شناسنامه تفسیر
نام معروف: تفسیر کاشفمؤلف: سید محمدباقر حجتی و عبدالکریم بی آزار شیرازی
تولد: (حجتی) ۱۳۱۱ش معاصر
تولد: (بی آزار) ۱۳۲۳ش. معاصر
مذهب: شیعه اثنی عشری
تعداد مجلدات: ۱۵ جلد (تاکنون ۵ جلد از آن منتشر شده است)
مشخصات نشر : تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ اول ۱۳۶۳ش، چاپ دوم ۱۳۶۶ش، قطع وزیری.
معرفی مفسر و تفسیر
مؤلفان این تفسیر، آقای دکتر محمدباقر حجتی و آقای دکتر عبدالکریم بی آزار شیرازی از فضلای حوزه علمیه و اساتید دانشگاه و قرآن پژوهان معاصر و نویسنده کتاب های مختلف اسلامی، به ویژه علوم قرآنی هستند. این دو، با همکاری هم، به ارائه تفسیر با سبکی جدید دست یازیده اند که بیانگر چهره موزون سوره های قرآن و روابط آیات است. در ارائه تفسیر و اطلاعات، نوعی تقسیم بندی مباحث و دسته بندی آنها همراه با اشعار و تصاویر انجام گرفته است. در تقسیم بندی کار تألیف، آقای بی آزار، گزینش بحث های تفسیر و دسته بندی و توضیح مفاهیم و انتخاب نکته های ادبی و اشعار و تصاویر را به عهده گرفته اند و قسمت ترجمه آیات و اطلاعات علوم قرآنی و هماهنگی مباحث، به عهده آقای حجتی گذاشته شده است.نام دیگر این تفسیر، «ترسیمی از چهره موزون سوره های قرآن و روابط آیات» بیانگر جهت گیری کار مفسران است. شیوه شروع و دسته بندی مطالب به این شرح است که در آغاز پس از توضیحی عام درباره سوره و چگونگی نام آن، مطالب اساسی و پیام اصلی سوره یا آیه زیر عنوانی شروع می شود، سپس توضیحات و دسته بندی موضوعی آورده می شود و در مواردی، جهت ترسیم دقیق مطالب، از عکس و نقشه استفاده می گردد. در ضمن این تفسیر جز الکاشف محمد جواد مغنیه در ۷ جلد است که به فارسی هم ترجمه شده و سبک آن با این تفسیر متفاوت است.
روش تفسیر، چنین است که به علم معانی و بیان و ریشه کلمات برای دریافت معنای واژه، توجه فراوان دارد تا کلمات کلیدی و مترادف و همچنین کلماتی که در خود قرآن تفسیر شده، بیان گردد. از نکات دیگر تفسیر، توجه به مجموعه کلمات و توجه به جایگاه معانی در ارتباط با یکدیگر، به صورت مجموعه اجزاء است. مفسران بر این نکته تأکید کرده اند که کلمات و آیات، گذشته از معانی انفرادی، وقتی در فضای یک سوره قرار می گیرند، نباید بی توجه به مجموعه کلمات یک آیه یا سوره معنا شود؛ باید معانی و مفاهیم را در ارتباط با یکدیگر جستجو کرد.
همچنین از مسائل مورد توجه در این تفسیر، مطالعه و بررسی افکار و ایده های عرب جاهلیت، همزمان با ظهور اسلام است که شرایط فرهنگی و اعتقادی نزول وحی را نشان می دهد و مخاطبان قرآن را ترسیم می کند و زمینه های فهم صحیح از این دسته از آیات را فراهم می سازد.
در باب منابع این کتاب، مؤلفان، ضمن یادکرد منابع اصلی خود در آغاز کتاب، تأکید میکنند که تفاسیر گوناگون، مخصوصا تفاسیر اهل بیت (علیهم السلام) و تفاسیری که نزدیک به نزول وحی نوشته شده، روشنگر راه خواهد بود.
در مجموع، می توان ویژگی های این تفسیر را چنین برشمرد: رعایت جذابیت در ارائه قرآن، سادگی و گزیده گویی، ترسیم چهره موزون قرآن، دسته بندی مطالب، عنایت به بعد هدایتی و تربیتی قرآن، بهره گیری از عکس و نقشه برای انتقال بهتر مطالب.
لازم به یادآوری است، جناب آقای بی آزار شیرازی در راستای این حرکت به ترجمه تصویری و تفسیر آهنگین برخی از سوره های قرآن دست زده است که تاکنون چهار جزوه آن در تفسیر سوره های طه، جمعه، حشر، تکویر، فجر، حاقه، نصر، فاتحه و توحید منتشر شده است و از نظر سطح مخاطبان تفسیری مناسب برای جوانان و نوجوانان و به صورت رنگی و با چاپ تصاویر و اشکال توضیح دهنده است.
منبع: شناخت نامه تفاسیر، سید محمدعلی ایازی، چاپ اول، نشر علم، تهران، 1393ش، صص 479-477
