فاعل نفسانی در آثار فروید

* گرچه اصطلاحی خاص در عرف فروید نیست، ولی همچون مفهوم مطلوب* واجدِ سهمی قاطع در نظریات اوست. فاعل نفسانی(1) برعکس مطلوب آرزومندی که بلافاصله برای کودک جای مهمی احراز می کند، موجودیت خود را به تدریج به دست می آورد. فاعل اولین شخص را در دستور زبان تشکیل می دهد حال آنکه در فلسفه ماهیت و شرط رابطه ی شبه متعالی(2) انسان با عالم خارج است. نزد فروید، فاعل نفسانی کارکردی ماوراءالنفسانی دارد.

** نظریه ی مربوط به لیبیدو بر محور مطلوب یعنی متعلق رانش باقی مانده بود. با وارد شدن مفهوم نارسیسیسم* و تغییر در موضع اشغالی مَنِ نفسانی است که مفهوم فاعل نفسانی نیز به عنوان عامل اصلی نارسیسیسم اهمیت خود را پیدا می کند. در این جا من نفسانی را به جای فاعل نفسانی می گیرند. به خصوص به موازات مفهوم انفصامِ من نفسانی است که فاعل نفسانی نیز به رسمیت شناخته می شود.

*** گرچه فروید در کاربرد این اصطلاح امساک بسیار دارد، مع الوصف اهمیت قاطع روان کاوی را می توان در تعریف جدیدی دانست که به مناسبت انکشاف ضمیر ناآگاه از فاعل نفسانی به دست می دهد. مفهومی که فروید از آن مراد می کند، فاقد هرگونه معادلی در اصطلاحات فلسفی است ولی تأثیری عظیم در فلسفه داشته و با مقولاتی چون مَنِ نفسانی، نارسیسیسم یا انفصامِ منِ نفسانی موجب دگرگونی آن شده است.

پی‌نوشت‌ها:

1.Subjekt(به آلمانی)
2.Transcendantal