از دامنه به قله

قرآن که از جانب پروردگار عالميان بر پيامبر اکرم(ص) نازل شد، لبريز از پيامهايي است براي هدايت بشريت (شهر رمضان الذي أنزل فيه القرآن هدي للنّاس و بيناتٍ من الهدي و الفرقان) (سوره بقره، آيه 185) و انسان را به آييني که استوارتر و جامع تر است، هدايت مي کند (إنّ هذا القرآن يهدي للّتي هي اقوم) (سوره اسرا، آيه9). چون انسانها از نظر سطح دانش، عقل و معرفت در مراتب مختلفي قرار دارند، به همين جهت خداوند راهکارهاي مختلف و متعدّدي براي بهره مندي از هدايت هاي اين کتاب جاودانه در پيش روي بشريت نهاده است. مثلاً کسي که توان قرائت قرآن ندارد مي تواند مصحف شريف را بگشايد و به آيات نوراني آن بنگرد (انّ النّظر في المصحف عباده).(1) هر کسي در هر دين و مرامي حتي غيرمسلمان مي تواند با اين کتاب انسان ساز رابطه برقرار کند و از هدايتش بهره مند گردد. حضرت علي(ع) فرموده اند: «هر کس با قرآن هم نشين گردد، بر هدايتش افزوده و از گمراهي اش کاسته مي شود».(2)
در قرائت قرآن رعايت احکام روخواني، از جمله تجويد و وقف و ابتدا واجب شرعي و فقهي نيست، بلکه فراگيري آن موجب انس بيشتر انسان با قرآن خواهد شد. در روايتي، قرآن به سفره الهي تعبير شده است که در آن انواع غذاها وجود دارد. «انّ هذا القرآن مادبه الله...».(3) بنابراين هر کس بنا به ذائقه و مزاج و فراخور تواناييهاي خود مي تواند از هدايتهاي آن بهره گيرد.
پس هدايتگري قرآن داراي مراتبي است. با فراگيري روخواني، روان خواني، تجويد، وقف و ابتدا، صوت و لحن و حفظ قرآن به مرتبه اي از مراتب هدايت قرآن دست مي يابيم. امّا همان گونه که در امور مادي مثل غذا و پوشاک و مسکن به دنبال بهترين ها هستيم، در مورد آموزش قرآن نيز بايد چنين باشيم؛ بلکه بيشتر و بهتر. چرا که در خود قرآن سراي آخرت بهتر و ماندگارتر از سراي دنيا معرفي شده است (بل تؤثرون الحياه الدّنيا* و آلاخره خير و ابقي)سوره اعلي، آيات 16 و 17). همّت يک کوهنورد آن است که از دامنه کوه به قلّه آن صعود کند. تکاپو و تلاش ما در قبال قرآن نيز بايد اين چنين باشد که از دامنه هدايتش به قلّه آن صعود کنيم. و آن صعود با فراگيري ترجمه و تفسير آيات و تدبر در آيات قرآن (أفلا يتدبّرون القرآن) (سوره نساء، آيه 82؛ سوره محمد، آيه 24) و عمل به آن دست يافتني است. (إنّ الذين آمنوا و عملوا الصّالحات...) (سوره کهف، آيه 107).
نتيجه آن که انس و ارتباط با قرآن را با فراگيري روخواني، روان خواني، تجويد، وقف و ابتدا، صوت و لحن وحفظ قرآن آغاز کنيم، تااينجا به دامنه هدايت قرآن رسيديم، برخي در اين دامنه مي مانند. امّا برخي با فراگيري ترجمه و تفسير آيات و تدبّر در آنها و عمل به آموخته هاي خود از قرآن، دامنه را مقدّمه اي براي صعود قرار مي دهند. بياييم ما نيز چنين باشيم.

پي نوشت ها :
 

1- اصول کافي، کليني، ترجمه محمد باقر کمره اي، ج6- ص 426
2- و ما جالس هذا القرآن احد الاقوم عنه بزياده او نقصان: زياده في هدي، او نقصان من عمي (نهج البلاغه، خ176)
3- وسائل الشيعه، حر عاملي، ج6، ص 168
 

منبع:‌ نشريه بشارت شماره 76.