدّیقان و مقرّبان است، و آن عبارت از نورانیّتى است که در دل پس از تطهیر و پاکیزه کردن آن از صفات نکوهیده ظاهر مى‏ شود، و بر اثر این روشنى امورى که پیش از آن نام آنها را مى‏ شنیده، و آنها را معانى مجمل و مبهمى مى‏ انگاشته بر او مکشوف مى‏ گردد، و در نتیجه امور مذکور براى او روشن مى ‏شود، تا آنجا که معرفت حقیقى به ذات حق تعالى و صفات کامله و افعال او، حکمت او در آفریدن دنیا و آخرت، سبب مترتّب بودن آخرت بر دنیا، شناخت معناى نبوّت و نبىّ، دانستن معناى وحى، دانستن معناى فرشتگان و شیاطین، چگونگى دشمنى شیطان با انسان، چگونگى ظاهر شدن فرشته بر پیامبران و رسیدن وحى به ایشان، شناخت ملکوت آسمانها و زمین، شناخت دل و چگونگى برخورد سپاه فرشتگان و لشکر شیاطین با آن، دانستن تفاوت میان الهام فرشته و وسوسه شیطان، شناخت آخرت، بهشت، دوزخ، عذاب گور، صراط، ترازو و حساب برایش حاصل مى‏ شود، معناى لقاى پروردگار و نظر بر رخسار کریم او، معناى تقرّب به او و نزول در جوار او، معناى حصول سعادت به سبب همنشینى با ملاء اعلا، مجاورت با فرشتگان و پیامبران همه برایش روشن مى‏ شود، و نیز معناى تفاوت درجات بهشتیان را درک مى‏ کند، تا آنجا که برخى از این بهشتیان بعضى دیگر را مانند ستاره درخشان در فضاى آسمان مى ‏بینند، و چیزهاى دیگرى که شرح آنها به درازا مى ‏انجامد، چه موقعیّت مردمان پس از تصدیق اصل این امور از نظر درک معانى آنها مختلف است‏.(فیض کاشانی، ملا محسن، ترجمه عارف، راه روشن (ترجمه محجة البیضاء)، 1372ش، ج1، صص 142-143).

منابع:
1- جهانگیری، محسن، محی الدین ابن عربی چهره برجسته عرفان اسلامی، ایران، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، چاپ چهارم، 1375ش.
2- غزالی، ابوحامد محمد، خوارزمی، ترجمه احیاء علوم الدین، ایران، تهران، نشر علمی و فرهنگی، چاپ ششم،1386ش.
3- بابا طاهر عریان/ سید علی همدانی/ خواجه عبدالله انصاری، مقامات عارفان، ایران، تهران، کتابخانه مستوفی، چاپ دوم،1370ش.
4- کاشانی، عزالدین، مصباح الهدایه، ایران، تهران، نشر هما، چاپ اول، 1381ش.
5- فیض کاشانی، ملا محسن، ترجمه عارف، راه روشن (ترجمه محجة البیضاء)، ایران، مشهد، مؤسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی، چاپ اول،1372ش.
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
play_arrow
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
play_arrow
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
play_arrow
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
play_arrow
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
play_arrow
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
play_arrow
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
play_arrow
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب