واژه و اصطلاح شناسی

واژه شناسی فکر و تفکر

فکریعنی فعالیت و تکاپوی ذهنی که به وسیله آن، آدمی خود را از آنچه میداند به آنچه نمی داند می رساند. وقتی در برابر یک مجهول قرار می گیرد و بخواهد آن را معلوم کند از معلومات قبلی خود یاری می طلبد و آن را معلوم می کند و همین که مجهولی معلوم شد، آن معلوم به دست آمده را مقدمه برای کشف مجهولی دیگر قرار می دهد و به همین شکل معلومات خود را بسط و گسترش می دهد.
شنبه، 4 خرداد 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
واژه شناسی فکر و تفکر
الفکرة: قوهای که همراهی می کند تا عالم به معلوم برسد و تفگر، جولان این قوه است در راستای نظر عقل و آن صرفا برای انسان است نه حیوان برخی ادیبان گفته اند که «فکر» مقلوب واژه «راک» است و فکر در معانی استعمال می گردد. فکر تحلیل و جست و جوی امور است برای رسیدن به حقیقت آنها(1). فرک الجوز: گردو را شکست تا مغز آن را در آورد(2). الفکر: به کارگیری معلوم توسط عقل برای رسیدن به معرفت مجهول. فکر فی الأمر: اعمل العقل فیه و رتب بعض ما یعلم لیصل به إلى المجهول. تفکیر: اعمال العقل فی مشکلة للتوصل إلى حلها.؟ به گفته ابوهلال تفاوت میان تفکر و تدبر آن است که تدبر توجه اندیشه است با دقت در عواقب کار در صورتی که تفگر توجه اندیشه است با دقت در دلایل چیزی
 

اصطلاح شناسی فکر و تفکر

فکر: فعالیت و تکاپوی ذهنی که به وسیله آن، آدمی خود را از آنچه میداند به آنچه نمی داند می رساند. به تعبیر دیگر وقتی در برابر یک مجهول قرار می گیرد و بخواهد آن را معلوم کند از معلومات قبلی خود یاری می طلبد و آن را معلوم می کند و گاه همین که مجهولی معلوم شد، آن معلوم به دست آمده را مقدمه برای کشف مجهولی دیگر قرار می دهد و به همین شکل معلومات خود را بسط و گسترش می دهد.
 
ابن سینا، فکر، این عمل شگفت انگیز و عجیب ذهن را به «انتقال ذهن از اموری که در آن حاضر است به اموری که در آن حاضر نیست» تعریف می کند. (یعنی به طور خلاصه سیر از معلوم به مجهول). تعریف دیگر فکر که بیشتر تداول یافته و تعبیری دیگر از همان تعریف ابن سینا است این است که: «الفکر ترتیب امور معلومة للتأدی الی مجهول» یعنی فکر مرتب ساختن (در پی هم چیدن و سامان دادن) امور معلوم است برای منتهی شدن به کشف مجهول.
 
اکنون سؤال مطرح می شود که چگونه ممکن است انسان چیزی را که هیچ معرفتی نسبت به آن ندارد، دنبال کند و درصدد معلوم ساختن آن باشد؟ جناب خواجه نصیرالدین طوسی در پاسخ به این سؤال می گوید: چنین نیست که مجهولی که ما درصدد معلوم ساختن آن هستیم، مجهول مطلق باشد؛ بلکه مطلوب از جهتی در ذهن حاضر است و از دیگر جهت، حاضر نیست و این دو جهت البته متغایر است. پس مطلوب (مجهول) از آن جهت که حاضر نیست مورد طلب واقع می شود و از آن جهت که حاضر است، حرکت از آن، آغاز می گردد و علت این امر اختلاف درجات ادراک از حیث ضعف و قوت و نقصان و کمال است. اصل عقل، بند کردن و باز ایستادن است. مثل عقل البعیر بالعقال» بستن شتر با پای بند «عقلت المرأة شعرها» آن زن موی خویش را گره زد. عقل لسانه» زبانش را نگاه داشت و از سخن گفتن خودداری کرد و از این جهت دژ و زندان را معقل گفته اند و جمع آن، معاقل است به تعبیر مرحوم حکیم سبزواری «الفکر مشی العقل» یعنی فکر فعالیت و طی طریق عقل است. عقل خود را در مسیر فکر و اندیشه نشان می دهد و از فکر و تفکر انسانها می توان به میزان عقل آنها پی برد.
 

واژه و اصطلاح شناسی عقل و تعقل

به گفته راغب اصفهانی، اصل عقل، بند کردن و باز ایستادن است. مثل عقل البعیر بالعقال» بستن شتر با پای بند «عقلت المرأة شعرها» آن زن موی خویش را گره زد. عقل لسانه» زبانش را نگاه داشت و از سخن گفتن خودداری کرد و از این جهت دژ و زندان را معقل گفته اند و جمع آن، معاقل است(3). معنای اصلی عقل در لغت عرب، منع، نهی، امساک، حبس و جلوگیری است. فارس بن زکریا وجه تسمیه عقل را این میداند که انسان را از گفتار و کردار ناپسند باز می دارد.
 
به فرموده مرحوم علامه طباطبایی، کلمه عقل در لغت به معنای بستن و گره زدن است و به همین مناسبت ادراکاتی هم که انسان دارد و آنها را در دل پذیرفته و پیمان قلبی با آنها بسته عقل نامیده اند و نیز مدرکات آدمی را و آن قوهای را که در خود سراغ دارد و به وسیله آن، خیر و شر و حق و باطل را تشخیص می دهد عقل نامیده اند و در مقابل این عقل، جنون و سفاهت و حماقت و جهل، قرار دارد.
 

اصطلاح شناسی عقل

عقل به نیرویی که آماده پذیرش علم است گفته می شود و نیز به علم و دانشی که با آن، نیروی باطنی انسان، سود می برد، عقل گفته می شود. از این رو امیرالمؤمنین علی علیه فرموده است:

رأیت العقل عقلین   فمطبوع و مسموع
ولا ینفع مسموع    اذا لم یک مطبوع
کما لاینفع الشمس  وضوء العین ممنوع

عقل دو گونه است: عقل طبیعی و فطری و عقل اکتسابی از مسموعات. هرگاه عقل فطری در انسان نباشد عقل اکتسابی و شنیده ها سود نمی دهد. چنانکه نور خورشید به چشمی که نور ندارد بهره نمی دهد. در اصطلاح فلاسفه، عقل :
- جوهر بسیطی است که حقایق اشیاء را درک می کند. - قوه ای است که فعل خود را بدون ابزار جسمانی انجام می دهد.

- ادراک ذهنی اشیاء و گاهی بر شیئی واقع می شود که به واسطه آن، ادراک برای انسان حاصل می گردد.

- قوه ادراک مجردات است.
 
 و در تعریف تعقل گفته اند تعقل یعنی:
- حضور ماهیت معقول نزد عاقل.
- قبول کردن نفس صورتهای عقلیه را.
- ادراک ماهیات برهنه از ماده.

 
پی‌نوشت:
1.راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن
٢- جمعی از نویسندگان، المعجم الوسیط.
٣- مفردات الفاظ القرآن
 

منبع: تفکرعقلی در کتاب و سنت، حمیدرضا رضانیا، چاپ دوم، مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی، قم 1393
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
تفاوت استراتژی و تاکتیک در علوم ژئوپلیتیک و روابط راهبردی
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد