دراپارنوْ، ژاک – فیلیپ – ریمون

[žāk fillip reymon drāpārno]
Jacques- Philippe- Raymond Draparnaud
(ت. مونپلیه، فرانسه، 13 خرداد 1151 / سوم ژوئن 1772؛ و. مونپلیه، 13 بهمن 1183 / دوم فوریه 1804)، جانورشناسی، گیاه‌شناسی.
دراپارنو فرزند بازرگانی به نام ژاک دراپارنو و ماری الن تولوز بود. در پانزده سالگی مدرک فوق لیسانس از مدرسه‌ی حقوق دریافت کرد و عنوان رساله‌اش De univera Philosophia («فلسفه‌ی جهانی») بود. پس از فراغت از تحصیل در 1169، به مطالعه‌ی پزشکی روی آورد. انقلاب (کبیر فرانسه)، که وی در آن شرکت فعال داشت، مانع تحصیلات وی شد و روانه‌ی زندانش کرد، و از جنبه‌ی مالی او را به ورشکستگی کشانید. خود وی نیز نزدیک بود به پای چوبه‌ی دار برود ولی نجات یافت. در 1173 آزاد شد و ه مدرسه شوْرز، که در آنجا فیزیک و شیمی درس می‌داد، برگشت. در 1175 کرسی «دستور زبان عمومی» (grammaire générale) در مدارس مرکزی به او محوّل شد، اما فقط مدت کوتاهی در آنجا ماند. در 1181 شاپتال او را به سرپرستی مجموعه‌ها در دانشکده‌ی پزشکی مونپلیه و همکاری با آنتوان گوئان، که در آن زمان مدیر باغ نباتات بود، گماشت. اما توطئه‌های برخی از همکارانش وی را بر آن داشت تا در آبان 1182 از کار کناره بگیرد. کمی پس از آن از بیماری سل ریوی، که چندین سال به آن مبتلا بود، درگذشت.
دراپارنو، در طی فقط پانزده سال زندگی علمی و به رغم موانعی که در اثر انقلاب و بیماریش بر او تحمیل شده بود، دست کم چهل و پنج اثر درباره‌ی سیاست، فلسفه، دستور زبان، فیزیک، کانی‌شناسی، جانورشناسی (عمدتاً مبحث نرم‌تنان) و گیاه‌شناسی منتشر کرد. وی، علاوه بر مشاهداتش، به نتایج معینی در زیست‌شناسی و فیزیولوژی رسید که به نحو قابل ملاحظه‌ای از زمان وی پیش بودند. اما با چند کلمه اندیشه‌ی مربوط به پدیده‌های حیاتی را که در زندگی جانور و گیاه مشترک بودند معرفی کرد، و کوشید که این پدیده‌ها را به قوانین فیزیکی و شیمیایی تحویل کند.
دراپارنو در هنگام مرگ تعدادی دستنوشته، که در مراحل مختلف تکمیل بودند، از خود برجای گذاشت. فقط یکی از آنها، به نام Histoire naturelle des mollusques terrestres et fluviatiles de la France («تاریخ طبیعی نرم‌تنان زمینی و رودخانه‌ای فرانسه»، 1805) منتشر شد و بقیه از بین رفته‌اند. در میان آنها نوشته‌ای بود درباره‌ی تاریخچه‌ی نوعی جلبک رشته‌دار آب شیرین (کتنجک، congern ae)، که وی برای آن اهمیت بسیار قائل بود و ده سال بر سر آن کار کرده بود. این کتاب نشان می‌دهد که وی یکی از اولین جلبک‌شناسان است. تمام آنچه از این اثر برجا مانده است جلبکنامه‌ای است که اکنون در «موزه‌ی تاریخ طبیعی» در پاریس نگهداری می‌شود.

کتابشناسی

یکم. کارهای اصلی. فهرست کاملی از آثار دراپارنو در نوشته‌های دولیو (1956) و موت (1964) در دسترس است (ـــ پایین). مهمترین آنها بدین قرارند: Discours sur les avantages de l"histoire naturelle (مونپلیه، سال نهم)؛ Tableau des mollusques terrestres et fluviatiles de France (مونپلیه، سال نهم)؛ Discours sur les moeurs et la maniére de vivre des plantes (مونپلیه، سال نهم)؛Discours sur la vie et les fonctions vitals ou précis de physidogie compar"ee (مونپلیه – پاریس، سال دهم)؛ Discours sur la philosophie des sciences (مونپلیه – پاریس، سال دهم)؛ Dissertation sur l"utilité de l"histoire naturelle dans la médicine présentée ὰ l"Ecole de Médecine de Montpellier pour obtenir le titre de meêdécin (مونپلیه، سال یازدهم)؛ و Histoire naturelle des mollusques terrestres et fluviatiles de la France (پاریس – مونپلیه، 1805).
دوم. خواندنیهای فرعی. درباره‌ی دراپارنو و آثارلش، ـــÉloge de Draparnaud، از ژ. ب. بوم (مونپلیه، سال دوازدهم)؛ «Jacques-Raymond Draparnaud»، از ل. دولیو، در RHSA، 9، شماره‌ی 3 (1956)، 236-358؛ «Notes sur la vie et les écrits de Draparnaud»، از ژ. لساک، در RevM، 2 (1843)، 81-112، 239-256؛ «Vie de Draparnaud»، از ژ. موت، در OBNA، 7 (1964)، 1-79؛ و Notics sur la vie et les ouvrages de M. Draparnaud, lue ὰ l"assemblée publique de la Société libre des sciences et belles-lettres de Montpellier, le 13 floréal an XII، از ژ. پوئاتون (مونپلیه، سال سیزدهم).
منبع مقاله :
کولستون گیلیپسی، چارلز؛ (1387)، زندگینامه علمی دانشوران، ترجمه‌ی احمد آرام... [و دیگران]؛ زیرنظر احمد بیرشک، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول