خط
پیرمحمد

(س دهم ق)، خطاط. از اهالى شیراز بود و صاحب «مناقب هنروران» وى را از شاگردان میرعلى هروى و معاصر با مولانا محمود سیاوش شیرازى مى‏داند. نویسنده‏ى «احوال و آثار خوشنویسان»، از سه كاتب با نام پیرمحمد كه یكى از ایشان همان پیرمحمد اول است، یاد كرده و در كتاب خود چنین آورده است: به نظر مى‏رسد آن دو یك كاتب ...

پیرعلی هروی

(س یازدهم ق)، خطاط. وى را نباید با پیرعلى جامى یكى دانست. به خط پیرعلى هروى، یك نسخه «گلستان» سعدى موجود است كه رقم «بتاریخ... سنه 1038 هجرى برسم كتابخانه‏ى بندگان اعلیحضرت... حرره العبدالاقل پیرعلى ابن ملا عبدالرحیم عنبرین قلم بدارالفاخره‏ى آگره» دارد. ...

پیرعلی جامی

(ز 933 ق)، خطاط. صاحب «گلستان هنر»، او را از شاگردان سلطانعلى مشهدى دانسته است. احتمال مى‏رود كه وى فرزند عبدالرحمان جامى باشد. گویند در دستگاه امیرعلى‏شیر نوایى همان مقامى را كه عبدالرحمان جامى در فضل و معرفت داشت، پیرعلى در خوشنویسى داشته است. وى به سرعت كتابت مشهور بود و سالها در سایه امیرعلى‏شیر ...

پیر حسین

(س نهم ق)، خطاط. وى از خطاطان گمنام است. آثارى كه به خط او دیده شده مجموعه‏اى است مشتمل بر مثنویهاى: «اسرارنامه»، «الهى‏نامه»، «منطق‏الطیر»، «مصیبت‏نامه»، و «مختارنامه‏ى» شیخ عطار، با رقم: «تمت النسخه الموسوم بمختارنامه من جمله الكتاب المسمى بسته الشیخ... فرید المله و الشریعه و الطریقه و الحقیقه والدین ...

پورانی

(س دهم ق) خطاط. از خاندان پورانى بود و در خط نسخ و نستعلیق زبردست. وى به شیوه و قدرت میرعلى هروى خط مى‏نوشت. از آثار او: پنج قطعه از مرقع بهرام میرزا، به قلم سه دانگ جلى و نیم دو دانگ و كتابت خوش، با رقمهاى: «مشقه میرشیخ الپورانى غفر ذنوبه 939» و «میرشیخ الپورانى» و «عبده میرشیخ پورانى» و «عبده میرشیخ ...

علی پرتو اصفهانی

(وف 1304/1303 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به پرتو. مشهور به آقاجان. در لنجان، یكى از توابع اصفهان چشم به جهان گشود و تحصیلات خود را در آن شهر به پایان برد. به كسب هنر خط نسخ پرداخت و در زمره‏ى استادان این خط درآمد. پرتو علاوه بر خوشنویسى، شاعر خوش‏طبعى بود و در اقسام شعر مهارت داشت و بیشتر غزل مى‏سرود. او ...

پارسا

(وف 980 ق)، خطاط و شاعر. از كاتبان هرات بود. پارسا نستعلیق خفى را نیكو مى‏نوشت و شعر نیز مى‏سرود. ...

نصرالله بیضایی

(وف 1280 ق)، خطاط. از مستوفیان بود و نستعلیق و شكسته را خوش مى‏نوشت، به طورى كه با خط استادان این دو خط اشتباه مى‏شد. ...

امامقلی بیضای قاجار

(1292 -1230 ق)، شاعر و خطاط. ملقب به دولتشاه عمادالدوله. او تا زمان حكومت برادرش حشمت‏الدوله به تحصیل علوم پرداخت. بعدها با روى كار آمدن محمدشاه به تهران آمد و مشغول تحصیل شد و در اغلب علوم مهارت كسب كرد. وى در زمان سلطنت ناصرالدین شاه حاكم كرمانشاهان شد و چون عاقل و كافى بود قریب بیست و چهار سال حكومت ...

الله وردی بیضای قاجار

(1216- ح 1280 ق)، خطاط، ریاضیدان و شاعر، متخلص به بیضاء. او چندى حكمران بسطام و شاهرود بود. پس از عزل، ملتزم ركاب پدر شد و بعد از وفات او نواب ظل‏السلطان، حكومت قم را به وى بخشید. پس از استقرار محمد شاه فرار كرده، به عتبات عالیه رفت و از آنجا به استانبول سفر كرد و به دربار سلطان محمود عثمانى راه یافت ...

عبدالغفار بیضای خاوری

(وف 1250 ق)، خطاط. وى نستعلیق راخوش مى‏نوشت و شعر را نیكو مى‏گفت. از آثار او كتیبه‏هاى بیروت و اطراف صحن و پشت مسجد محمدعلى پاشا، خدیو معروف مصر در قاهره است. ...

رحیم بیدل شیرازی

(وف 1258 /1257 ق)، طبیب خطاط و شاعر، متخلص به بیدل. ملقب به فخرالدوله. در اوایل حال در خدمت میرزا حسنعلى طبیب تحصیل مراتب حكمت و طب كرد. سپس از شیراز به تهران آمد و ندیم و حكیم‏باشى فتحعلى شاه قاجار شد. وى به دلیل این كه طبیب خاصه‏ى فخرالدوله، صبیه‏ى، خاقان بود، به حاجى میرزا رحیم فخرالدوله اشتهار یافت. ...

محمد تقی بیدل آشتیانی

(ز 1300 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به بیدل. وى در تهران متولد شد و خط نستعلیق را بد نمى‏نوشت. در اوایل متخلص به افسر بود ولى بعدها تخلص بیدل یا بینش را برگزید. بیدل در سلك خدام دربار ظل السلطان به لقب استیفا ملقب شد. ...

بهرام بیگ بیانی تبریزی

(س یازدهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به بیانى. ساكن محله‏ى عباس‏آباد اصفهان بود و نستعلق را خوش مى‏نوشت. در بهار به شغل كتابت و در زمستان به پوستین‏دوزى مشغول بود. بهرام‏بیگ شعر نیز مى‏سرود و در زمان تألیف «تذكره‏ى نصرآبادى»، 1089 ق، در قید حیات بود. ...

بهزاد سلطانی کمال الدین

(942 -854 /844 ق)، نقاش، خطاط و شاعر. بنا به روایات متعدد در شهر هرات متولد شد و در آن شهر نشو و نما یافت. استاد از روزگار طفولیت از مادر و پدر دور ماند و نزد میرك تربیت شد. وى از زمان سلطان حسین بایقرا تا زمان شاه طهماسب مى‏زیست. بهزاد استاد مسلم و سرآمد مینیاتور ایرانى بود. او با برطرف كردن شیوه محدود ...

بهزادبیگ گرجی

(ز 1089 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به دوستاق. پدرش قورچى شاه عباس دوم بود. بهزاد در سن چهل سالگى توفیق خواندن و نوشتن یافت و در مدرسه‏ى ساروتقى در محله باغات اصفهان طلب علم كرد. او شعر مى‏گفت و نسخ و نستعلیق را خوش مى‏نوشت. بهزاد در زمان تألیف «تذكره‏ى نصرآبادى» در قید حیات بود. ...

ابوالفتح بهرام میرزای صفوی

(956 /955 -923 ق)، خطاط، نقاش، موسیقیدان و شاعر. متخلص به بهرام و بهرامى. ملقب به ظهیرالدین. وى برادر كهتر شاه طهماسب اول و شاهزاده‏اى دانشمند و هنرمند و هنرپرور بود كه در شیوایى كلام و شعر و معما سررشته داشت. از هنر نقاشى و موسیقى نیز بهره‏مند بود و از خطوط، نستعلیق را خوش مى‏نوشت. بهرام میرزا، مدتى ...

غلامحسین بهجت قاجار

(1309 -1250 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به بهجت. ملقب به صدرالشعراء. وى پدر جلال‏الممالك ایرج میرزا، شاعر معروف، قاجار بود. در محله‏ى شش گلان تبریز ساكن بود و ایام عمر خود را در آن شهر به سر برد. خط نستعلیق را خوش مى‏نوشت و صاحب «دیوان» شعر بود. از خطوط وى: یك نسخه «نثر اللالى»، به قلم كتابت متوسط، با رقم: ...

عبدالحمید بهجت شیرازی

(وف ح 1250 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به بهجت. عبدالحمید خط نسخ و نستعلیق را خوش مى‏نوشت. او غیر از میرزا جعفر شیرازى، متخلص به بهجت است كه پدر فرصت‏الدوله شیرازى بود. وى مدتها با جناب حاجى زین‏العابدین شیروانى معاشرت و نسبت به وى اظهار خلوص داشت. بهجت اغلب به مجلس جناب محمدحسین قزوینى آمد و شد مى‏كرد. وى ...

محمدباقر بهجت اصفهانی

(س یازدهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به بهجت. در اصفهان متولد شد و در خط نستعلیق مهارت یافت. وى از مداحان معتمدالدوله منوچهرخان گرجى و از ندیمان محمدشاه در اوایل جلوسش بود. محمدباقر، پدر محمدمهدى فروغ اصفهانى، صاحب «تذكره‏ى الشباب» بود كه مؤلف «ریحانه» فرزند را متخلص به بهجت آورده، در حالیكه تخلص پدر بهجت ...