ملاک حقیقت توافق یا سازگاری

حقیقت و تئوری توافق

ذهن مفاهیم موجود در خود را با یکدیگر مطابقه می کند و اگر مفهوم جدید با مفاهیم گذشته توافق داشت آن را به عنوان مفهوم حقیقی می پذیرد. اشکال بزرگ این ملاک عدم توجه به امور خارجی است.
جمعه، 27 ارديبهشت 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
حقیقت و تئوری توافق
اید آلیستها ملاک حقیقت را توافق یا سازگاری فرض می کنند. به نظر این دسته قضیه‌ای حقیقی است که با قضایای دیگر توافق داشته باشد. قضیة جدید ممکن است نتیجه منطقی قضایای قبلی باشد. بنابراین وقتی قضیه ای از قضایای اثبات شده نتیجه شود و این نتیجه با دیگر قضایا توافق داشته باشد آن قضیه حقیقی است. گاهی قضیة جدید نتیجه منطقی قضایای دیگر نیست ولی در مفهوم و مدلول با آنها سازگار می باشد. چنانچه خواهیم دید یکی از خصوصیات تئوری علمی توافق آن با تئوریهای اثبات شده می باشد. این ملاک در ریاضیات و نظامهای منطقی بکار می رود. توافق یک تئوری با تئوریهای دیگر با توجه به اینکه همه جنبۀ ذهنی دارند اشکالی را که در مورد تئوری مطابقت بنظر می رسد از میان می برد. در این جریان ذهن مفاهیم موجود در خود را با یکدیگر مطابقه می کند و اگر مفهوم جدید با مفاهیم گذشته توافق داشت آن را به عنوان مفهوم حقیقی می پذیرد. اشکال بزرگ این ملاک عدم توجه به امور خارجی است. در پاره ای از قضایا مثل تولد یک شخص یا وقوع یک حادثه ازین ملاک نمی توان استفاده کرد. به عبارت دیگر توجه به امر خارجی برای اثبات صحت یا نادرستی قضیه لازم است. ایراد دیگری که به نظر آید آلیستها وارد میشود با کل نظام فکری ارتباط دارد. ممکن است یک قضیه در نظامی معین صادق باشد اما با توجه به نظامهای دیگر صحت آن مورد تردید قرار گیرد. به عنوان مثال در هندسه اقلیدسی از نقطه ای خارج از یک خط، بیش از یک خط موازی نمی توان رسم نمود ولی در هندسه های غیراقلیدسی این قضیه ممکن است درست نباشد.
 
در منطق ارسطو کلی بودن کبری و مثبت بودن صغری شرط اساسی درستی شکل اول می باشد اما همین نظام منطقی به طور کل مورد انتقاد قرار گرفته است و آنچه را که با این نظام موافق است نمی توان به طور مطلق صحیح تلقی کرد.
 

بررسی تجربی

ملاک حققت از نظر طرفداران تحلیل زبان و پیروان مذهب تحققی منطقی بررسی تجربی است. به عقیده این دسته قضیه یا مسأله ای حقیقی تلقی می شود که قابل بررسی تجربی باشد. قضیه ای که فاقد این جنبه باشد از لحاظ علمی بی معنا و نادرست میشود. «آیر» فیلسوف معروف انگلیسی طرفدار این ملاک می باشد. به نظر او پاره ای از قضایا عملا قابل بررسی تجربی هستند و از این جهت می توان نسبت به صحت یا نادرستی آنها اظهارنظر نمود ولی بعضی از قضا یا مانند تصدیق به وجود موجودات زنده در کره مریخ در شرایط کنونی عملا قابل بررسی نیست ولی در اصل واجد این شرایط می باشد. قضایای متافیزیکی از نظر این فیلسوف بهیچ وجه قابل بررسی تجربی نیستند.
 
«آیر» متوجه عدم اجرای این شرط در موارد متعدد شده و معتقد است که پاره ای از قضایا اگر چه با معنی هستند معذلک صحت آنها از طریق تجربه کاملا قابل بررسی نیست. بعضی از قضا یا مانند «همه افراد انسانی فانی هستند». یا قضایای تاریخی جنبه احتمالی دارند و بسختی می توان درباره صحت یا نادرستی آنها اظهار نمود. به نظر «آیر» قضایای تحلیلی مانند آنچه در ریاضیات مطرح است همه یقینی هستند. در این گونه قضایا محمول از تحلیل موضوع بدست می آید و به اصطلاح محمول مفهوم موضوع را به عبارت دیگر بیان می کند.
 پاره ای از تئوریهای علمی مخصوصا در مراحل نخستین قابل بررسی تجربی نیستند یا معنی تلقی می‌شوند. از این روی اصل قابلیت بررسی نمی تواند ملاک با معنی بودن و صحت اینگونه قضایا گردد. پاره ای از تئوریهای علمی را بسختی می توان در معرض آزمایش قرار داد ولی همین تئوریها توجه دانشمندان را به مسائل تازه جلب می کنند و از این لحاظ ارزش علمی دارند.در قضیه دو به علاوه سه معادل پنج است تا حدی یک مفهوم به دو صورت بیان شده است یا در قضیه «ریاضی دان دانشمند است» مفهوم دانشمند از تحلیل ریاضیدان بدست می آید در اینگونه قضایای ریاضی یک قضیه باید با اصول یا تعاریف تطبیق کند و از این طریق صحت یا نادرستی آن معلوم گردد. در مقابل این قضایا قضایای ترکیبی قرار دارند قضایای ترکیبی درباره امور خارجی بحث می کنند وصحت آنها مربوط به تجربه حسی است وقتی گفته می شود آب از اکسیژن و هیدروژن تشکیل شده است یا جمعیت فلان کشور 25 میلیون می باشد صحت این قضایا را می توان از طریق تجربه تأییده نمود. از جمله ایراداتی که در این مورد مطرح میشود قابل اجرا نبودن بررسی تجربی در تمام قضا یاست. اینکه «آیر» خود بعضی از قضایا را در اصل و پاره ای را در عمل و بعضی را به طور کامل و بعضی را به طور ناقص قابل بررسی تجربی میداند همین اشکال را ظاهر می سازد.
 
پاره ای از تئوریهای علمی مخصوصا در مراحل نخستین قابل بررسی تجربی نیستند یا معنی تلقی می‌شوند. از این روی اصل قابلیت بررسی نمی تواند ملاک با معنی بودن و صحت اینگونه قضایا گردد. پاره ای از تئوریهای علمی را بسختی می توان در معرض آزمایش قرار داد ولی همین تئوریها توجه دانشمندان را به مسائل تازه جلب می کنند و از این لحاظ ارزش علمی دارند.
 
درست است که در تجربه حسی تئوریها مطرح می شوند و از همین طریق می توان آنها را ارزیابی نمود. مع ذلک معرفتهای علمی را نمی توان به نتایج تجربیات حسی محدود ساخت. همانطور که در پیش گفته شد در جریان معرفت فعالیتهای عقلانی یا ذهنی نقش مهمی ایفا می کنند. بنابراین در جریان ارزیابی نباید ملاک قضاوت را به تجربه حسی محدود نمود و ارتباطها وتوافق تئوریها را از نظر دور داشت.
 
از طرف دیگر رد قضایای فلسفی درباره جهان و معرفت از طرف پیروان مذهب تجربی منطقی یا تحلیل منطقی آنطور که تصور می شود منطقی بنظر نمی رسد. روانشناس بدون بینش فلسفی نمی تواند چگونگی پیدایش معرفت را تبیین نماید. همینطور فیزیکدان یا شیمیدان بدون خارج ساختن خود از محدودیتهایی که این رشته ها بوجود می آورند نمی تواند درباره جهان شناسی بحث کند. بدون تردید آنچه را که دانشمندان در رشته های مختلف مطرح ساخته اند پایه و اساس استنباطات فیلسوفان را تشکیل میدهد ولی محدود ساختن نظریات مربوط به جهان به آنچه دانشمندان می گویند مستلزم انکار افکار و عقاید با ارزشی است که فیلسوفان درباره وجود و نظریات علمی و تفسیر آنها بیان داشته اند.
 

منبع: اصول و فلسفه تعلیم و تربیت، علی شریعتمداری، چاپ پنجاه و سوم، مؤسسه انتشارات امیرکبیر، تهران 1391
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم