کاربردهای واژه‌ی امام در قرآن

واژه‌ی امام در قرآن در مصادیق گوناگونی به کار رفته است که به دو دسته قابل تقسیم است: مصادیق بشری و مصادیق غیر بشری.
سه‌شنبه، 9 تير 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
کاربردهای واژه‌ی امام در قرآن
 کاربردهای امام در قرآن

 

نویسنده: علی ربانی گلپایگانی




 

واژه‌ی امام در قرآن در مصادیق گوناگونی به کار رفته است که به دو دسته قابل تقسیم است: مصادیق بشری و مصادیق غیر بشری.
مصادیق غیر بشری امام در قرآن عبارتند از:
1. لوح محفوظ. (وَ کُلَّ شَیْ‌ءٍ أَحْصَیْنَاهُ فِی إِمَامٍ مُبِینٍ‌ )؛(1) هر چیزی را در لوح محفوظ، شمارش کرده ایم.
2. راه آشکار و نمایان (إِنَّهُمَا لَبِإِمَامٍ مُبِینٍ‌) ؛(2) دو شهر قوم لوط و قوم شعیب که گرفتار عذاب الهی شدند در طریقی آشکار قرار دارند.(3)
3. کتاب آسمانی (وَ مِنْ قَبْلِهِ کِتَابُ مُوسَى إِمَاماً وَ رَحْمَةً )؛(4) و پیش از قرآن، کتاب موسی، پیشوا و رحمت خداوند بر بشر بود.
مصادیق بشری امام در قرآن نیز دو دسته است: امام حق و امام باطل.
امام باطل؛ مانند (فَقَاتِلُوا أَئِمَّةَ الْکُفْرِ)(5)؛ پیشوایان کفر را بکشید، و مانند (وَ جَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً یَدْعُونَ إِلَى النَّارِ)(6)؛ آنان (فرعون و یاران او) را پیشوایانی قرار دادیم که به دوزخ فرا می‌خوانند.
امام حق در قرآن مصادیق گوناگونی دارد:
الف) پیامبر الهی: (وَ جَعَلْنَاهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا)؛(7) ابراهیم، اسحاق و یعقوب را پیشوایانی قرار دادیم که مردم را به امر ما هدایت می‌کنند؛ (إِنِّی جَاعِلُکَ لِلنَّاسِ إِمَاماً)؛(8) و (وَ جَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا)(9).
ب) بندگان شایسته‌ی خداوند (عباد الرحمن): (وَ اجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِینَ إِمَاماً)(10)
ج) مستضعفان: (وَ نُرِیدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَى الَّذِینَ اسْتُضْعِفُوا فِی الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّةً وَ نَجْعَلَهُمُ الْوَارِثِینَ‌)(11)؛ اراده‌ی ما این است که مستضعفان در زمین را پیشوایان و وارثان زمین قرار دهیم.
در یک آیه نیز واژه‌ی امام به گونه ای به کار رفته است که هم پیشوای بشری را شامل می‌شود و هم پیشوای غیر بشری را، هم امام حق را و هم امام باطل را. چنان که فرموده است: (یَوْمَ نَدْعُوا کُلَّ أُنَاسٍ بِإِمَامِهِمْ)(12)؛ روزی که هر گروهی را با پیشوایشان فرا می‌خوانیم. درباره‌ی معنای واژه‌ی «امام» در این آیه، اقوال ذیل نقل شده است:
1. پیامبران الهی، از مجاهد و قتاده؛
2. کتابهای آسمانی، از ابن زید و ضحاک؛
3. هر کس در دنیا از او پیروی می‌کردند، از جُبّایی و ابوعبیده؛
4. کتاب آسمانی، سنت پیامبر الهی و پیشوای هر زمانی، از امام رضا (علیه السلام)؛
5. کتاب اعمال افراد، از ابن عباس، حسن بصری و ابوالعالیه؛
6. مادران افراد؛ محمد بن کعب.(13) مطابق این قول، «امام» جمع ام به معنای مادر است که کاربردش، نادر است و حمل قرآن بر آن درست نیست.(14) چنان که امام نامیدن کتاب اعمال نیز وجهی ندارد، زیرا کتابِ اعمال، فرع بر اعمال و تابع آن است، نه متبوع و مقتدای آن.

پی‌نوشت‌ها:

1. یس، آیه‌ی 12.
2. حجر، آیه‌ی 79.
3. مجمع البیان، ج5- 6، ص 343.
4. هود، آیه‌ی 17، احقاف، آیه‌ی 12.
5. توبه، آیه ی12.
6. قصص، آیه‌ی 41.
7. انبیاء، آیه‌ی 73.
8. بقره، آیه‌ی 124.
9. سجده، آیه‌ی 24.
10. فرقان، آیه‌ی 74.
11. قصص، آیه‌ی 5.
12. اسراء، آیه‌ی 71.
13. مجمع البیان، ج5- 6، ص 429- 430.
14. الکشاف، ج2، ص 682 و المیزان، ج5- 6، ص 429- 430.

منبع مقاله :
ربانی، گلپایگانی، (1392)، امامت در بینش اسلامی، قم: مؤسسه بوستان کتاب، چاپ چهارم



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران