0
ویژه نامه ها
ویژه نامه طرح مدیریت مصرف سوخت

ویژه نامه طرح مدیریت مصرف سوخت

دوشنبه، 27 آبان 1398
ویژه نامه دهه وقف

ویژه نامه دهه وقف

شنبه، 11 آبان 1398

نگاهی به فرهنگ و تمدن پهلوی اول

پهلوی اول که با دخالت بیگانگان و بوسیله کودتای نظامی در ایران به قدرت رسید و شخصاً فردی بود که از فرهنگ و تمدن شناخت و معرفتی نداشت و تمام دوره حکومت خود را درباره فرهنگ اسلامی و شیعی ایران برنامه‌هایی را اجرا می‌کرد که غربیان ضد اسلام به او دیکته می‌کردند.
نگاهی به فرهنگ و تمدن پهلوی اول

فرهنگ و تمدن در دوره پهلوی اول

با توجه به اینکه اوضاع سیاسی، اجتماعی ایران در این دوره از اقتدار لازم برخوردار نبود، حاکمیت استبداد و بی‌کفایتی قاجاریه، فرهنگ و تمدن کشور را در وضعی قرار داده بود که زمینه‌های رشد و ترقی از آن گرفته شده بود.

پهلوی اول که با دخالت بیگانگان و بوسیله کودتای نظامی در ایران به قدرت رسید، فردی بود که از فرهنگ و تمدن شناخت و معرفتی نداشت و در تمام دوره حکومت خود در حوزه فرهنگ اسلامی جامعه ایران برنامه‌هایی را اجرا می‌کرد که از سوی غربی های مخالف اسلام به او دیکته می‌شد، لذا طبیعی بود که تمدن و فرهنگ اسلامی که باید با تلاش دانشمندان ایرانی رشد می‌کرد، زمینه اش با دیکتاتوری وی از بین رفت، از طرفی ایران در طول دوره حکومت رضاشاه به بهانه‌های مختلف تحت اشغال نیروهای بیگانه بود و پرواضح است که در محیط نظامی و دیکتاتوری هرگز برای رشد علم و تمدن فرصتی نمی‌ماند.
 

اقدامات رضاخان در جلوگیری از پیشرفت فرهنگی

رضاخان برای اینکه فرهنگ غربی را وارد کشور کند مخالفت با روحانیت را آغاز کرد و این قشر از جامعه را در تنگنا قرار داد و هتک حرمت علما را با کشف حجاب و اعزام همسر خود به قم و حرم حضرت معصومه که اعتراض علما و دینداران را در پی داشت، شروع کرد و رضاخان جواب معترضین را با چکمه و لگد و تبعید از قم داد.[1]

نفوذ روحانیان در امور اجتماعی و سیاسی کشور به سختی محدود گردید و در پی انجام اصلاحات قضائی، روحانیون به طور کلی از حق قضاوت محروم شدند. در زمینه آموزش و پرورش همگانی حضور روحانیت بکلی از میان رفت.[2]
 

وضع فرهنگی ایران از لحاظ آموزش

در سال‌های ابتدای سلطنت رضا شاه در ایران بطور کلی 50 مدرسه خارجی از جمله 25 مدرسه وابسته به مسیو نرهای مذهبی آمریکا در ایران کار می‌کرد و در سال 1308 ش دانشگاه تهران بنیانگذاری شد و در سال 1312 ش در تمام ایران 4200 دانشجو تحصیل می‌کرد و چندصد دانشجوی ایرانی برای تحصیل به خارج اعزام شدند. بطور کلی شمار مراکز آموزشی در ایران بسیار کم و ناکافی بود. هزینه آموزش عمومی رویهم رفته به 4% بودجه کل کشور می‌رسید. در مدرسه‌ها به میزان چشم گیری فرزند مالکان بورژواها و کارمندان دولت تحصیل می‌کردند. قشرهای زحمتکش مردم (دهقانان کارگران، پیشه وران) به طور کلی از امکان تحصیل فرزندان خود محروم بودند و در کل، شمار با سوادان کشور بسیار کم بود.[3]

مدارس مختلط دختران و پسران در این دوره تأسیس گردید با اینکه رضا شاه با کشف حجاب ادعای برابری حقوق زنان با مردان را مطرح می‌کرد و به آنان به اصطلاح آزادی می‌داد. در حالی که زنان کارگر در شرایط مساوی کار با مردان همکارشان از مزد کمتری برخوردار بودند. از حق انتخاب کردن و انتخاب شدن محروم بودند.[4]

چندین دانشسرا در چند شهر بزرگ دایر شد که مختص به موسیقی، دبستان و دبیرستان نظام. آموزشگاه شهربانی، دانشکده کشاورزی، هنرستان نسوان، مدرسه پست و تلگراف و آموزشگاههایی که در سال‌های آخر سلطنت رضا شاه تشکیل شدند و جمعیت در حال تحصیل به 50 هزار نفر در 750 آموزشگاه می‌رسید.[5]
البته این رقم از زبان ستایشگران رضاخان می‌باشد.

بناهایی که در این دوره احداث می‌شده، بیشتر نماینده فرهنگ ایران باستان بود و همچنین تقلیدی از آثار و بناهای غربی بود.[6] چون با این زمینه‌ها هرگز علم و تمدن به مرحله رشد و ترقی راه نمی یابد. رضاخان کوشش می‌کرد تا کشورش را در همان راه ترکیه (غرب گرایی و اسلام زدایی) هدایت کرده قوانین و رسوم اروپایی را در ایران به اجرا بگذارد و حتی ایرانیان را به استفاده از لباسهای غربی‌ها وادار می‌کرد.

البته باید این نکته را یادآور شد که رضاخان فرهنگ و سواد و هماهنگی مردم را درک نمی‌کرد. چون خودش بی سواد بود و فقط قلدری و زورگوئی را یاد گرفته بود، ولی سماجت دیوانه وار وی در جهت متحد الشکل کردن مردم و مخالفت با مظاهر دینی و فرهنگ اسلامی مأموریتی از سوی ارباب و ولی نعمت وی یعنی انگلیس بود که می‌خواست هویت مذهبی و فرهنگی جامعه را از بین برده و ترویج پوچی و بی‌ریشگی با هدف سلب هر گونه قدرت تفکر، ابتکار و خلاقیت و رواج زمینه‌های فساد و تباهی در جامعه کند.[7]

از آنجائیکه نظام آموزشی دوره پهلوی اول در تقابل و رویارویی با روحانیت و ساخت مذهبی جامعه بود. تعداد مدارس روحانی و حوزه‌های علمیه نیز تقلیل یافت.

چنان که این گونه مدارس که در سال 1304 به 282 باب با 5984 نفر طلبه می‌رسید. در سال 1320 ش به 206 باب با 784 طلبه تقلیل یافت.[8]

هر چند که در این دوره مطبوعاتی هم در کشور چاپ و نشر می‌شد، ولی با توجه به حاکمیتی که وجود داشت مطبوعات را محدود می‌کرد و مطالبی که به نفع دربار و سلطنت نبود نباید انتشار می دادند و اگر تشخیص داده می‌شد که مطالب روزنامه خلاف مصلحت دربار است توقیف می‌شد.[9]

در این دوره حوالی سال 1314 یک نهضت تصفیه زبان فارسی شکل گرفت که زبان فارسی را از لغات خارجی تصفیه کند، ولی در این زمینه نیز خیانت شد و فقط اصطلاحاتی که غیر اروپائی بود مد نظر قرار گرفت و لذا تصفیه فارسی از لغات خارجی منحصر به لغتهای عربی و ترکی شد و هر کس موظف شد فقط در مقابل آن لغات کلمات فارسی سره انتخاب کند و بکار ببرد.[10]

بنابراین فرهنگی در دوره پهلوی اول در ایران ترویج و تبلیغ می‌شد، فرهنگی بیگانه با آداب و رسوم و اعتقادات مذهبی و ملی ایرانیان بود که در این زمینه الگوی رضاخان کمال آتاترک بود که هر دو مأمور بودند فرهنگ غرب را در دو کشور بزرگ اسلامی ترویج دهند و در این زمینه در ایران فعالیتهای اعزام دانشجو به خارج و آوردن اساتید خارجی به ایران و ایجاد مدارس خارجی که در مقابل مدارس سنتی و دینی را تحت الشعاع قرار می‌داد، شروع کرد و متحدالشکل کردن لباس مردم و ممنوعیت لباس بومی و کشف حجاب هم در خدمت ترویج فرهنگ غرب بود.

پینوشت:
[1] . مدنی، سید جلال الدین، تاریخ سیاسی معاصر ایران، ج 1، قم، دفتر انتشارات اسلامی، چاپ سوم، (بی تا)، ص 240.
[2] . جمعی از مستشرقین، تاریخ ایران از زمان باستان تا امروز، ترجمه کیفر و کشاورزی، تهران، انتشارات پوشیل، چاپ اول، 1359، ص 473.
[3] . همان، ص 472.
[4] . همان، ص 472.
[5] . نصرت الله حکیم الهی، در راه تمدن بزرگ، تهران، چاپخانه اقبال، چاپ اول، 1350، ص 331.
[6] . همان، ص 340.
[7] . روحانی، فخر، اهرمهای سقوط شاه، ج 1، تهران، نشر بلیغ، چاپ اول، 1370، ص 97.
[8] . خلیلی خو، محمد رضا، توسعه و نوسازی ایران در دوره رضا شاه، (بی جا)، (بی تا)، ص 159.
[9] . سلامی، غلامرضا، اسناد مطبوعات ایران، ج 1، تهران، انتشارات سازمان اسناد ملی ایران، 1350، ص 1.
[10] . مصور رحمانی، غلامرضا، کهنه سرباز، ج 1، تهران، نشر رسا، 1366، ص 441.


منبع: مرکز مطالعات شیعه
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
چهارشنبه، 22 آبان 1398
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
توفیق در قرآن
توفیق در قرآن

توفیق در قرآن

مفهوم وحدت در قرآن کریم
مفهوم وحدت در قرآن کریم

مفهوم وحدت در قرآن کریم

اسباب هدایت بشر از منظر قرآن
اسباب هدایت بشر از منظر قرآن

اسباب هدایت بشر از منظر قرآن

توکل در قرآن
توکل در قرآن

توکل در قرآن

نقش طحال در سیستم ایمنی بدن

نقش طحال در سیستم ایمنی بدن

شرکت در راهپیمایی از منظر قرآن
شرکت در راهپیمایی از منظر قرآن

شرکت در راهپیمایی از منظر قرآن

گام های لرزان عربستان در مسیر تنش زدایی با ایران!
گام های لرزان عربستان در مسیر تنش زدایی با ایران!

گام های لرزان عربستان در مسیر تنش زدایی با ایران!

روابط جنسی بین زن و مرد در قرآن
روابط جنسی بین زن و مرد در قرآن

روابط جنسی بین زن و مرد در قرآن

آسیب های قرص ضدبارداری
آسیب های قرص ضدبارداری

آسیب های قرص ضدبارداری

بیماری های مقاربتی برای هر دو جنس یکسان نیست
بیماری های مقاربتی برای هر دو جنس یکسان نیست

بیماری های مقاربتی برای هر دو جنس یکسان نیست

تفاوت های جنسی در واکنش نسبت به روابط نامشروع
تفاوت های جنسی در واکنش نسبت به روابط نامشروع

تفاوت های جنسی در واکنش نسبت به روابط نامشروع

میل زنانه در رابطه جنسی
میل زنانه در رابطه جنسی

میل زنانه در رابطه جنسی

آخ جون سرگرمی(بخش بیست و یکم)
آخ جون سرگرمی(بخش بیست و یکم)

آخ جون سرگرمی(بخش بیست و یکم)

آخ جون سرگرمی(بخش بیستم)

آخ جون سرگرمی(بخش بیستم)

حیوانات عجیبی که نمی‌شناسید
حیوانات عجیبی که نمی‌شناسید

حیوانات عجیبی که نمی‌شناسید

آخ جون سرگرمی(بخش نوزدهم)
آخ جون سرگرمی(بخش نوزدهم)

آخ جون سرگرمی(بخش نوزدهم)

معرفی سرما درمانی (کرایوتراپی)
معرفی سرما درمانی (کرایوتراپی)

معرفی سرما درمانی (کرایوتراپی)

تاکستان های گودالی لانزاروت اسپانیا
تاکستان های گودالی لانزاروت اسپانیا

تاکستان های گودالی لانزاروت اسپانیا

درمان سرطان مجرای صفراوی

درمان سرطان مجرای صفراوی

معرفی طب سنتی چینی
معرفی طب سنتی چینی

معرفی طب سنتی چینی

درخت تاریخی میخ در یک محفظه شیشه‌ای
درخت تاریخی میخ در یک محفظه شیشه‌ای

درخت تاریخی میخ در یک محفظه شیشه‌ای