رزماري (اکليل کوهي)

تاريخچه :

اين گياه زماني در آئين هاي مذهبي و غيرمذهبي مانند ازدواج و مراسم تدفين به کار مي رفت . از اين گياه در مراسم تاج مي ساختند و البته به عنوان بخور نيز مي سوزاندند. در قرن شانزدهم در يکي از مقابر فراعنه مصر باستان شاخه اي از اين گياه به دست آمد.

مشخصات گياه :

درختچه اي است از تيره نعناعيان با برگ هاي ماندگار که در زمين هاي خشک نواحي مديترانه اي فراوان است . برگ هايش متقابل ، باريک ، ضخيم و ماندگار است روي برگ به رنگ سبز مايل به خاکستري و زير آن سفيد و کرک دار است. گل ها به رنگ آبي کم رنگ با لکه هاي بنفش در انتهاي شاخه ها ديده مي شوند. اين گياه بوي خوشي داشته اندکي نيز بوي کافور دارد.
قسمتهاي مورد استفاده : برگ ها و سرشاخه هاي گل دار
دوران گل دهي : تير و مرداد
زمان برداشت : تير و مرداد
طبيعت گياه : خيلي گرم و خشک
مهم ترين ترکيبات شيميايي و مواد موثره در آن : (برگ)
1 ـ اسيدهاي فنلي شامل اسيد رزمارينيک (داراي اثر ضد التهاب) ، اسيد کافئيک ، اسيد کلروژنيک
2 ـ دي ترپنوئيدهاي فنوليک : کارنرزول (آنتي اکسيدان و ضد التهاب) ، روزمانول و...
3 ـ اسيدهاي تري ترپنوئيد : اسيد اورسوليک (ضد التهاب ، وقفه دهنده ترشح هيستامين ، آنتي هيستامين) ، اسيد آلئوانوليک
4 ـ فلاونوئيدها : اپي ژنين ، لوتئولين ، نپتين و... (اپي ژنين خاصيت ضد التهاب مفاصل و...)
توجه و اخطار : مصرف مقادير بالاي اين گياه سمي بوده و توليد تشنج و سرگيجه مي کند.

مهم ترين خواص درماني و مواد مصرف :

رزماري آرام بخش، ضد تشنج ، هضم کننده ، ضد التهاب مفاصل ، ضد درد، ضد روماتيسم ، مقوي عمومي (تونيک) ، التيام بخش ،ضد عفوني کننده قوي ، پايين آورنده تب ، ضد افسردگي ، درمان کننده اختلالات گوارشي ، درمان کننده خستگي هاي مفرط، درمان کننده دل آشوبه ، دلشوره ، بي خوابي ، تقويت دستگاه گوارش ، افزايش دهنده ترشح صفرا و تسهيل کننده در دفع آن ، درمان کننده سوء هاضمه ، آرام کننده سرفه و تنگي نفس بوده و اسانس آن براي جلوگيري از ريزش مو مؤثر است. برگ آن به عنوان ادويه معطر در آشپزخانه به کار مي رود. استعمال خارجي تنطور آن براي رفع شوره سر نافع است . ماساژ پوست سر با جوشانده آن نيز ضد شوره است.

روش هاي مصرف :

1 ـ دم کرده : 5 الي 20 گرم از برگ يا سرشاخه گل دار را در يک ليتر آب جوش به مدت 10 دقيقه دم کنيد و جهت درمان سردرد، آرام کردن سرفه ها ، آرام بخش ، ضد اضطراب ، درمان خستگي هاي مفرط و... روزي 3 تا 4 فنجان بنوشيد.
2 ـ خيس کرده : 30 گرم برگ و يا سرشاخه گل دار آن به مدت 2 الي 3 روز در سرکه رقيق گذاشته و پس از آن روزي 4 الي 5 قاشق بنوشيد . ادرارآور بوده و در دفع سنگ کليه ومثانه نافع است.
3 ـ ضماد يا مرهم : 20 گرم برگ گياه را کوبيده و سپس بپزيد و به صورت مرهم روي ورم هاي ناشي از در رفتگي و ضرب ديدگي قرار دهيد.
4 ـ جوشانده : 20 گرم برگ گياه را کوبيده و يک دقيقه بجوشانيد ؛ پس از صاف کردن جوشانده از آن براي درمان آنژين ، گلودرد ، ورم ، لوزه ها ، ورم لثه و عفونت هاي دهان استفاده کنيد. جوشانده رزماري را مي توانيد به صورت کمپرس نيز روي موضع دردهاي روماتيسمي قرار دهيد.
5 ـ پماد : پماد اين گياه که مخلوطي از اسانس ، کامفر و منتول مي باشد جهت تسکين دردهاي عضلاني و مفصلي و دردهاي عصبي و درد عضلات قفسه سينه به کار مي رود. دستورالعمل استفاده از پماد رزماري ماليدن روزي 3 الي 4 مرتبه به صورت موضعي روي محل درد و التهاب است. استعمال موضعي پماد رزماري در دوران حاملگي و شيردهي محدوديتي وجود ندارد.
36 ـ لوسيون تقويت کننده پوست : 50 گرم برگ کوبيده رزماري به اضافه 50 گرم پوست پرتقال ريز شده را در يک ليتر آب جوش به مدت 15 دقيقه دم کرده و پس از صاف کردن به روي پوست صورت و يا دستها بماليد و بگذاريد تا کاملا خشک شود. سپس بعد از نيم ساعت صورت و دستها را بشوييد.

منبع:نشريه هنر آشپزي ،شماره 30
/خ