ايران شناسي در کانادا
نويسنده : دکتر فاضل لاريجاني
ذخاير عظيم فرهنگي ايران زمين همواره در ميان فرهيختگان کانادا از جايگاه ويژه اي برخوردار بوده است. در نيم قرن اخير، عواملي چند، در توسعه چشمگير مطالعات ايران شناسي در اين کشور موثر بوده اند؛ از جمله آنکه پس از جنگ جهاني دوم همراه با بسط سريع ارتباطات، دوره هاي مطالعات مربوط به خاورميانه و اسلام شناسي در برخي دانشگاه هاي کانادا داير گرديد که معمولاً در اين دوره ها شاخه اي زير عنوان ايران شناسي گنجانده مي شد.
دهه هاي اخير که با مهاجرت بسياري از تحصيل کرده ها، دانشگاهيان، روزنامه نگاران و هنرمندان ايراني به کانادا همزمان گرديد. مطالعه راجع به ايران و ايرانيان مورد توجه بيشتري قرار گرفت. با افزايش تعداد نسل دومي ها (ايرانيان متولد کانادا) علاقه مندي به جنبه هاي مختلف زبان، فرهنگ و تمدن ايراني افزايش يافت و در بسياري از دانشگاه هاي کانادا در سطوح مختلف دروس و برنامه هاي آموزشي مربوط داير شد. از جمله قديمي ترين اين موارد بايد به تأسيس “موسسه مطالعات اسلامي در دانشگاه مک گيل” در سال 1951 اشاره کرد که در آن به مطالعات ايراني به عنوان زير مجموعه “مطالعات اسلامي و خاورميانه” پرداخته شده است. همچنين در دانشگاه تورنتو در سال 1961 دپارتمان مطالعات اسلامي شروع به فعاليت نمود که در دهه هاي 60 و 70 با مديريت پروفسور جورج مايکل و يکنس (Goarge Micheal Wickens) به يکي از قطب هاي مهم مطالعات ايراني شناسي و ادبيات ايران در آمريکاي شمالي تبديل گرديد.
در زمينه زبان و ادبيات فارسي، پروفسور ويکنس يکي از پيشقدمان محسوب مي شود. وي با ترجمه و تصحيح تعدادي از متون کلاسيک ادبيات فارسي و عربي همچون “بوستان سعدي” و “اخلاق ناصري” خواجه نصيرالدين طوسي در اين عرصه کاملاً شناخته شده است. مطالعه ادبيات معاصر ايران نيز در برخي دانشگاه هاي کانادا دنبال شده است.
ريوان ساندلر (Rivanne Sandler) از دانشگاه تورنتو طيف وسيعي از نثر و نظم مدرن فارسي را مورد بررسي قرار داده و در مجله “ادبيات امروز جهان” (World Literature Today) زير عنوان “تحولات ادبي در ايران در سال هاي دهه شصت و هفتاد ميلادي تا قبل از انقلاب ايران” به چاپ رسانده است. پروفسور نسرين رحيميه از دپارتان ادبيات تطبيقي دانشگاه آلبرتا نيز به بررسي آثار نويسندگان معاصر ايراني، سينماي ايران بعد از انقلاب توجه ويژه اي نشان داده است. از آثار او مي توان به کتاب “پارسيان گمشدة؛ بازخواني صداها در تاريخ فرهنگي ايران” اشاره نمود.
پژوهش در زمينه تاريخ ايران از زمان هاي اساطيري پيش از تاريخ تا به امروز، همواره يکي از زمينه هاي بالنده مطالعاتي بوده که شامل ترجمه و تصحيح فني متون قديمي نيز مي شود. در دسامبر 1971با برگزاري اولين سمينار دانشگاهي راجع به ايران تحت عنوان “فرهنگ و تمدن ايراني” عملاً مباحث ايران شناسي به طور رسمي به دانشگاه هاي کانادا راه يافت. در اين زمينه بايد از محققان برجسته اي نظير مارگارت ميلر (Margaret C. Miller) ولاديمير هيکل (Waldemar Heckel)، روگرسوري (Roger Savory) نام برد.
برخي جنبه هاي تاريخ روابط سياسي در ايران دوره صفويه در قرن هاي 16 و 17 نيز توسط کولين ميشل (Collin P. Mitcheal) در دانشگاه Dalhousi مورد مطالعه قرار گرفته و نتايج آنها طي مقالات متعددي منتشر شده است. همچنين پروفسور ادوارد اينگرام (Edward lngram) استاد تاريخ در دانشگاه سيمون فريزر، چندين پژوهش در مورد روابط انگلستان با ايران قرن نوزدهم منتشر ساخته است. در حال حاضر يکي از اساتيد ميرز حوزه ايران شناسي، پروفسور دريل مک لين (Derry Meclean) در دانشگاه سيمون فريزر است که به تحقيق درباره فرهنگ ايراني در بستر تاريخي اسلامي هندي پرداخته و آثار متعددي در خصوص مباحث اديان و تقارن فرهنگي بين ايران قرون وسطي و هند منتشر ساخته است. وي هم اکنون دروس مختلفي در زمينه اسلام شناسي و تاريخ و تمدن اسلامي در آن دانشگاه تدريس مي کند.
با توجه به منابع فارسي ارزشمندي که در کتابخانه دانشگاه سيمون فريزر وجود دارد و نيز برگزاري ساليانه سمينار ميرهادي در زمينه ايران شناسي در آينده نه چندان دور اين دانشگاه به صورت يکي از قطب هاي ايران شناسي در خواهد آمد.
در زمينه فلسفه و کلام و عرفان و تشيع در ايران نيز بايد به آثار پروفسور هرمنت لندولت (Hermann Landolt) از دانشگاه مک گيل اشاره کرد که به ارائه ديدگاه هاي ابن سينا، سهروردي و ملاصدرا پرداخته از جمله آثار مهم وي، تصحيح و استنساخ کشف الاسرار (اثر مشهور نورالدين اصفهاني) است و بسياري از مقالاتي که در دايره المعارف هاي مختلف در اين زمينه منتشر ساخته است. از اساتيد بلند آوازه فلسفه و عرفان اسلامي که به دانشگاه مک گيل کانادا وابسته بوده، توشيکو ايزوتسو (Toshikiko lzusts) است که يک اثر مشهورش “مفاهيم اخلاقي و مذهبي در قرآن” است و کتاب ديگرش “ساختار اساسي مابعدالطبيعه سبزواري” به همت نمايندگي دانشگاه مک گيل در تهران منتشر شده است.
در پرتو همکاري هاي سازنده و موثر بين موسسات عمده باستان شناسي نظير موزه رويال انتاريو (R.M.O) برخي از دپارتمان هاي دانشگاه تورنتو، حوزه مطالعاتي مربوط به تاريخ هنر و باستان شناسي ايراني را راه اندازي کرده اند که پروفسور گلومبک (Golombek)، پروفسور ميسن (Mason) و پروفسور کيل (Keall) از جمله محققان بنام آن مي باشند. نتيجه يکي از پروژه هاي مطالعاتي موزه R.M.O درباره “سراميک در عهد تيموري” است که صورت کتاب منتشر شده است. در همين زمينه مي توان به کتاب “مهاجرت آرياييها به مناطق غرب ايران” اشاره کرد که به قلم پروفسور يانگ (Cuyle Young) و پروفسور اسميت تنظيم شده است. يکي ديگر از آثار پروفسور يانگ رساله اي است در خصوص “امپراتوري هاي ايران باستان” که در مجموعه دايره المعارف پنگوئن منتشر شده است.
“سبک شناسي معماري سده هاي 15 و 16 در ايران”، از زمينه هاي تخصصي ديگري است که پروفسور ليزاگلومبک به آن مي پردازد. محقق برجسته ديگر در حوزه تاريخ هنر، پروفسور آنتوني ولک (Anthony Welck) از دانشگاه ويکتوري کاناداست که به پژوهش درباره هنرهاي زمان صفويه مي پردازد. وي همچنين برگزار کننده برخي نمايشگاه هاي برجسته در سال هاي 1970 و 1980 درباره هنر ايراني- اسلامي در قرون وسطي (Medival Perso- lslamic Art) بوده است و از جمله آثار او مي توان به کتاب “شاه عباس و هنر در اصفهان” اشاره کرد.
.منبع: یزدان پرست، حمید؛ (1388) نامه ایران: مجموعه مقاله ها، سروده ها و مطالب ایران شناسی، تهران، اطلاعات، چاپ نخست.
دهه هاي اخير که با مهاجرت بسياري از تحصيل کرده ها، دانشگاهيان، روزنامه نگاران و هنرمندان ايراني به کانادا همزمان گرديد. مطالعه راجع به ايران و ايرانيان مورد توجه بيشتري قرار گرفت. با افزايش تعداد نسل دومي ها (ايرانيان متولد کانادا) علاقه مندي به جنبه هاي مختلف زبان، فرهنگ و تمدن ايراني افزايش يافت و در بسياري از دانشگاه هاي کانادا در سطوح مختلف دروس و برنامه هاي آموزشي مربوط داير شد. از جمله قديمي ترين اين موارد بايد به تأسيس “موسسه مطالعات اسلامي در دانشگاه مک گيل” در سال 1951 اشاره کرد که در آن به مطالعات ايراني به عنوان زير مجموعه “مطالعات اسلامي و خاورميانه” پرداخته شده است. همچنين در دانشگاه تورنتو در سال 1961 دپارتمان مطالعات اسلامي شروع به فعاليت نمود که در دهه هاي 60 و 70 با مديريت پروفسور جورج مايکل و يکنس (Goarge Micheal Wickens) به يکي از قطب هاي مهم مطالعات ايراني شناسي و ادبيات ايران در آمريکاي شمالي تبديل گرديد.
در زمينه زبان و ادبيات فارسي، پروفسور ويکنس يکي از پيشقدمان محسوب مي شود. وي با ترجمه و تصحيح تعدادي از متون کلاسيک ادبيات فارسي و عربي همچون “بوستان سعدي” و “اخلاق ناصري” خواجه نصيرالدين طوسي در اين عرصه کاملاً شناخته شده است. مطالعه ادبيات معاصر ايران نيز در برخي دانشگاه هاي کانادا دنبال شده است.
ريوان ساندلر (Rivanne Sandler) از دانشگاه تورنتو طيف وسيعي از نثر و نظم مدرن فارسي را مورد بررسي قرار داده و در مجله “ادبيات امروز جهان” (World Literature Today) زير عنوان “تحولات ادبي در ايران در سال هاي دهه شصت و هفتاد ميلادي تا قبل از انقلاب ايران” به چاپ رسانده است. پروفسور نسرين رحيميه از دپارتان ادبيات تطبيقي دانشگاه آلبرتا نيز به بررسي آثار نويسندگان معاصر ايراني، سينماي ايران بعد از انقلاب توجه ويژه اي نشان داده است. از آثار او مي توان به کتاب “پارسيان گمشدة؛ بازخواني صداها در تاريخ فرهنگي ايران” اشاره نمود.
پژوهش در زمينه تاريخ ايران از زمان هاي اساطيري پيش از تاريخ تا به امروز، همواره يکي از زمينه هاي بالنده مطالعاتي بوده که شامل ترجمه و تصحيح فني متون قديمي نيز مي شود. در دسامبر 1971با برگزاري اولين سمينار دانشگاهي راجع به ايران تحت عنوان “فرهنگ و تمدن ايراني” عملاً مباحث ايران شناسي به طور رسمي به دانشگاه هاي کانادا راه يافت. در اين زمينه بايد از محققان برجسته اي نظير مارگارت ميلر (Margaret C. Miller) ولاديمير هيکل (Waldemar Heckel)، روگرسوري (Roger Savory) نام برد.
برخي جنبه هاي تاريخ روابط سياسي در ايران دوره صفويه در قرن هاي 16 و 17 نيز توسط کولين ميشل (Collin P. Mitcheal) در دانشگاه Dalhousi مورد مطالعه قرار گرفته و نتايج آنها طي مقالات متعددي منتشر شده است. همچنين پروفسور ادوارد اينگرام (Edward lngram) استاد تاريخ در دانشگاه سيمون فريزر، چندين پژوهش در مورد روابط انگلستان با ايران قرن نوزدهم منتشر ساخته است. در حال حاضر يکي از اساتيد ميرز حوزه ايران شناسي، پروفسور دريل مک لين (Derry Meclean) در دانشگاه سيمون فريزر است که به تحقيق درباره فرهنگ ايراني در بستر تاريخي اسلامي هندي پرداخته و آثار متعددي در خصوص مباحث اديان و تقارن فرهنگي بين ايران قرون وسطي و هند منتشر ساخته است. وي هم اکنون دروس مختلفي در زمينه اسلام شناسي و تاريخ و تمدن اسلامي در آن دانشگاه تدريس مي کند.
با توجه به منابع فارسي ارزشمندي که در کتابخانه دانشگاه سيمون فريزر وجود دارد و نيز برگزاري ساليانه سمينار ميرهادي در زمينه ايران شناسي در آينده نه چندان دور اين دانشگاه به صورت يکي از قطب هاي ايران شناسي در خواهد آمد.
در زمينه فلسفه و کلام و عرفان و تشيع در ايران نيز بايد به آثار پروفسور هرمنت لندولت (Hermann Landolt) از دانشگاه مک گيل اشاره کرد که به ارائه ديدگاه هاي ابن سينا، سهروردي و ملاصدرا پرداخته از جمله آثار مهم وي، تصحيح و استنساخ کشف الاسرار (اثر مشهور نورالدين اصفهاني) است و بسياري از مقالاتي که در دايره المعارف هاي مختلف در اين زمينه منتشر ساخته است. از اساتيد بلند آوازه فلسفه و عرفان اسلامي که به دانشگاه مک گيل کانادا وابسته بوده، توشيکو ايزوتسو (Toshikiko lzusts) است که يک اثر مشهورش “مفاهيم اخلاقي و مذهبي در قرآن” است و کتاب ديگرش “ساختار اساسي مابعدالطبيعه سبزواري” به همت نمايندگي دانشگاه مک گيل در تهران منتشر شده است.
در پرتو همکاري هاي سازنده و موثر بين موسسات عمده باستان شناسي نظير موزه رويال انتاريو (R.M.O) برخي از دپارتمان هاي دانشگاه تورنتو، حوزه مطالعاتي مربوط به تاريخ هنر و باستان شناسي ايراني را راه اندازي کرده اند که پروفسور گلومبک (Golombek)، پروفسور ميسن (Mason) و پروفسور کيل (Keall) از جمله محققان بنام آن مي باشند. نتيجه يکي از پروژه هاي مطالعاتي موزه R.M.O درباره “سراميک در عهد تيموري” است که صورت کتاب منتشر شده است. در همين زمينه مي توان به کتاب “مهاجرت آرياييها به مناطق غرب ايران” اشاره کرد که به قلم پروفسور يانگ (Cuyle Young) و پروفسور اسميت تنظيم شده است. يکي ديگر از آثار پروفسور يانگ رساله اي است در خصوص “امپراتوري هاي ايران باستان” که در مجموعه دايره المعارف پنگوئن منتشر شده است.
“سبک شناسي معماري سده هاي 15 و 16 در ايران”، از زمينه هاي تخصصي ديگري است که پروفسور ليزاگلومبک به آن مي پردازد. محقق برجسته ديگر در حوزه تاريخ هنر، پروفسور آنتوني ولک (Anthony Welck) از دانشگاه ويکتوري کاناداست که به پژوهش درباره هنرهاي زمان صفويه مي پردازد. وي همچنين برگزار کننده برخي نمايشگاه هاي برجسته در سال هاي 1970 و 1980 درباره هنر ايراني- اسلامي در قرون وسطي (Medival Perso- lslamic Art) بوده است و از جمله آثار او مي توان به کتاب “شاه عباس و هنر در اصفهان” اشاره کرد.
.منبع: یزدان پرست، حمید؛ (1388) نامه ایران: مجموعه مقاله ها، سروده ها و مطالب ایران شناسی، تهران، اطلاعات، چاپ نخست.
