0

رسالت نظام آموزشی

از جمله آسیب‌های مربوط به محتوا، ارتباط نداشتن آن با نیازهای فطری انسان است. به اعتقاد برخی متخصصان برنامه درسی، برنامه درسی موضوع محور، محتوای دروس را برای دانش آموزان، به صورت خشک، بی روح، انتزاعی و غیر منطبق با کیفیت یادگیری در محیط طبیعی عرضه می کند.
رسالت نظام آموزشی
با استناد به ادله دینی، وظیفه اصلی نظام آموزشی نشان دادن مسیر است، نه رساندن به مقصد و مطلوب. به عبارت دیگر، وظیفه برنامه ریزان این است که مسیر هدایت را نشان دهند، تا فراگیران، خود، در سایه راهنمایی عقل و دین راه سعادت را طی کنند.
 
اگر خداوند را مربی اصلی انسانها بدانیم، که حق هم همین است، خداوند، خود، در آیات متعدد گوشزد می کند که وظیفه ما و انبیا که مربیان کامل انسانهاییم، چیزی جز نشان دادن راه سعادت نیست؛ برای مثال، در این آیه می فرماید: (إنا هدیناه السبیل إما شاکرا وإما کفورا)(1)؛ وظیفه ما این بود که راه را به انسانها نشان بدهیم، علامه طباطبایی در ذیل این آیه می فرمایند: این تعبیر قرآن دلالت دارد که آن سبیلی را که خدا بدان هدایت کرده، سبیلی اختیاری است و شکر و کفری که مترتب بر این هدایت است، در جو اختیار انسان قرار گرفته. هر فردی به هریک از آن دو که بخواهد، می تواند متصف شود و اکراه و اجباری در کارش نیست. در سوره مبارکه طه خطاب به پیامبر بزرگوار اسلام می فرماید: (طه ما أنزلنا علیک القرآن لتشقی * إلا تذکرة لمن یخشی)(2)ما قرآن را برای یادآوری برای کسانی که از خدا می ترسند، نازل کردیم؛ یعنی، ای رسول ما، وظیفه تو فقط بیدار کردن وجدانهای خفته، و آگاه کردن آنها نسبت به توانایی ها و استعدادهایشان است. آن چیزی که به اعمال انسان ارزش می بخشد، انجام فعل با اختیار و اراده و همراه با معرفت، شناخت و آگاهی است. چنین عملی به سعادت انسان منجر می شود.
 
اگر بخواهیم با یک دید کلی و جامع، و به دور از هرگونه تعصب ورزی نسبت به الگو یا طرح خاصی، به برنامه درسی، البته فارغ از بررسی تک تک عناصر آن، نگاه کنیم و خصوصیات آن را تبیین کنیم، باید به جایگاه انسان در نظام آفرینش و اوصاف ممتاز او که موضوع تعلیم و تربیت نیز است، عنایت ویژه داشته باشیم.یکی از شاخص‌های مطلوبیت برنامه درسی، تناسب محتوا با نیازهای روحی - روانی و اوضاع و شرایط اجتماعی است. از جمله آسیب‌های مربوط به محتوا، ارتباط نداشتن آن با نیازهای فطری انسان است.در چنین برنامه‌ای، تمام آموزش ها و برنامه ها، ابزار و مقدمه ای اند برای اینکه فرد کاوشی در نفس خویش داشته باشد و خود، قابلیت ها، امکانات و فرصتهای رشد و ارتقا و نیز تهدیدها و پرتگاههای سقوط و انحطاط را بازشناسی کند؛ یعنی، برنامه درسی تربیت اخلاقی باید با تأکید بر هدف خودشناسی و بر یک مبنای فکری بنا شود که در آن، «طرح رشد انسان مد نظر اسلام» فراهم شود.
 
برای تربیت اخلاقی نباید به یک رویکرد بسنده کرد، بلکه به ترکیبی از رویکردها نیازمندیم؛ چراکه رفتارهای انسان علاوه بر شناخت و آگاهی، از عوامل دیگری مانند عواطف، احساسات و عوامل محیطی نیز تأثیر می پذیرد. راهکار مناسب در تدوین برنامه درسی مطلوب، توجه به رویکردهای مختلف، برقراری تعادل میان موضوع محوری و شاگرد محوری است، و برای رسیدن به آن، ضروری است که هم به نیازهای فطری فراگیران توجه شود و هم به نیازهای فوری و روزمره آنان که برگرفته از مقتضیات فرهنگی و اجتماعی است. امتیازاتی که برای حاکم شدن این رویکرد می توان بیان کرد، عبارت از موارد ذیل اند: اول اینکه باعث حضور همه ابعاد انسان در عرصه یادگیری و آموزش می شود؛ دوم اینکه فرصت برای انجام فعالیت های پژوهشی در زمینه ارزش های اخلاقی ایجاد می شود؛ سوم اینکه نقش معلم از انتقال دهندگی صرف اطلاعات به فراگیران، به مدیریت یادگیری و راهنمایی و هدایت آنها تغییر می کند؛ و چهارم اینکه، اگر روند تعلیم و تربیت روندی تعاملی و دوسویه باشد، کودک در این بستر، به طورطبیعی، از خودمحوری به حس مسئولیت می رسد.
 
یکی از شاخص‌های مطلوبیت برنامه درسی، تناسب محتوا با نیازهای روحی - روانی و اوضاع و شرایط اجتماعی است. از جمله آسیب‌های مربوط به محتوا، ارتباط نداشتن آن با نیازهای فطری انسان است. به اعتقاد برخی متخصصان برنامه درسی، برنامه درسی موضوع محور، محتوای دروس را برای دانش آموزان، به صورت خشک، بی روح، انتزاعی و غیر منطبق با کیفیت یادگیری در محیط طبیعی عرضه می کند. در این نوع برنامه درسی، هرچه به تعداد موضوع های آموزشی افزوده می شود، جدایی از زندگی افزایش می یاید. به اعتقاد جی کوبز، یکی از دلیل های فرار نابهنگام دانش آموزان از مدرسه، بی ارتباطی محتوای درسها با زندگی و حیات خارج از مدرسه آنان است.
 
با توجه به اصولی که ذکر شد، می توان گفت که برنامه درسی تربیت اخلاقی، پدیده ای است که در خدمت رشد و شکوفاسازی همه استعدادهای فطری کودکان است. طبق این نگاه، مدارس (برنامه ریزان) باید به دنبال دو هدف باشند:
 
۱. کمک به دانش آموزان تا بیاموزند چگونه یاد بگیرند.
 
۲. فراهم آوردن فرصت های یادگیری برای دانش آموزان، به منظور تقویت و تثبیت ارزش های دینی.
 
بر اساس این نگاه، برنامه درسی به جای محور قرار دادن محتوا، به فرایندها توجه می کند و فرایند آشنایی با ارزش های اخلاقی و درونی شدن آنها را محور تعلیم و تربیت قرار میدهد.
 
بنابراین، اگر معلومات و اطلاعات ناشی از فرایند آموزش و برنامه‌های درسی در شخصیت اخلاقی کودک مؤثر واقع نشود، می توان گفت تعلیم و تربیت متضمن نتیجه اخلاقی نبوده است. هنگامی که متون درسی و مفاد آموزش به رشد اخلاقی منجر نشود، مربیان به ناچار برای پرورش اخلاقی کودکان، با روش های صوری به درس های اخلاقی، آن هم با شیوه های تحکمی، متوسل می شوند. در چنین مواقعی، آموزش و تربیت، جنبۀ نظری به خود می گیرد و ارزش های اخلاقی به صورت فضایل کلامی در می آید، بدون اینکه در ساختار روانی و رفتاری دانش آموز نفوذ کند.
 
پی‌نوشت:
1. انسان (۷۹)، ۳.
2. طه (۲۰)، ۱-۳
 
منبع: برنامه درسی وتربیت اخلاقی، حمیدرضا کاظمی، چاپ اول، انتشارات مؤسسه آموزشی وپژوهشی امام خمینی(قدس سره)، قم 1393
مقالات مرتبط

افعال اخلاقی

شنبه، 11 خرداد 1398

توجه به نظارت دائم خداوند

شنبه، 11 خرداد 1398

انسان و فطرت

شنبه، 11 خرداد 1398

انسان و عبودیت

شنبه، 11 خرداد 1398
ارسال نظر شما
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
چهارشنبه، 22 خرداد 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 62
موارد بیشتر برای شما
جنگ تجاری میان آمریکا و هند کلید خورد
جنگ تجاری میان آمریکا و هند کلید خورد

جنگ تجاری میان آمریکا و هند کلید خورد

رتبه اول جهان در پیوند کبد به ایران اختصاص دارد
رتبه اول جهان در پیوند کبد به ایران اختصاص دارد

رتبه اول جهان در پیوند کبد به ایران اختصاص دارد

حمله راکتی به محل استقرار مشاوران نظامی آمریکا در داخل مجتمع کاخ‌های ریاست‌جمهوری موصل
حمله راکتی به محل استقرار مشاوران نظامی آمریکا در داخل مجتمع کاخ‌های ریاست‌جمهوری موصل

حمله راکتی به محل استقرار مشاوران نظامی آمریکا در داخل مجتمع کاخ‌های ریاست‌جمهوری موصل

برخی از آثار و مضرات پرحرفی
برخی از آثار و مضرات پرحرفی

برخی از آثار و مضرات پرحرفی

پند جالب ابوذر به یکی از دوستانش

پند جالب ابوذر به یکی از دوستانش

برانکو به طور رسمی به الاهلی عربستان پیوست
برانکو به طور رسمی به الاهلی عربستان پیوست

برانکو به طور رسمی به الاهلی عربستان پیوست

زمان ثبت‌نام از کاندیداهای انتخابات مجلس شورای اسلامی مشخص شد
زمان ثبت‌نام از کاندیداهای انتخابات مجلس شورای اسلامی مشخص شد

زمان ثبت‌نام از کاندیداهای انتخابات مجلس شورای اسلامی مشخص شد

در صورت حذف ارز 4200 تومانی، یارانه نقدی هر ایرانی چقدر می‌شود؟
در صورت حذف ارز 4200 تومانی، یارانه نقدی هر ایرانی چقدر می‌شود؟

در صورت حذف ارز 4200 تومانی، یارانه نقدی هر ایرانی چقدر می‌شود؟

نقشه «BBC فارسی» برای جذب مخاطب کودک چیست؟
نقشه «BBC فارسی» برای جذب مخاطب کودک چیست؟

نقشه «BBC فارسی» برای جذب مخاطب کودک چیست؟

به بهانه درگذشت راوی کتاب «بزرگمرد کوچک»، کم‌سن‌ترین اسیر جنگ تحمیلی
به بهانه درگذشت راوی کتاب «بزرگمرد کوچک»، کم‌سن‌ترین اسیر جنگ تحمیلی

به بهانه درگذشت راوی کتاب «بزرگمرد کوچک»، کم‌سن‌ترین اسیر جنگ تحمیلی

آیین نامه نحوه اجرای احکام حدود قطع عضو، قصاص نفس و عضو و جرح، شلاق و... سال 98
آیین نامه نحوه اجرای احکام حدود قطع عضو، قصاص نفس و عضو و جرح، شلاق و... سال 98

آیین نامه نحوه اجرای احکام حدود قطع عضو، قصاص نفس و عضو و جرح، شلاق و... سال 98

ایجاد بیش از 30 هزار شغل در شهرک صنعتی دارویی «برکت»
ایجاد بیش از 30 هزار شغل در شهرک صنعتی دارویی «برکت»

ایجاد بیش از 30 هزار شغل در شهرک صنعتی دارویی «برکت»

ردپای نامبارک
ردپای نامبارک

ردپای نامبارک

پلاتینی به اتهام رشوه و اهدای میزبانی جام جهانی 2022 به قطر بازداشت شد

پلاتینی به اتهام رشوه و اهدای میزبانی جام جهانی 2022 به قطر بازداشت شد

ترجمان وحی/ غیرالمغضوب علیهم
ترجمان وحی/ غیرالمغضوب علیهم

ترجمان وحی/ غیرالمغضوب علیهم

ترجمان وحی/ غیرالمغضوب علیهم
ترجمان وحی/ غیرالمغضوب علیهم

ترجمان وحی/ غیرالمغضوب علیهم

ترجمان وحی/ صراط الذین انعمت علیهم
ترجمان وحی/ صراط الذین انعمت علیهم

ترجمان وحی/ صراط الذین انعمت علیهم

شبکه «رُتیل‌های سایبری آمریکا» توسط مرکز ضدجاسوسی وزارت اطلاعات منهدم شد
شبکه «رُتیل‌های سایبری آمریکا» توسط مرکز ضدجاسوسی وزارت اطلاعات منهدم شد

شبکه «رُتیل‌های سایبری آمریکا» توسط مرکز ضدجاسوسی وزارت اطلاعات منهدم شد

ترجمان وحی/ سوره حمد

ترجمان وحی/ سوره حمد

ترجمان وحی/ احدیت خدا
ترجمان وحی/ احدیت خدا

ترجمان وحی/ احدیت خدا

ترجمان وحی/ سوره اخلاص
ترجمان وحی/ سوره اخلاص

ترجمان وحی/ سوره اخلاص