0
ویژه نامه ها

رابطه معرفت و حقیقت (قسمت اول)

حقیقت در یک کلام، یعنی درک واقعیت آن گونه که هست و باید باشد. با این بیان بسیار ساده و گویا از حقیقت، تا حدی متوجه رابطه کلیدی بین معرفت و حقیقت خواهیم شد.
رابطه معرفت و حقیقت (قسمت اول)
پیامبران به طور مستقیم و با شهود و حضور، به حقیقتی که بر آنان وحی می شود معرفت می یابند؛ به گونه ای که احتمال خطا و اشتباه در این معرفت وحیانی کاملا منتفی است. اعتبار الهام ویژه امام نیز در حد اعتبار وحی نبوی است؛ به رغم اینکه تفاوت‌هایی جزئی میان وحی و الهام وجود دارد. پیروان انبیا و امامان ما نیز از طریق نقل و بیان محتوا و مفاد وحی و الهام توسط آن بزرگواران، به حقایق مورد نظر معرفت می یابند. افزون بر آن، استدلال و برهان عقلی نیز بر صدق گفتار و بیان ایشان گواهی میدهد. در بیان چیستی معرفت و ابزارها و منابع آن، به همین قدر بسنده کرده، تفصیل کلام را به منابع ویژه وامی گذاریم.
 
معرفت به بیانی که گذشت، از معرفت حسی و تجربی گرفته تا معرفت وحیانی و الهامی، هر یک به نوعی پایه تعلیم و تربیت قرار می گیرد. گرایش‌های گوناگون آموزشی - تربیتی، اعم از گرایش‌های مادی و معنوی درگیر معرفت اند و بدون معرفت آغاز، تداوم و پایانی نخواهند داشت. بدین ترتیب، هرچه معرفت بهتر، بیشتر، پویاتر و روزآمدتر باشد، تعلیم و تربیت پیشرفته تر و کامل تر خواهد بود. مهم این است که دریابیم با چه سازوبرگی باید در پی کسب معرفت، آنچنان که سزاوار معرفت است، برآمد. اکنون بهتر است پیش از ارائه هر پاسخی به رابطه معرفت با حقیقت بیندیشیم. تا اهمیت معرفت در کشف حقیقت برای ما روشن نشود، دیگر مسائل چندان روشن نخواهد گشت.
 
حقیقت چیست؟ حقیقت در یک کلام، یعنی درک واقعیت آن گونه که هست و باید باشد. با این بیان بسیار ساده و گویا از حقیقت، تا حدی متوجه رابطه کلیدی بین معرفت و حقیقت خواهیم شد. در مواردی ممکن است انسان تحت تأثیر احوال و اوضاع شخصی و شخصیتی خود واقعیت را آن گونه که خود یافته است تفسیر کند، نه آن گونه که هست و باید باشد. در این صورت واقعیت نه تنها امری نسبی تلقی می شود، بلکه افزون بر آن به حقیقت نمی پیوندد. هنر معرفت در این است که ابزار و زمینه لازم را برای درک حقیقت فراهم سازد. برخلاف دیدگاه کسانی که حقیقت را امری درونی، شخصی، ذهنی، جزئی و بیان ناپذیر برای دیگری می دانند، حقیقت امری عینی، فراذهنی، کلی و قابل بیان و انتقال به دیگری است. در غیر این صورت، معرفت ناقص و محدود است. انسان چنانچه موجودی فردیت یافته باشد، به گونه ای که هر پدیده و حقیقتی، حتی خداوند را از دیدگاه فردی خود و در فضای محدود و نارسای ذهن خویش تفسیر و تبیین کند، نه تنها به حقیقت، آنچنان که هست، دست نمی یابد، بل در مقام معرفت نیز دچار ضعف و کاستی می شود، و بلکه معرفت او مصداقی از جهالت خواهد بود.
 
 شخص با فردیت یافتگی خویش دریچه دید و ذهن خود را بر روی بسیاری از حقایق بسته نگه می دارد. نه چنین است که هر معرفتی، از هر قسمی و به هر سبکی حتما به کشف و درک حقیقت می انجامد، بل حقیقت از طریق انواع معرفت دست یافتنی است. البته در هر مورد با رعایت ضوابط ناظر به آن، به برخی با به تمام جنبه های حقیقت می توان پی برد: در معرفت حسی و تجربی به گونه ای؛ و در معرفت استدلالی و وحیانی به گونه ای دیگر. بنابر آموزه های اسلامی، از طریق معرفت وحیانی یا الهامی، حقیقت آن گونه که هست بر پیامبر یا امام مکشوف می شود. در اندیشه فلسفه اسلامی نیز، از طریق معرفت برگرفته از استدلال برهانی می توان به حقیقت آن گونه که هست پی برد. پیامبر و امام به واسطه ملکه خطاناپذیر عصمت که به مراتب از هر استدلال برهانی قوی تر و روشنگرتر است به حقیقت می رسند. فیلسوف الهی نیز به واسطه برهان، یعنی استدلالی که مقدمات آن از جهت محتوا و ساختار یقینی و تردیدناپذیر است، می تواند به حقیقت دست یابد. از آنجا که وحی و الهام شامل افراد عادی نمی شود، پیامبری که وحی را از جانب خداوند دریافت می دارد و امامی که به الهام و تحدیث الهی حقایق را می یابد، هر دو محتوای وحی و الهام را برای مردم بیان می دارند و مفاد آن را به مردم انتقال می دهند. از طرفی، برهان نیز با مقدمات تردیدناپذیر خود بر صدق و اعتبار بیان پیامبر و امام گواهی میدهد.
 
از بیان فوق به دست می آید که هرچه ابزار و منابع معرفت خطاناپذیرتر و یقینی تر باشد، دستیابی به حقیقت میسر تر می شود. این امر نشان می دهد که کشف حقیقت کار ساده ای نیست. با وجود این، چنانچه انسان راهکار منطقی و ابزار اطمینان آوری را در راستای کشف حقیقت برگزیند، راه رسیدن به حقیقت برای او بسی هموارتر خواهد بود. بدین ترتیب، مهم ترین عامل در اعتبار و روایی معرفت شناسی حقیقت، راه و راهنماشناسی کشف حقیقت است. بسیار تفاوت است میان اینکه حس و تجربه و خرد فردی و شخصی راهنما و راهبر معرفت باشد و اینکه فطرت و عقل سلیم و برهان با وحی عهده دار این مسئولیت شود.
 
مهم این است که متناسب با هر یک از حلقه‌های زنجیره معرفت های بشری، ابزارها و منابع خاصی به کار گرفته می شود؛ برای معرفت‌های حسی و تجربی در حوزه امور حسی و تجربی، حواس و تجارب و برای معرفتهای عقلانی و برهانی در حوزه معارف برهانی و استدلالی، عقل و برهان و برای معرفتهای وحیانی و الهامی در حوزه معارف برگرفته شده از قرآن و احادیث، وحی و الهام قابل پیگیری و بهره برداری است. از سویی دیگر، هر یک از این منابع و ابزارها متناسب با قلمرو اختصاصی خود، معیار ارزیابی و محک داوری قرار می گیرد. برای حکم به صدق و کذب گزاره های معرفتی در هر بخش، باید بر محک و معیار موزون و متناسب با آن بخش تکیه کرد. بدین بیان، نمی توان در مقام اثبات یا رد گزاره های وحیانی، مثلا به حس و تجربه روی آورد، یا درباره صحت و سقم امور جزئی و محسوس بر استدلال برهانی متکی شد.
ادامه دارد..
 
منبع: درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت، سیداحمد رهنمایی،صص 59-57، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی رحمة الله علیه، قم، چاپ دوم، 1388
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
ترانه کودکانه | قصه های عمو نورورز
ترانه کودکانه | قصه های عمو نورورز

ترانه کودکانه | قصه های عمو نورورز

ترانه کودکانه | گل های آفتاب گردان
ترانه کودکانه | گل های آفتاب گردان

ترانه کودکانه | گل های آفتاب گردان

مداحی میلاد حضرت علی اکبر (ع)/ میرداماد: دل حرم می شود سحرگاهی
مداحی میلاد حضرت علی اکبر (ع)/ میرداماد: دل حرم می شود سحرگاهی

مداحی میلاد حضرت علی اکبر (ع)/ میرداماد: دل حرم می شود سحرگاهی

ترانه کودکانه | مداد رنگی
ترانه کودکانه | مداد رنگی

ترانه کودکانه | مداد رنگی

ترانه کودکانه | حسنی و دونه
ترانه کودکانه | حسنی و دونه

ترانه کودکانه | حسنی و دونه

ترانه کودکانه | سیاه و سفید
ترانه کودکانه | سیاه و سفید

ترانه کودکانه | سیاه و سفید

فدراسیون جهانی فوتبال تمام مسابقات بین المللی در ماه ژوئن را لغو کرد
فدراسیون جهانی فوتبال تمام مسابقات بین المللی در ماه ژوئن را لغو کرد

فدراسیون جهانی فوتبال تمام مسابقات بین المللی در ماه ژوئن را لغو کرد

توضیح معاون دادستان تهران در خصوص علت رها شدن معتادان در سطح شهر
توضیح معاون دادستان تهران در خصوص علت رها شدن معتادان در سطح شهر

توضیح معاون دادستان تهران در خصوص علت رها شدن معتادان در سطح شهر

مداحی میلاد حضرت علی اکبر (ع)/ هلالی: ای که از هر نفست نغمه هو می ریزد
مداحی میلاد حضرت علی اکبر (ع)/ هلالی: ای که از هر نفست نغمه هو می ریزد

مداحی میلاد حضرت علی اکبر (ع)/ هلالی: ای که از هر نفست نغمه هو می ریزد

کنایه سنگین سریال پایتخت به قهوه‌خانه‌داری فوتبالیست های مشهور
کنایه سنگین سریال پایتخت به قهوه‌خانه‌داری فوتبالیست های مشهور

کنایه سنگین سریال پایتخت به قهوه‌خانه‌داری فوتبالیست های مشهور

دو دستور روحانی به وزیران رفاه و راه برای تسهیلات کسب و کار
دو دستور روحانی به وزیران رفاه و راه برای تسهیلات کسب و کار

دو دستور روحانی به وزیران رفاه و راه برای تسهیلات کسب و کار

اظهارات کارشناس بهداشت جهانی درباره کرونا
اظهارات کارشناس بهداشت جهانی درباره کرونا

اظهارات کارشناس بهداشت جهانی درباره کرونا

در چه مواقعی لازم است به مراکز رادیولوژی مراجعه کنیم؟
در چه مواقعی لازم است به مراکز رادیولوژی مراجعه کنیم؟

در چه مواقعی لازم است به مراکز رادیولوژی مراجعه کنیم؟

آی جوونا گل بریزید اکبر لیلا اومده/ هلالی
آی جوونا گل بریزید اکبر لیلا اومده/ هلالی

آی جوونا گل بریزید اکبر لیلا اومده/ هلالی

ارائه نتایج پلاسما درمانی بیماران کرونا در روزهای آینده
ارائه نتایج پلاسما درمانی بیماران کرونا در روزهای آینده

ارائه نتایج پلاسما درمانی بیماران کرونا در روزهای آینده

جوون امام حسینو دوست دارم/ هلالی
جوون امام حسینو دوست دارم/ هلالی

جوون امام حسینو دوست دارم/ هلالی

آموزش پخت سیب زمینی تنوری
آموزش پخت سیب زمینی تنوری

آموزش پخت سیب زمینی تنوری

فعالیت واحدهای تولیدی  از تاریخ ۱۶ فروردین ماه بلامانع است
فعالیت واحدهای تولیدی از تاریخ ۱۶ فروردین ماه بلامانع است

فعالیت واحدهای تولیدی از تاریخ ۱۶ فروردین ماه بلامانع است

اکونومیست: ایرانی‌ها کروناویروس را در جهان پخش نکرده‌اند
اکونومیست: ایرانی‌ها کروناویروس را در جهان پخش نکرده‌اند

اکونومیست: ایرانی‌ها کروناویروس را در جهان پخش نکرده‌اند

قضاوت دیگران ممنوع/ آیت الله مجتهدی تهرانی
قضاوت دیگران ممنوع/ آیت الله مجتهدی تهرانی

قضاوت دیگران ممنوع/ آیت الله مجتهدی تهرانی

وزرات آموزش و پرورش خبر داد: راه‌اندازی شبکه اجتماعی دانش‌آموزان "شاد" به تأخیر افتاد
وزرات آموزش و پرورش خبر داد: راه‌اندازی شبکه اجتماعی دانش‌آموزان "شاد" به تأخیر افتاد

وزرات آموزش و پرورش خبر داد: راه‌اندازی شبکه اجتماعی دانش‌آموزان "شاد" به تأخیر افتاد