تقسیمات و رموز وقف و ابتداء

علائم اختصاری در آیات قرآن

از كارهای تازه‌ای كه در ابتدا علماء از آن كراهت داشتند ولی سرانجام آن را پذیرفتند نوشتن عناوین بر سر هر سوره‌ای و نهادن رموز فاصله بر سر هر آیه‌ای و نیز تقسیم قرآن به اجزاء، احزاب و ارباع و امثال آن بود.
جمعه، 30 مهر 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
علائم اختصاری در آیات قرآن
 علائم اختصاری در آیات قرآن

 

نویسنده: محمود رامیار




 

تقسیمات و رموز وقف و ابتداء

از كارهای تازه‌ای كه در ابتدا علماء از آن كراهت داشتند ولی سرانجام آن را پذیرفتند نوشتن عناوین بر سر هر سوره‌ای و نهادن رموز فاصله بر سر هر آیه‌ای و نیز تقسیم قرآن به اجزاء، احزاب و ارباع و امثال آن بود. (1)
رموزی كه بر سر هر آیه می‌گذاردند موجب تمیز آیه از آیه‌ی دیگر می‌گردید. آن روزهای صدر اسلام هنوز رسم نبود كه در آخر هر آیه‌ای شماره‌ی آن را ذكر كنند بلكه در پایان هر ده آیه كلمه‌ی عشر و یا سر حرف ع «ء» می‌نگاشتند و یا در آخر هر 5 ایه كلمه‌ی خمس و یا «خ» را می‌نوشتند. اما نوشتن شماره‌ی آیات و یادداشت مكی و مدنی بودن سوره‌ها از ابتدا مورد اختلاف بوده است. (2) زیرا درباره‌ی مكی و مدنی بودن آیات سخنِ جورواجور زیاد گفته‌اند. این علائم را در بدو امر به رنگ‌های مختلف می‌نوشتند تا از متن قرآن كه با رنگ سیاه نوشته می‌شد متمایز باشد و زود شناخته گردد.
تقسیم قرآن به اجزاء سی‌گانه نیز كار تازه‌تری است بطوریكه امروز وقتی گفته می‌شود جزئی از قرآن خوانده شد بدون درنگ فهمیده می‌شود كه یك سی‌ام قرآن خوانده شده است. و هر جزئی نیز به چهار و یا سه حزب تقسیم شده و بر سر هر آیه‌ای رمزی نهاده و در پایان هر آیه شماره‌ای گذاشته‌اند. (3)
البته گفته‌اند كه تقسیم قرآن به حزب و جزء از زمان پیامبراكرم (صلی الله علیه و آله و سلم) ‌سابقه داشته است و احادیث زیادی حاكی از آنست كه در دوران رسول خدا قرآن به اجزائی تقسیم شده بود. (4) حتی از مالك نقل كرده‌اند كه مصحفی از جدش ارائه نمود كه هم زمان مصحف عثمان نوشته شده بود و در خواتم آن نشانه‌هایی داشته است. (5) و از امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل شده كه مصحفی داشته كه به چهارده جزء تقسیم شده بود. (6)
ولی آن نوع تقسیم بندی با آنچه امروز داریم تفاوت دارد. آنها قرآن را به 3 سوره و 5 سوره و 6 سوره و 9 سوره و 11 سوره و 13 سوره و حزب مفصل تقسیم می‌كردند. یعنی 3 سوره‌ی اول، بقره و آل عمران و نساء بوده و 5 سوره‌ی بعدی مائده، انعام، اعراف، انفال، براءة... و حزب مفصل هم از سوره‌ی «ق» تا آخر قرآن بوده است. (7)
دیگر از علائم آن بود كه در اول آیه سه نقطه می‌گذاشتند. (8) اما وضع اعشار را گفته‌اند كه حجاج بن یوسف به آن مبادرت كرد و یا مأمون عباسی به آن فرمان داد. (9) همچنین قرآن را به نصفها و ثلثها و ربعها... تا عشرها تقسیم كرده‌اند كه بسیار مفصل است. (10)

پی‌نوشت‌ها

1.المحكم: 16.
2.در كتاب المصاحف سجستانی: ص137 به بعد نظر موافقان و مخالفان نوشتن این عناوین و رموز ضبط
3.رك: غیث النفع از علامه سَفاقُسی و ناظمةالزُّهر و شرحها و تحقیق البیان و ارشاد القراء و الكاتبین از ابوعید رضوان المخِلاتی.
4.ابوداود در سنن، باب تحزیب القرآن از اوس بن حذیفه و امام محمد در مسندش از عبدالرحمن بن مهدی و ابویعلی نقل می‌كند و ابن ماجه از ابوبكر بن ابی شیبه از ابوخالد بازمی‌گوید. تفسیر قرطبی 1: 63. كتاب المصاحف 118، البرهان فی علوم القران1: 250، طبقات الكبیر ابن سعد 5: 374 چاپ سخو، ابوداود: رمضان باب8، سنن ابن ماجه: الاقامه 178، مسند احمد بن حنبل4: 9، 343، 353-355، 381: 383، مسند طیالسی: حدیث 1108.
Blachère:Intr.p.137,note 182
5.تفسیر قرطبی1: 63-64، المحكم:17.
6.اصول كافی2: 618.
7.برهان1: 247، اتقان1: 63.
8.كتاب المصاحف: 143، الاتقان2: 171.
9.برهان1: 251، مقدمه ابن عطیه از مقدمتان: 276.
10.برهان1: 250 و 253 و مقدمه كتاب المبانی: 235.

منبع مقاله :
رامیار، محمود؛ (1392)، تاریخ قرآن، تهران: انتشارات امیركبیر، چاپ سیزدهم

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران