جرأت ورزی

لانگ و جاکوبسکی (1976) مهارت جرأت ورزی (Courageously) را شامل «گرفتن حق خود و ابراز افکار، احساسات و اعتقادات خویش به نحوی مناسب، مستقیم و صادقانه» می دانند؛ به گونه ای که حقوق دیگران پایمال نشود. شیوه ای که در برقراری ارتباط با دیگران اتخاذ می شود، عامل مهمی در تعامل اجتماعی است. ارتباطات ضعیف می تواند به روابط ناسالم منجر شود و فشار روانی را افزایش دهد. یکی از عوامل مهم ارتباطات بین فردی،‌ استفاده صحیح از مهارت جرأت ورزی است. جرأت ورزی ضعیف، هم برای خود فرد و هم برای دیگران مشکلات متعدد به وجود می آورد. بنابراین آموزش جرأت ورزی یک شیوه مداخله ساخت یافته است که از آن برای بهبود اثربخشی روابط اجتماعی استفاده می شود. از این روش برای درمان اختلالات اضطرابی و ترس های مرضی کودکان، نوجوانان و بزرگسالان نیز بهره گرفته می شود. فردی که با جرأت است، می تواند ارتباط نزدیک با دیگران برقرار کند، خودش را از سوء استفاده دیگران دور نگه درد و دامنه وسیعی از نیازها و افکار مثبت و منفی را ابراز کند؛ بدون آنکه احساس گناه و اضطراب کند یا به حقوق دیگران لطمه وارد کند (آقایی، 1388: 37 و 36). هدف برنامه ها و آموزش های جرأت ورزی به شکل سنتی آن، کمک به مردم برای درک مفاهیم نظری قاطعیت و به کارگیری مهارت های مربوط به آن است. افراد با کسب آگاهی از انواع مختلف رفتار، یاد می گیرند که در انتخاب رفتارشان احساس مسئولیت کنند. این به معنای آن است که اگر به طور مثال، فرد در موقعیتی ویژه غیر قاطعانه یا پرخاشگرانه رفتار کند، این رفتار او آگاهانه باشد و مسئولیت انتخابش را پذیرفته باشد (انی تاون، 1386: 18). در آموزش جرأت ورزی به فرد آموخته می شود که به چه شکل رفتاری مبتنی بر جرأت و جسارت از خود نشان دهد. فرد با تلاشش برای کشف و تعریف مشکل، پیگیری هدف های مورد نظر (همواره با رفتار توأم با جرأت)، تکرار نقش گذاری، واژگونه سازی نقش و ارائه تدریجی و متوالی رفتارهای مطلوب، شیوه های مناسب مبتنی بر جرأت ورزی را برای بیان خواسته های خود می آموزد. رفتار جرأت ورزانه با خودپنداره مثبت، عزت نفس، تسلط، خودبسندگی و اعتماد به نفس، هم گرایی و همبستگی دارد و رفتارهای غیر جرأت ورزانه بازدارنده و اجتنابی هستند و همبستگی بالایی با ترس ها، هراس ها، اضطراب های اجتماعی و انواع پرخاشگری های درونی دارد. در مورد به کارگیری آموزش جرأت ورزی به عنوان یک روش درمانی، تحقیقات متعددی انجام شده است. به طور مثال، یعقوبی (1377) در پژوهش خود نشان داد که آموزش جرأت ورزی از راه ایفای نقش به صورت گروهی، بر بهبود مهارت های اجتماعی مؤثر است. غفاریان زاده (1379) نیز تأثیر مثبت آموزش جرأت ورزی را بر پیشرفت تحصیلی و مهارت های اجتماعی دختران دانش آموز مقاطع راهنمایی و متوسطه منطقه 14 تهران گزارش کرد. همچنین نیسی و شهنی ییلاق (1380) در مطالعه خود بر روی دانش آموزان پسر سال اول دبیرستان های شهرستان اهواز به این نتیجه رسیدند که آموزش جرأت ورزی باعث افزایش ابراز وجود، عزت نفس، بهداشت روانی و کاهش اضطراب می شود. علاوه بر این، مطالعه رحیمی، حقیقی، مهرابی زاده هنرمند و بشلیده در شیراز نیز نشان داد که آموزش مهارت جرأت ورزی منجر به کاهش اضطراب اجتماعی و افزایش مهارت های اجتماعی از جمله ابراز وجود می شود. این بررسی نشان داد که هسته های مشاوره مدارس در بهبود عملکرد اجتماعی و تحصیلی دانش آموزان نقش مهمی دارند و مشاوران می توانند نحوه جرأت ورزی سالم را به دانش آموزان آموزش دهند و از این راه، از بروز برخی از اختلالات رفتاری و مشکلات تحصیلی پیشگیری کنند (آقایی، 1388: 37 و 36). پژوهش های انجام شده توسط دلوتی (Deluty-1981) و کیپر (Kipper-1992) نیز در زمینه کارآیی آموزش جرأت ورزی، کارآمدی آن را در کاهش اضطراب و بهبود پیشرفت تحصیلی ثابت کرده اند. از طرف،‌ برخی مطالعات نشان می دهد که نبود مهارت جرأت ورزی در نوجوانان سبب بروز پرخاشگری در روابط میان فردی آنها می شود. بنابراین از آنجایی که این مهارت آموختنی است، می توان آن را پس از فراگیری در روابط میان فردی به کار برد. نتایج یک پژوهش دیگر (1385) نیز نشان می دهد که آموزش جرأت ورزی مبتنی بر گروه درمانی باعث کاهش پرخاشگری می شود که این یافته با نتایج مطالعات پنتز (Pentz-1980)، برنشتین، بلاک و هرسن (Bornstein, Bellack & Hersen-1980)، تانر و هالیمان (Tanner & Holliman-1988)، صادقی و همکاران (1379) و توزنده جانی (1379) هم سو می باشد (عاشوری و همکاران، 1387: 392-390).
از طرفی، استنگور (Stangor-2004) نیز نشان داد که آموزش مهارت های اجتماعی به ویژه آموزش جرأت ورزی نقش مؤثری در کنترل تکانه های خشم و رفتار پرخاشگرانه دارد (نویدی، 1387: 401). برخی مطالعات نیز حاکی از آن است که مهارت جرأت ورزی می تواند فوبیا را به تدریج از بین ببرد (شیخ زاده، 1387: 111).
منبع :کاوه، محمد، (1391)، آسیب شناسی بیماری های اجتماعی (جلد اول)، تهران: نشر جامعه شناسان، چاپ اول 1391.