Communicition

ارتباط در نظر مکتب فرانکفورت

میان دو نسل از مکتب فرانکفورت پس از جنگ، گسستی حوا مفهوم ارتباط نمایان است. از دید نویسندگان دیالکتیک روشنگری، ارتباط به شکل ابزاری شده ی زبان فروکاسته می شود و ارتباط گسترشِ هم ارزیِ تجاری تا حوزه ی
يکشنبه، 17 شهريور 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
ارتباط در نظر مکتب فرانکفورت
 ارتباط در نظر مکتب فرانکفورت

نویسندگان: ایوکوسه و استفن آبه
مترجم: افشین جهاندیده



 

 

Communicition

(1) میان دو نسل از مکتب فرانکفورت پس از جنگ، گسستی حوا مفهوم ارتباط نمایان است. از دید نویسندگان دیالکتیک روشنگری، ارتباط به شکل ابزاری شده ی زبان فروکاسته می شود و ارتباط گسترشِ هم ارزیِ تجاری تا حوزه ی زبان است و یکسانی روابط میان انسان ها را هدف دارد و انزوا به وجود می آورد ( دیالتیک روشنگری، ص236) . در جهانی شی ءواره،(1) ارتباط فقط می تواند جایگزینی فریبنده به جای همبستگی پیشاپیش سرکوب شده باشد. برعکس از دید هابرماس، چنین نقدی بی بنیان است، زیرا روشن نمی کند که ارتباط موفق و نافریبنده چه می تواند باشد. ارتباط موفق و نافریبنده هنجارِ روابط اجتماعی است، روبطی که زبان واسطه ی آن است. پس ارتباط را تباید ابزاری ساده، بلکه بدیل حقیقی منطق ابزاری عقل مدرن دانست.
(2) در رساله های متأخر هورکهایمر و آدورنو، نقد بر ارتباط در چارچوب کلی تر نقد بر شءوارگی(2) جا می گیرد. ارتباط بر فرایندی دلالت دارد که از رهگذر آن زبان به کالایی بت واره و کلمه ها به پول محض مبادله و تهی از قدرت شان در نامیدن چیزها بدل می شوند. آن چه را به امکانات بیانی زبان و به توانایی اش در محاکات به ویژه در هنر مربوط است، نمی توان « در قالب مقولات ارتباط بیان کرد» (نظریه ی زیبا شناسی، ص14) . به روشنی نمی دانیم که این نویسندگان در این نقدِ اغلب کنایی خود، مستقیماً کارکرد ارتباطیِ زبان را هدف گرفته اند، کارکردی که نسبت به کارکرد محاکاتی زبان، کارکردی غیراصیل به شمار می آید، یا انحراف از این کارکرد را از رهگذر ابزاری شدن آن توسط رسانه ها در نظر دارند. از این دیدگاه، نظریه ی ارتباطی هابرماس چیزی بیش از توضیح ارائه می دهد. از دید هابرماس، نمی توان ارتباط را در این مقام نقد کرد، بلکه صرفاً می توان آن را به منزله ی امری آسیب شناختی ( از خودبیگانه) یا منطقی نما ( کاذب) نقد کرد که تابع منطقی ابزاری است که خاص آن نیست. این امر مستلزم آن است که بُعدِ اساساً ارتباطی کاربرد زبان وجود داشته باشد که غایت و تلوس(3) آن باشد، نه یک وسیله ی صِرف. هر کاربرد موفق زبان مستلزم توافق مخاطب واقعی یا مجازی است و فقط در صورتی می تواند معنایی را مدنظر داشته باشد که در عین حال تفاهمی بر سر شرایط انتشارش را هدف قرار دهد. در هر کاربرد زبان، یک ارتباط پایه ای وجود دارد و این همان چیزی است که از دید هابرماس، کاربردشناسی عام(4) در پی نشان دادن آن است. روابط اجتماعی را که زبان واسطه اش است، باید پیش از هر چیز، کنش های ارتباطی کم و بیش موق فهمید. موفقیت های ارتباط شرط بازتولید نمادین جوامع ما است. با کاربرد معمولی زبان، تفاهم موفقیت آمیز هدف است و قریب الوقوع می شود، اما در عین حال همواره معیوب است، زیرا بی وقفه با ضرورت های بیرونی ناشی از نظام پول و قدرت دچار اختلال می شود. بنابراین هابرماس آن چه را آدورنو و هورکهایمر تحت لوای نقدی واحد بر ارتباط جمع می کنند، جدا می سازد.
(3) با این حال در هر دو مورد، با نقد ارتباط کاذب و شیءوارگیِ مناسبات زبانی میان انسان ها سروکار داریم. مزیت نظریه ی هابرماس این است که این نقد را با نقد نظام هایی تعمیق می کند که به ابزاری کردن و استعمارِ زیست جهان، یعنی بستر ارتباط معمول منجر می شوند. برخلاف ویژگی صرفاً نوستالژیک نقد اولی، نظریه ی هابرماس عرصه را به روی نوعی بازارزش گذاری فوق العاده ی ارتباط، نخست در بُعد صرفاً زبانی ارتباط و سپس در ابعاد اجتماعی، اخلاقی و سیاسی آن باز می کند: در تمام این حوزه ها و از آن جا که بازتولید جامعه با ارتباط ممکن می شود، نیروی هنجارگذارِ هدف مشترک، همبسته و متقارنِ تفاهم دوباره فعال می شود. اما با جداسازی بیش از حد ریشه ایِ نظام از زیست جهان، و ضرورت های نظم ابزاری از کنش های ارتباطی، این خطر وجود دارد که آن چه نقد اولی مد نظر داشت، از دست برود، یعنی نقد بر ابزاری شدنِ ارتباط از درون، به ویژه با رسانه های جمعی که پیش از هر چیز ارتباط را تابع معیارهای موفقیت تجاری می کنند.

پی نوشت ها :

1- un univers reifie.
2- reificatio.
3- telos.
4- La pragmatique universelle.

منبع:(1385) ، واژگان مکتب فرانکفورت، افشین جهاندیده، تهران، نشر نی، چاپ دوم 1389.

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم