فقه-اصول فقه
ابوهذیل زفر عنبری اصفهانی

(1158 -110 ق)، فقیه حنفى. معروف به ابوهذیل عنبرى. اصل وى از اصفهان بود و در بصره مقیم. ابونعیم حافظ گوید كه پدر عنبرى، هذیل، والى اصفهان بود. شیخ طوسى او را از اصحاب امام صادق (ع) و ابن‏داوود او را از اصحاب امام صادق (ع)و امام كاظم (ع) شمرده‏اند. ذهبى او را برجسته‏ترین شاگرد ابوحنیفه مى‏داند و مى‏گوید ...

ابونهشل عبدالصمد عنبری اصفهانی

(517 -427 ق)، فقیه و محدث. پدرش از فضلاى ادبا بود. ابوالحسین بن فاذشاه به وى اجازه داد و عنبرى از او «جزء الزهد» اسد بن موسى و از ابن ریذه «معجم» بزرگ و كوچك طبرانى و ازهارون بن محمد «فضایل القرآن» عبدالرزاق و همچنین «بر الوالدین» ابوالشیخ را شیند. سلفى و ابوموسى مدینى و ابوجعفر محمد بن اسماعیل طرسوسى ...

ابوعبدالله محمد عمیری هروی

(489 -398 ق)، فقیه، محدث و زاهد. فقه آموخت و در آن پیشگام بود. سماع حدیث را از 407 ق آغاز كرد. وى از پدرش، از عباس بن فضل نضروى، و على بن ابى‏طالب خوارزمى و على بن جعفر قهندزى و عبدالرحمان بن محمد دینارى و ضمام بن محمد شعرانى و عده‏اى دیگر در هرات و از قاضى ابوبكر حیرى در نیشابور و از ابوعلى بن شاذان ...

عمادالدین علی عماد فقیه کرمانی

(وف 773 ق)، عارف و شاعر، متخلص به عماد. معروف به خواجه عماد فقیه و ملقب به شیخ الاسلام. وى معاصر حافظ و از مداحان آل‏مظفر و مخصوصا شاه شجاع بود. از جمله آثارش: مثنویهاى: «صحبت‏نامه»؛ «محبت‏نامه»؛ «ده‏نامه»؛ «صفانامه» یا «مونس الابرار»؛ «طریقت‏نامه». التبه این مثنویها به همراه قطعات، غزلیات و رباعیات ...

عبدالعزیز ابهری عماد الدین

(وف 895 / 843 ق)، محدث و فقیه. در علم حدیث و فقه حنفى و شافعى مهارت داشت. سالها در مدرسه‏ى شاهرخ‏میرزا و مدرسه‏ى سلطانى و خانقا اخلاصیه به تدریس اشتغال داشت. در اواخر عمر به هند رفت و در ولایات سند از دنیا رفت. ابهرى محدثى برجسته بود و كتابهایى در موضوعات مختلف نگاشت. او همچنین بر بسیارى از كتب حواشى ...

شیخ الشیوخ ابوالفتح عمر عماد جوینی

(636 -581 ق)، محدث، فقیه و مدرس. در دمشق به دنیا آمد و در مصر نشوونما یافت. وى از اثیر ابن بنان و شهاب غزنوى حدیث شنید. وى بعد از پدرش عهده‏دار تدریس در قبه شافعى و مشهد الحسین و مشیخه السعدیه یا مشیخه الشیوخ مصر شد. ...

علی سلطانیه ای

(س دهم و یازدهم ق)، خطاط، ادیب و فقیه. وى از علوم متداول مانند فقه و حدیث و لغت و تجوید و قرائت و ادب بهره‏مند و خطشناسى ماهر بود و همگى خطوط را خوش مى‏نوشت. در كتابت و انشاء رتبه‏ى اعلى داشت و بعضى از كتابهاى حدیث فقه و ادعیه را به خط خود نشوت و تصحیح و تحشیه كرده است. میرزاعلى بسیارى از فرمانهاى دیوانى ...

حسین علوی سبزواری

(1353 / 1352 -1268 ق)، فقیه، محدث، حكیم، متكلم و شاعر. در هفده سالگى با اجازه حاج ملا هادى سبزوارى در مجلس درس آن حكیم حاضر شد و كتاب «اسفار» را نزد آن استاد تحصیل نمود. آن‏گاه به عراق رفت و در محضر درس فاضل اردكانى و میرزاى شیرازى حضور یافت. بعد از وفات جلوه چند ماهى در مدرسه‏ى سپهسالار (شهید مطهرى ...

محمود علوی حسینی تبریزی

(1381 -1320 ق)، عالم دینى و فقیه. در تبریز به دنیا آمد. پس از خواندن سطوح از محضر آیت‏الله حاج سید على مولانا و آیت‏الله حاج میرزا ابوالحسن انگجى استفاده نمود. آن‏گاه به مشهد رضوى مهاجرت كرد و از محضر آقازاده كفایى و آیت‏الله آشتیانى بهره برد. پس به انجام وظائف دینى پرداخت، تا در 1381 ق براى معالجه به ...

ابوالحسن محمد علوی حسنی نیشابوری

(وف 401 ق)، مسند، محدث و فقیه. وى رییس‏السادات و شیخ‏الاشراف و مسند خراسان زمان خود و سیدى بزرگوار و نیكوكار بود. او برادر بزرگتر ابوعلى محمد بن حسین علوى حسنى نیشابورى است. از محمد بن اسماعیل بن اسحاق مروزى و ابوحامد بن شرقى و برادرش عبدالله بن محمد و همچنین محمد بن عمر بن جمیل و ابونصر محمد بن حمدویه ...

علم الهدی کاشانی

(ز 1107 ق)، فقیه، محدث، مفسر و ریاضیدان. از نوادگان صاحب «معالم» بود كه در كاشان مى‏زیست. از آثارش كتابى در «فقه استدلالى» است كه در 1107 ق از تألیف آن فراغت یافت. ...

علی علم الهدی

(تو 1312 ق)، عالم امامى. در كربلا به دنیا آمد و در مهد علم و شرافت پرورش یافت. به اتفاق پدرش به ایران آمد و به مشهد رضوى رهسپار شد. مقدمات و مقدارى از سطوح را از محضر معین‏الغرباء تحصیل نمود و در بعضى از حوزه‏هاى درس خارج آن روز مشهد شركت كرد و در اثر تتبع و جدیت به مقام اجتهاد رسید و از آیت‏الله سید ...

علاءالدین ابوالفتح محمد علاء اسمندی سمرقندی

(563 / 552 -488 ق)، متكلم و فقیه حنفى. معروف به علاء عالم. در اسمند از نواحى سمرقند به دنیا آمد. او از ابن‏مازه بخارى حدیث روایت كرده و ابوالبركات محمد بن على بن محمد انصارى، قاضى اسیوط، از وى روایت كرده است. اما ابوسعد سمعانى گوید كه چون علاء شرب‏خمر مى‏كرد. از وى روایت نكردم. علاء از بزرگان فقه حنفى ...

شرف ‏الدین ابوحفص عمر عقیلی بخاری

(وف 576 ق)، متلكم و فقیه حنفى. از آثارش: «منهاج التفاوى»، در فقه؛ «الهادى، در علم كلام. ...

شهاب الدین عبدالله عقاب شوشتری خراسانی

(شهادت 997 ق)، عالم، متكلم و فقیه امامى. معروف به شهید ثالث. از علماى عهد شاه‏طهماسب صفوى بود. وى در شوشتر به دنیا آمد. در جوانى در شیراز به تحصیل علوم عقلى پرداخت، سپس به شامات رفت و در نزد عده‏اى از علماء و فقهاى جبل‏عامل درس خواند تا به مدارج عالى رسید. آن‏گاه به ایران بازگشت و در خراسان سكنى گزید. ...

محمد حسن عسکری حسنی سمنانی

(س سیزدهم ق)، عالم، فقیه و محدث. معروف به میرزا عسكرى. از علماى نیك و نیكان صالح بود. در پى دریگرى با حاكم سمنان و اخراجش از شهر، و خوابى كه فتحعلى‏شاه در این زمینه دید، دستور شاه مسجدى بزرگ، مشهور به مسجد شاه سمنان، به جهت تكریم او ساختند، و تولیت آن را به او و فرزندانش واگذار كردند. وى داراى تألیفات ...

مرتضی عسکری

(س چهاردهم ق)، عالم دینى و نویسنده. مشهور به علامه‏ى عسكرى. در سامراء نشوونما یافت و ازین جهت به عسكرى مشهور شد. از مضحر بزرگان سامراء و نجف كسب فیض كرد. سالها به امر آیت‏الله حكیم در بغداد اقامت و وكالت مطلقه از وى داشت و به انور دینى، اقامه جمعت و تألیف مشغول بود. چندین بار مورد حمله و اعتراض دولت ...

ابواحمد حسن عسکری

(382 -293 ق)، فقیه، لغوى، نحوى و ادیب. در عسكر مكرم از نواحى اهواز به دنیا آمد. در آنجا نشوونما یافت و سپس به بغداد منتقل شد. او سفرهایى به بصره و اصفهان و دیگر شهرها داشت. از عبدان اهوازى و احمد تسترى و ابوالقاسم بغوى و محمد بن جریر طبرى و ابوبكر بن درید و ابراهیم نفطویه و عباس بن ولید اصفهانى و همبطقه‏ى ...

ابواحمد محمد عسال اصفهانی

(349 -269 ق)، قاضى، حافظ، محدث، قارى، مفسر، فقیه و مورخ. از شیوخ خود: پدرش و ابومسلم كجى و محمد بن ایوب بن ضریس رازى و ابوبكر بن ابى‏عاصم و محمد بن اسد مدینى و حسن سرى و ابراهیم حلوانى و بكر بن سهل دمیاطى و همچنین از شیوخ شهرهاى اصفهان و همدان و بغداد و كوفه و بصره و حرمین و واسط و رى و خوزستان حدیث ...

ابوسعد عثمان عجلی مروزی

(526 -435 ق)، محدث و فقیه شافعى. چون پدران وى سازنده‏ى گارى بودند به عجلى مشهور شده است. وى ملازم قاضى حسین بود. در فقه تبحر یافت و از ابومسعود احمد بجلى و سعید بن ابى‏سعید عیار و قاضى حسین حدیث شنید. ابوسعد سمعانى وى را به زهد و تقوى ستوده است و گوید كه در محضر او احدى قادر به غیبت و پشت سر دیگران صحبت ...