نظام سیاسیِ ضالّه در نظر فارابی

فارابی در بیان ماهیت این نوع حکومت می گوید: « مدینه های ضالّه مدینه هایی هستند که برای مردم آن، همه ی اصول و مبادیِ وجود و اصول سعادت ها قلب و دگرگون شده است و اصول و مبادیِ دیگری جایگزین آن ها شده است،
دوشنبه، 7 بهمن 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
نظام سیاسیِ ضالّه در نظر فارابی
نظام سیاسیِ ضالّه در نظر فارابی

 

نویسنده: محسن مهاجر نیا




 

فارابی در بیان ماهیت این نوع حکومت می گوید: « مدینه های ضالّه مدینه هایی هستند که برای مردم آن، همه ی اصول و مبادیِ وجود و اصول سعادت ها قلب و دگرگون شده است و اصول و مبادیِ دیگری جایگزین آن ها شده است، اصول و مقدماتی که به سعادت ظنی رهنمون هستند. افعال و اعتقاداتی برای آن ها القا و ترسیم شده است که به وسیله ی هیچ یک نمی توان به سعادت حقیقی رسید. (1)
در کتاب « الملّة» بعد از بیان مفهوم دین و هدف رئیس اول و نبی از تقدیر و وضع آن، دو نوع ریاست را تشریح کرده است: یکی ریاست فاضله و دیگری ریاست غیر فاضله، که در مورد نوع دوم می فرماید: « اگر ریاست، جاهله باشد، هدفش از وضع و ترسیم دین و آیین برای جماعت، این است که به مدد آن ها به خیری از خیرات جاهل برسد... اما اگر ریاست ضلالت باشد، به این معنا که برای خود، گمان فضیلت و حکمت برد و کسانی که تحت ریاست او هستند نیز چنین پنداری را داشته باشند، بدون آن که او اهل فضیلت باشد، غرض رئیس از تقدیر دین این است که خود و مرؤسانش را به هدفی که تصور می کند سعادت قصوی است، برساند و حال آن که چنین سعادتی در کار نیست.»(2)
در « آراء اهل المدینة الفاضله» از این هم فراتر می رود و می گوید: « رئیس مدینه ی ضالّه، از جمله ی کسانی است که توهم می کند که به او وحی شده است، بدون آن که این امر واقعیت داشته باشد و در این پندار، به انواع خدعه ها و تزویرها متوسل می شود.»(3) و در جای دیگر، منشأ انحراف در مدینه ی ضالّه را این می داند که دین و آیین آنان بر اساس بعضی افکار و آرای فاسد قدیمی بنا شده است.(4)
از عبارت فارابی در « الملّة» می توان چنین استنباط کرد که مراد وی از « ریاست تمویه» (5) همین ریاست ضالّه است؛ زیرا ممکن است که رئیس این جامعه، خود با سعادت و فضیلت و حکمت آشنا باشد و در واقع، ملحق به اهل مدینه ی فاسقه باشد، اما در عین حال، با آگاهی، سبب گمراهیِ مردم و منشأ پیدایش « آرای ضالّه» و « حکومت ضالّه» بشود. فارابی در این باره می گوید: « کسی که مردم مدینه های ضالّه را گمراه کرده و برای نیل به اغراض و هدف های جاهلی، آنان را از سعادت منحرف کرده است، در حالی که خود سعادت را به درستی می شناسد، چنین کسی به سان مردم مدینه ی فاسقه است. چنین کسی، که خود شقی و بدبخت است، سبب هلاکت و اضمحلال و گمراهی جامعه شده است.»(6)
فارابی نظام سیاسیِ ضالّه را همانند نظام سیاسیِ جاهله، به شش نوع حکومت مستقل تقسیم می کند. (7)
در این جا به ذکر عناوین بسنده می شود:

1. حکومت ضالّه ی ضروریه.
2. حکومت ضالّه ی نذاله.
3. حکومت ضالّه ی خست.
4. حکومت ضالّه ی کرامت.
5. حکومت ضالّه ی تغلبیه.
6. حکومت ضالّه ی جماعیه.

حکومت های ضالّه ی فوق، علاوه بر مشترکاتی که در اهداف و اغراض، با حکومت های جاهله دارند، هر کدام دارای ویژگی های خاصی هستند که ناشی از ماهیت وجودی آنها است.
ضمناً چون هر کدام از حکومت ها در یکی از سه سطح « مدینه ی ضالّه»، « امت ضالّه» و « معموره ی ضالّه» تحقق پذیرند، به این اعتبار، هجده نوع نظام قابل تصور است.

پی‌نوشت‌ها:

1- السیاسة المدینه، پیشین، ص 104.
2- الملّه، پیشین، ص 43-44.
3- آراء اهل المدینة الفاضله، پیشین، ص 133.
4- همان، ص 151.
5- الملّه، پیشین، ص 44.
6- آراء اهل المدینة الفاضله، پیشین، ص 144.
7- السیاسة المدنیه، پیشین، ص 102.

منبع مقاله: مهاجر نیا، محسن؛ (1380)، اندیشه ی سیاسی فارابی، قم: مؤسسه بستان کتاب، چاپ دوم.

/م

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم