خط
تقی مستوفی اصفهانی

(س یازدهم ق)، خطاط و شاعر. وى از نوادگان آقاشاه على است كه در اوایل جلوس شاه عباس بزرگ، مستوفى الممالك بود. میرزا تقى نستعلیق را خوش مى‏نوشت و در این خط، شاگرد میرعماد بود. او مدتى وزارت لاهیجان را داشته و بعد وزیر اصفهان و مستوفى قورچیان شده و تا زمان مرگ همان سمت را داشته است. اگر چه وى در نظم اشعار ...

محمدتقی کاشی

(وف 993 ق)، شاعر و خطاط. وى خط نستعلیق را خوب مى‏نوشت به همین دلیل به مروارید رقم ملقب شد. تقى از دیار خود به هند رفت و تا پایان عمر در دكن اقامت كرد. گاه تتبع شعر مى‏كرد. از اشعار وى: هر جا سوزیست آشناى دل ماست هر جا دردیست از براى دل ماست ...

تقی الدین محمد قزوینی

(س دهم و یازدهم ق)، خطاط و موسیقیدان. پدرش از عموزادگان قاضى جهان سیفى قزوینى، وزیر شاه طهماسب اول صفوى بود كه در اوایل عمر از قزوین به هندوستان رفت و در زمره‏ى ملازمان جلال‏الدین محمد اكبرشاه درآمد. میرزا ابراهیم حسینى همدانى، به علت رابطه‏ى دوستى با سید شریف، پس از مرگ وى سید تقى‏الدین را به همدان ...

تقی اصفهانی

(وف 1021 ق)، خطاط و شاعر. معروف به آقاتقى. اهل اصفهان بود. از مقدمات علمى آگاهى داشت و اشعار قدما را تتبع مى‏كرد. وى سفرهایى به سیستان و خراسان كرد؛ سپس در عهد جهانگیر شاه به هند رفت و ملازم شاهزاده پرویز شد. در جوانى درگذشت و در برهانپور خاندیس در عادل پوره دفن شد. آقاتقى خط شكسته را خوش مى‏نوشت و طبعى ...

علی تفرشی

(وف 1299 ق)، خطاط. او نستعلیق جلى را مانند استادان و تحریر شكسته را شیرین مى‏نوشت. ...

محمد ترکیبی یزدی

(س نهم ق)، خطاط. از آثار وى: یك قطعه مذهب، به خط ثلث و رقاع دودانگ خوش، با رقم: «كتبه محمد الحكیم الحافظ التركیبى الیزدى فى شهور سنه اربعین و ثمانمائه» 840، یك قطعه از مرقع، توفیق نیم دودانگ جلى عالى، با رقم: «كتبه محمد الحكیم الحافظ التركیبى الیزدى... لسنه ستین و ثمانمائه حامدا و مصلیا و مسلما». ...

محمدعلی ترکمان قمی

(س دهم ق)، خطاط و شاعر، متخلص به واحد. وى ساكن اصفهان بود. وى از تربیت یافتگان شاه طهماسب صفوى و در سلك هنرمندان كتابخانه‏ى همایونى بود. نستعلیق را خوش مى‏نوشت و مدتى شاگردى میر عبدالرزاق كاشانى كرده بود. تركمان علاوه بر آشنایى به علم انشاء و معما، در سرودن مثنوى نیز مهارت داشت. مثنوى «گلشن خیال» در ...

محمد ترکستانی

(س دهم ق)، خطاط. وى از خوشنویسان گمنام است و به خط وى یك نسخه «گوى و چوگان» عارفى، در كتابخانه سلطنتى است، به قلم كتابت خوش، با رقم: «كتبه العبد المذنب میرزا محمد بن شاه محمد تركستانى غفر ذنوبه و ستر عیوبه فى شهر محرم سنه 983». ...

ابوتراب ترابای اصفهانی

(وف 1072 ق)، خطاط و شاعر. اصل او از اصفهان بود. در خوشنویسى از شاگردان ملافایضى و سپس میرعماد بود. رابطه ترابا و میرعماد از شاگردى و استادى فراتر بود و به مرز مریدى و مرادى مى‏رسید. سالها نزد وى تعلیم خط گرفت و بسیار شبیه استاد مى‏نوشت. فرزند وى، محمدصالح، نیز از استادان خط نستعلیق بود. ترابا در مرگ ...

تجلی لاهیجی گیلانی

(س یازدهم ق)، خطاط و شاعر. پدرش از علماى گیلان بود. تجلى از معاصران مولف «مآثر رحیمى» بود و خط شكسته را خوش مى‏نوشت. در شعر، ابتدا جمالى تخلص مى‏كرد. وى در نسا و ابیورد ملازم سلطان استاجلو قزلباش بود. او از آنجا به مشهد رفت و بعد به هندوستان سفر كرد و در آنجا تخلص جمالى را به خاورى بدل كرد، بعد از مدتى ...

محمد شریف تجرید اصفهانی

(س یازدهم و دوازدهم ق) خطاط و شاعر، متخلص به تجرید. از بزرگان اصفهان بود و به تحصیل علوم و كتابت مشغول بود. نستعلیق را خوش مى‏نوشت و از طریق كتابت صحایف امرار معاش مى‏كرد. تجرید هنگام تالیف «تذكره‏ى نصرآبادى» در قید حیات بود. از سروده‏هاى اوست: اى دردكش باده حمد تو بیانها یك موج ز دریاى ثناى تو زبانها آنان ...

محمدمومن تبریزی

(س دوازدهم ق)، خطاط. از آثار وى: كتیبه‏ى فرمان شاه سلطان حسین به رستم‏خان بیگلربیگى آذربایجان براى بستن قمارخانه‏ها و غیره بر سر در مسجد اسحاق تبریز، به خط ثلث یك دانگ كتبیه‏ى عالى، با رقم: «تحریرا شهر شوال سنه 1106... قد تشرف بكتابتها محمد مومن التبریزى». ...

محمدحسین تبریزی

(وف 986/985 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به محزون. ملقب به مهین استاد. وى برادر مولانا محمدعلى، از علماى عصر خود، بود. محمدحسین ابتدا به كسب علوم پرداخت و در علم ادب و لغت عرب مهارت پیدا كرد. در جوانى به مشهد رفت و از سید احمد مشهدى و میر حیدر خوشنویس تعلیم خط گرفت و سپس خط را نزد بابك دیلمى تكمیل كرد. در ...

شرف الدین محمود تایب مراغه ای

(وف 930)، خطاط و شاعر. از فرهیختگان مشهور آن سامان بود. بسیارى از مردم معتقد و مرید وى بوده‏اند. وى مرید شیخ ابراهیم و شیخ مجاهد، از فرزندان شیخ مصطفى عزیز كندى، بود. او صاحب حسن خط و اشعار خوب بود. مقبره وى در چرنداب در حرم شیخ ابراهیم جونیانى مقابل تكیه سیدحسن مقتول‏بند است. ...

تاجی

(؟)، خطاط. از آثار وى: یك صفحه از مرقع ثلث چهاردانگ كتیبه و سه‏دانگ جلى عالى و به خط نسخ كتابت جلى خوش، با رقم: «مشقه تاجى‏الفقیر»، در دانشگاه استانبول. ...

تاج سلمانی اصفهانی

(تو پیش از 897 -821 ق)، خطاط. اكثر تذكره‏نویسان خطاطان، وى را واضع قلم شكسته‏ى نستعلیق نوشته‏اند. اگر هم چنین نباشد، حداقل اول كسى است كه به آن سر و صورت كامل داده و خط شكسته را تحت قاعده آورده است. چنانكه گویند هیچ یك از مخترعان خطوط، خط اختراعى خود را به زیبایى او ننوشته‏اند. خواجه تاج سلمانى در زمان ...

طاووس تاج الدوله

(س سیزدهم ق)، ادیب، شاعر و خطاط. در اصفهان متولد شد. وى از گرجى‏زادگان صفویه و زنى هوشمند و دانا بود. تاج‏الدوله علوم اسلامى و فنون ادب و خط را از معتمدالدوله‏ى نشاط اصفهانى فراگرفت. وى همسر فتحعلى‏شاه و بسیار مورد توجه و اعتناى او بود. تخت طاووس كه «تخت خورشید» نام داشت، بعد از وفات تاج‏الدوله، تخت ...

محمدباقر تابع قمی

(وف 1050 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به تابع. اهل قم بود و با اینكه محتسب شهر نیز بود اما، روزگار به درویشى سپرى مى‏كرد. مدتى در خدمت ملا محمدطاهر درس خواند. تابع نه تنها در سرودن شعر قادر بود بلكه خط شكسته را نیز درست و نمكین مى‏نوشت. ...

پیریحیی صوفی

(س هشتم ق)، خطاط و صوفى. از شاگردان احمد رومى و مباركشاه زرین قلم بود. وى در خدمت سلاطین جلایر، ایلخانى و امیر چوپان سلدوز (وف 728 ق)، به سر مى‏برد و سلسله‏ى شاگردى خوشنویسان عراق به او مى‏رسد. اكثر عمارات نجف اشرف و كتیبه‏هاى آن به خط او است؛ از دیگر آثار وى: قرآن سلطانى كوچك مذهب ممتاز به خط نسخ یاقوتى ...

پیرنور اصفهانی

(س یازدهم و دوازدهم ق)، خطاط. از آثار او: «صحیفه‏ى سجادیه»، به قطع بغلى، دو صفحه‏ى اول مذهب، به خط نسخ غبار خوش، با رقم: «نمقه... ابن پیرمحمد مقیم، پیرنور الاصفهانى فى تاریخ... سنه 1107»؛ «صحیفه‏ى سجادیه»، به قطع بغلى، مذهب و به خط نسخ غبار خوش، با رقم: «كتبه ابن پیرمحمد مقیم، پیرنور اصفهانى، سنه 1095»، ...