باور به شايعه

مارک تواين: تا حقيقت کفش هاي خود را به پا کند، دروغ نيمي از جهان را زير پا گذاشته است.

انسان به عنوان موجودي که قوه ي تعقلش باعث مي شود هر چيزي را تا زماني که تأييد نشده، نپذيرد در ارتباط با شايعه به نظر مي رسد که روند ديگري را دنبال مي کند. به طور معمول کساني که شايعه را مي پذيرند دليلي نمي بينند که به دنبال بررسي درستي آن باشند. به نظر مي رسد شايعه پيش از ثابت شدن صحبت آن پذيرفته شده است. وقتي کسي چيزي را پذيرفت توجيه آن آسان است، چرا که هر چيزي را مي توان توجيه کرد.
گاهي برخي شايعه پردازان گمان مي کنند همين که رابطه ي معمول گوينده- شنونده شکل گرفت و کسي بود که پاي صحبت هاي ديگري بنشيند، اين امر خود به خود مي تواند جريان انتقال خبري به راه اندازد که در مسير خود اخبار درست را از نادرست تميز دهد. لذا با خود مي گويند بگذار حرف از دهان در آيد در طي مسير درستي و نادرستي آن معلوم مي شود!
به نظر مي رسد در مسير باور به شايعه آدمي از زنجيره ي خودفريبي تبعيت مي کند. گرچه آگاهي همواره براي انسان موضوعي قابل احترام بوده است، اما هميشه آن طور که مي گويند براي اشخاص احترام و قدرت به همراه نمي آورد. چه بسا دانستني هايي که فرد مايل است هر کاري انجام دهد تا از آنها سرد در نياورد. هيچ کس دوست ندارد
ضعف ها و عيب هاي خود را مدام بشنود. خودفريبي تمهيد مناسبي است تا فرد از هر آن چه مايل به شنيدنش نيست دوري کند. چه بسا آدمي براي گريز از چيزي که مايل به شنيدنش نيست ميلي مفرط به شنيدن چيزهايي نشان دهد که دست کم گوش خراش و آزاردهنده نيستند.
نکته اي ديگر که سبب اعتقاد به شايعه مي گردد، لذتي است که در تکرارهاي متعدد شايعه ايجاد مي شود. همچون کساني که با لذت مطلب طنزي را براي ديگران تعريف مي کنند، شايعه پرداز نيز با لذت زايد الوصفي خبر مهم خود را براي ديگران نقل مي کند. در اين ميان ممکن است براي افزايش جذابيت کلام و گل انداختن بيشتر بحث، شايعه ساز شاخ و برگ هاي لذت بخش ديگري نيز به خبر خود اضافه کند.
نقل شايعه اي که خيلي ها را به خود جلب مي کند حسي از همبستگي ميان افراد شنونده ايجاد مي نمايد. در اين حالت، حس گروهي سبب افزايش روحيه ي جمع مي گردد. خيلي مواقع آدم هايي که به ديدگاهي اعتقاد دارند که نادرست بودن آن مدت هاست ثابت شده، حاضر نمي شوند از عقيده ي غلط خود دست بردارند؛ شايد به اين دليل که نمي خواهند لذت حس يکپارچگي و با هم بودن جمعي خود را با برچسب بي وفايي عوض کنند.
شايعه ها در اوج تشنگي مردم انتشار مي يابند. زماني که همه از شايعه اي مطلع مي شوند، اگر منابع درست خبري بکوشند با اخبار درست، نادرستي آن را نشان دهند چه بسا دروازه ي پذيرندگي
مخاطبان نسبت به آن خبر بسته شده باشد و مردم پرونده ي اين خبر را بسته و به سراغ ديگري رفته باشند. در اين صورت حتي اگر استدلال ضد شايعه کاملاً هم موجه باشد مردم بعدها در فايل بندي ذهن خود خبر را به شکل اوليه - يعني غلط- به خاطر مي آورند.
منبع مقاله :
آتش پور، سيد حميد؛ (1388)، اعتياد به کار( روان شناسي معتادين به کار )، تهران: نشر قطره، چاپ اول