خط
محمدحسین نورس دماوندی

(ز 1105 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به نورس. در دماوند به دنیا آمد. در جوانى از زادگاهش به اصفهان رفت و به جرگه‏ى شاگردان صائب تبریزى وارد شد و به سفارش او به ملازمت محمد زمان خان درآمد. وى نستعلیق خفى را خوش مى‏نوشت و قطعاتش تا 1105 ق دیده شده است. حزین لاهیجى در تذكره‏ى خود به نقل از میر نجات اصفهانى آورده ...

نورالدین محمد لاهیجی

(وف ح 1051 ق)، خطاط. معروف به نورا. وى از شاگردان میرعماد بود و خط نستعلیق را خوش مى‏نوشت. پس از قتل میرعماد از اصفهان به لاهیجان رفت، اما بعد از مدتى به دستور شاه عباس براى كتابت قرآنى به خط نستعلیق به اصفهان بازگشت. نورا ظاهراً در زمان خود شهرت فراوانى داشته و به خوشنویس ایران ملقب بوده است. از آثار ...

نورالدین محمد اصفهانی

(وف 1094 ق)، خطاط. وى برادر بزرگ محمدصالح اصفهانى بود و در كتابخانه‏ى شاه عباس اول به امر كتابت اشتغال داشت. میرزا سنگلاخ به وى لقب جواهرنگار داده است. از آثار وى: یك قطعه، به قلم نیم دو دانگ عالى، با رقم: «تراب اقدام الفقراء نورالدین محمد الاصفهانى». ...

نورالدین حسینی شیرازی

(ز 1278 ق)، خطاط. از آثار وى: قرآن سى ورقى، دو صفحه‏ى افتتاح متن و حاشیه مرصع، نسخ كتابت خفى غبار خوش، با رقم: «قد تشرفت با تمام، یوم الثلثاء شهر ذى قعده الحرام من شهور سنه ثمان و سبعون و ماتین بعد الالف... ابن المرحوم المغفور شهاب‏الدین احمد، نورالدین الحسینى الشیرازى». ...

نورای اصفهانی

(وف 1070 ق)، خطاط. به قول محمدصالح اصفهانى وى از شاگردان میرعماد و همردیف تراباى اصفهانى بود. به هندوستان رفت و به سلك شاگردان ملا سلیمان درآمد. میرزا سنگلاخ آورده كه نورا فرزند صدرالشریعه اصفهانى و ملقب به مشكین قلم بوده و میرعماد خط او را به خط رشیدا ترجیح مى‏داده است و نیز گوید كه به امر شاه عباس ...

محمد صادق نواب رضوی یزدی

(س سیزدهم ق)، شاعر و خطاط. معروف به نواب صفوى بزرگ. وى داماد عبدالرضا خان امیر مؤید و از ممدوحان جیحون یزدى (م ح 1302 ق) بود. او به غیر از شاعرى به خوشنویسى نیز مى‏پرداخت. از وى اشعارى در تذكره‏ها آمده است. ...

عبدالوهاب نغمه ی خراسانی

(ز 1269 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به نغمه. وى برادزاده‏ى ملا لطفعلى خراسانى، ملقب به خاكى بود و در شیراز تحصیل نمود. او به وصال شیرازى (م 1263 ق)، كه از فقها و عرفاى آن روز بود ارادت داشت. عبدالوهاب خط نسخ و نستعلیق را نیك مى‏نوشت. لازم به ذكر است كه هدایت، صاحب «مجمع‏الفصحا»، از این شاعر تحت عنوان نغمه ...

نعیم الدین کاتب شیرازی

(ز 915 ق)، خطاط. از آثار وى: یك نسخه «دیوان» امیر خسرو دهلوى، به قلم كتابت خفى متوسط، با رقم: «تم بعون اللَّه و توفیقه، سابع عشرین شهر جمادى‏الاول سنه‏ى 898، نعیم‏الدین الكاتب شیرازى اصلح اللَّه حاله»؛ یك نسخه «دیوان» كمال خجندى، به قلم كتابت خفى متوسط، با رقم: «تم الكتاب... على ید العبد المذنب نعیم‏الدین ...

نعیما

(س یازدهم ق)، خطاط. محمدصالح اصفهانى وى را از خوشنویسان بعد از دوره‏ى میرعماد و معاصر پدر خود، تراباى اصفهانى (م 1072 ق) مى‏داند. از آثار وى: دو قطعه در یك مرقع، به قلم چهار دانگ و دو دانگ و نیم دو دانگ خوش، با رقم: «كتبه نعیما مؤمنا». ...

نعمت اللَّه نیشابوری شریف

(ز 870 ق)، خطاط. از آثار وى: یك نسخه «لباب الاختیار» به قلم كتابت ملیح، با رقم: «قد وقع الفراغ من انتساخه، ضحوة الجمعة الحادى والعشرین من ذى‏القعدة المنتظم، فى شهور سنة سبعین و ثمانمائة هجریة، كتبه الفقیر الحقیر، نعمةاللَّه بن محمد النیسابورى الشریف». ...

نعمت اللَّه مشهدی

(ز ح 1052 ق)، خطاط. اهل مشهد بود. پدرش از مقربان شاه عباس اول (1038 -996 ق) به شمار مى‏آمد. وى در كودكى نزد سید احمد مشهدى به تعلیم خط پرداخت، بعدها به قزوین رفت و مدتى نزد علیرضا عباسى (ز 1025 ق) مشق خط كرد. پس از اینكه شاه عباس مشهد را تسخیر كرد نعمت‏اللَّه به آنجا، كه موطن اصلى وى بود، بازگشت. او ...

عبدالوهاب نظام الملک نوری

(1335 -1265 ق)، خطاط. ملقب به نظام‏الملك. وى منسوب به ابوصلت هروى و در نقد شعر و سخن‏سنجى ماهر بود.اشعار فارسى و تازى بسیارى در حفظ داشت و خطیبى زبردست به شمار مى‏آمد. عبدالوهاب خان در 1290 ق نایب‏الحكومه‏ى یزد و در 1300 ق نایب وزارت لشكر بود. در 1307 ق، پس از مرگ پدر به نظام‏الملك ملقب و به وزارت كشور ...

حسینقلی نظام السلطنه مافی

(1326 -1248/ 1240 ق)، خطاط. ملقب به سعدالملك و نظام‏السلطنه. وى در جوانى به كسب علوم و كمالات پرداخت و از علوم تفسیر و فقه و اصول و ریاضى بهره‏مند بود. او خط نستعلیق و شكسته را خوش مى‏نوشت و در انشاء نیز مهارت داشت. مشاغل دولتى حسینقلى خان از زمانى كه حكومت فارس و بوشهر به سلطان مراد میرزا حسام‏السلطنه ...

نظام الدین

(س نهم ق)، شاعر، خطاط و مذهب. وى از هنرمندان پرمهارتى است كه در تذهیب، صحافى و خوشنویسى توانا بوده و در نظم و نثر نیز دست داشته است. از آثار او نسخه‏اى از «تاج‏المآثر» صدرالدین حسن نظامى نیشابورى، در تاریخ هندوستان است كه به خط خود براى یكى از وزیر زادگان به نام غیاث‏الدین عزت نوشته و آن را در 828 ق ...

نظام الدین اردبیلی

(ز 920 ق)، خطاط. از خوشنویسان آذربایجان بود. وى علاوه بر نستعلیق، خطوط سته را خوش مى‏نوشت و بیشتر به كتابت اشتغال داشت. به آورده‏ى صاحب «گلستان هنر»: "... تا سنه‏ى عشرین و تسعمائه در قید حیات بوده است." ...

علی محمد نظام الدوله اصفهانی

(س سیزدهم ق)، خطاط و ادیب. از معاریف دربار فتحعلى شاه قاجار (1250 -1212 ق) بود. وى در نظم و نثر و ادبیات فارسى و عربى دست داشت و از علوم ریاضى و دینى نیز بهره‏مند بود. او همچنین خط نستعلیق و نسخ را خوش مى‏نوشت. در 1250 ق، پس از فوت فتحعلى شاه و سلطنت محمدشاه، چون نظام‏الدوله از مخالفین سلطنت محمدشاه ...

نظام الدین نظام دستغیب شیرازی

(وف 1029 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به نظام. از سادات شیراز و مشهور به نظام دستغیب بود. وى در آغاز جوانى با دانش‏هاى زمان آشنا شد و در خط نستعلیق و علم موسیقى مهارت یافت. او در زمینه‏ى شاعرى از شاگردان امیرمحمد مؤمن عزّى فیروزآبادى بود و در اثر تربیت استاد، در شهر مهارت یافت و در جوانى به شهرتى قابل توجه ...

نظام بخارایی

(س دهم ق)، خطاط. از اساتید خط ثلث بود و خطوط سته را خوش مى‏نوشت. وى در كتابخانه‏ى بهرام میرزاى صفوى مشغول كار بوده است. مولانا نظام خط ثلث را با انگشت نیز بسیار خوب مى‏نوشته است. ...

صدرالافاضل حبیب نظام افشار

(ز 1306 ق)، خطاط و شاعر، متخلص به نظام. ملقب به صدرالافاضل. اصلش از قریه قراآغاج رضائیه بود. نظام افشار در صنایع خط ناخنى و كاغذ بریده و ابرى‏سازى و علاقه‏بندى استاد بود و در هجو و هزل دست داشت. او به هنگام تألیف «المآثر والآثار» (1306 ق) در قید حیات بوده است. از آثار وى: «المقویم»، مهمل التقویم؛ مثنوى ...

نظام اصفهانی

(ز 992 ق)، خطاط. از اساتید خط ثلث و نسخ است. از آثار وى: لوحه‏ى مرمر، در ایوان تعمیرى شاه سلیمان به نام ایوان شاگرد، در مسجد اصفهان و به خط ثلث و دو دانگ كتیبه‏ى خوش، با رقم: «... كتبه نظام الاصفهانى فى شهور سنة 992». ...