0
ویژه نامه ها
پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

پیشکسوتان شهادت | به مناسبت شهادت حجت‌الاسلام مصطفی قاسمی

شنبه، 14 ارديبهشت 1398
سال 1398، سال رونق تولید

سال 1398، سال رونق تولید

پنجشنبه، 1 فروردين 1398

واژه و اصطلاح شناسی

واژه شناسی فکر و تفکر

فکریعنی فعالیت و تکاپوی ذهنی که به وسیله آن، آدمی خود را از آنچه میداند به آنچه نمی داند می رساند. وقتی در برابر یک مجهول قرار می گیرد و بخواهد آن را معلوم کند از معلومات قبلی خود یاری می طلبد و آن را معلوم می کند و همین که مجهولی معلوم شد، آن معلوم به دست آمده را مقدمه برای کشف مجهولی دیگر قرار می دهد و به همین شکل معلومات خود را بسط و گسترش می دهد.
واژه شناسی فکر و تفکر
الفکرة: قوهای که همراهی می کند تا عالم به معلوم برسد و تفگر، جولان این قوه است در راستای نظر عقل و آن صرفا برای انسان است نه حیوان برخی ادیبان گفته اند که «فکر» مقلوب واژه «راک» است و فکر در معانی استعمال می گردد. فکر تحلیل و جست و جوی امور است برای رسیدن به حقیقت آنها(1). فرک الجوز: گردو را شکست تا مغز آن را در آورد(2). الفکر: به کارگیری معلوم توسط عقل برای رسیدن به معرفت مجهول. فکر فی الأمر: اعمل العقل فیه و رتب بعض ما یعلم لیصل به إلى المجهول. تفکیر: اعمال العقل فی مشکلة للتوصل إلى حلها.؟ به گفته ابوهلال تفاوت میان تفکر و تدبر آن است که تدبر توجه اندیشه است با دقت در عواقب کار در صورتی که تفگر توجه اندیشه است با دقت در دلایل چیزی
 

اصطلاح شناسی فکر و تفکر

فکر: فعالیت و تکاپوی ذهنی که به وسیله آن، آدمی خود را از آنچه میداند به آنچه نمی داند می رساند. به تعبیر دیگر وقتی در برابر یک مجهول قرار می گیرد و بخواهد آن را معلوم کند از معلومات قبلی خود یاری می طلبد و آن را معلوم می کند و گاه همین که مجهولی معلوم شد، آن معلوم به دست آمده را مقدمه برای کشف مجهولی دیگر قرار می دهد و به همین شکل معلومات خود را بسط و گسترش می دهد.
 
ابن سینا، فکر، این عمل شگفت انگیز و عجیب ذهن را به «انتقال ذهن از اموری که در آن حاضر است به اموری که در آن حاضر نیست» تعریف می کند. (یعنی به طور خلاصه سیر از معلوم به مجهول). تعریف دیگر فکر که بیشتر تداول یافته و تعبیری دیگر از همان تعریف ابن سینا است این است که: «الفکر ترتیب امور معلومة للتأدی الی مجهول» یعنی فکر مرتب ساختن (در پی هم چیدن و سامان دادن) امور معلوم است برای منتهی شدن به کشف مجهول.
 
اکنون سؤال مطرح می شود که چگونه ممکن است انسان چیزی را که هیچ معرفتی نسبت به آن ندارد، دنبال کند و درصدد معلوم ساختن آن باشد؟ جناب خواجه نصیرالدین طوسی در پاسخ به این سؤال می گوید: چنین نیست که مجهولی که ما درصدد معلوم ساختن آن هستیم، مجهول مطلق باشد؛ بلکه مطلوب از جهتی در ذهن حاضر است و از دیگر جهت، حاضر نیست و این دو جهت البته متغایر است. پس مطلوب (مجهول) از آن جهت که حاضر نیست مورد طلب واقع می شود و از آن جهت که حاضر است، حرکت از آن، آغاز می گردد و علت این امر اختلاف درجات ادراک از حیث ضعف و قوت و نقصان و کمال است. اصل عقل، بند کردن و باز ایستادن است. مثل عقل البعیر بالعقال» بستن شتر با پای بند «عقلت المرأة شعرها» آن زن موی خویش را گره زد. عقل لسانه» زبانش را نگاه داشت و از سخن گفتن خودداری کرد و از این جهت دژ و زندان را معقل گفته اند و جمع آن، معاقل است به تعبیر مرحوم حکیم سبزواری «الفکر مشی العقل» یعنی فکر فعالیت و طی طریق عقل است. عقل خود را در مسیر فکر و اندیشه نشان می دهد و از فکر و تفکر انسانها می توان به میزان عقل آنها پی برد.
 

واژه و اصطلاح شناسی عقل و تعقل

به گفته راغب اصفهانی، اصل عقل، بند کردن و باز ایستادن است. مثل عقل البعیر بالعقال» بستن شتر با پای بند «عقلت المرأة شعرها» آن زن موی خویش را گره زد. عقل لسانه» زبانش را نگاه داشت و از سخن گفتن خودداری کرد و از این جهت دژ و زندان را معقل گفته اند و جمع آن، معاقل است(3). معنای اصلی عقل در لغت عرب، منع، نهی، امساک، حبس و جلوگیری است. فارس بن زکریا وجه تسمیه عقل را این میداند که انسان را از گفتار و کردار ناپسند باز می دارد.
 
به فرموده مرحوم علامه طباطبایی، کلمه عقل در لغت به معنای بستن و گره زدن است و به همین مناسبت ادراکاتی هم که انسان دارد و آنها را در دل پذیرفته و پیمان قلبی با آنها بسته عقل نامیده اند و نیز مدرکات آدمی را و آن قوهای را که در خود سراغ دارد و به وسیله آن، خیر و شر و حق و باطل را تشخیص می دهد عقل نامیده اند و در مقابل این عقل، جنون و سفاهت و حماقت و جهل، قرار دارد.
 

اصطلاح شناسی عقل

عقل به نیرویی که آماده پذیرش علم است گفته می شود و نیز به علم و دانشی که با آن، نیروی باطنی انسان، سود می برد، عقل گفته می شود. از این رو امیرالمؤمنین علی علیه فرموده است:

رأیت العقل عقلین   فمطبوع و مسموع
ولا ینفع مسموع    اذا لم یک مطبوع
کما لاینفع الشمس  وضوء العین ممنوع

عقل دو گونه است: عقل طبیعی و فطری و عقل اکتسابی از مسموعات. هرگاه عقل فطری در انسان نباشد عقل اکتسابی و شنیده ها سود نمی دهد. چنانکه نور خورشید به چشمی که نور ندارد بهره نمی دهد. در اصطلاح فلاسفه، عقل :
- جوهر بسیطی است که حقایق اشیاء را درک می کند. - قوه ای است که فعل خود را بدون ابزار جسمانی انجام می دهد.

- ادراک ذهنی اشیاء و گاهی بر شیئی واقع می شود که به واسطه آن، ادراک برای انسان حاصل می گردد.

- قوه ادراک مجردات است.
 
 و در تعریف تعقل گفته اند تعقل یعنی:
- حضور ماهیت معقول نزد عاقل.
- قبول کردن نفس صورتهای عقلیه را.
- ادراک ماهیات برهنه از ماده.

 
پی‌نوشت:
1.راغب اصفهانی، مفردات الفاظ القرآن
٢- جمعی از نویسندگان، المعجم الوسیط.
٣- مفردات الفاظ القرآن
 

منبع: تفکرعقلی در کتاب و سنت، حمیدرضا رضانیا، چاپ دوم، مرکز بین المللی ترجمه و نشر المصطفی، قم 1393
مقالات مرتبط

نقش انسان در ایجاد معرفت

جمعه، 13 ارديبهشت 1398

سیر عقلانی ذهن افراد

يکشنبه، 8 ارديبهشت 1398

انتقاد یا ارزیابی افکار و عقاید

يکشنبه، 8 ارديبهشت 1398

فرق علم حضوری با علم حصولی

شنبه، 10 مرداد 1394
ارسال نظر شما
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
شنبه، 4 خرداد 1398
تخمین زمان مطالعه:
بازدید: 109
موارد بیشتر برای شما
سکولاریزاسیون روابط بین الملل
سکولاریزاسیون روابط بین الملل

سکولاریزاسیون روابط بین الملل

سکولاریزاسیون جهانی
سکولاریزاسیون جهانی

سکولاریزاسیون جهانی

سکولاریزاسیون بین دولت‌ها
سکولاریزاسیون بین دولت‌ها

سکولاریزاسیون بین دولت‌ها

سکولار بودن به چه معناست؟
سکولار بودن به چه معناست؟

سکولار بودن به چه معناست؟

ریشه سکولاریسم مدرن

ریشه سکولاریسم مدرن

دین و نظریه سازه انگاری
دین و نظریه سازه انگاری

دین و نظریه سازه انگاری

دین و لیبرالیسم
دین و لیبرالیسم

دین و لیبرالیسم

افول و ظهور دین
افول و ظهور دین

افول و ظهور دین

معرفی کتاب حقوق زن
معرفی کتاب حقوق زن

معرفی کتاب حقوق زن

پنج اصل راهبردی در منطق و فرهنگ شیعی
پنج اصل راهبردی در منطق و فرهنگ شیعی

پنج اصل راهبردی در منطق و فرهنگ شیعی

انفاق، بهترین توشه‌ی آخرت (بخش اول)
انفاق، بهترین توشه‌ی آخرت (بخش اول)

انفاق، بهترین توشه‌ی آخرت (بخش اول)

هشدار جدی ایران به متجاوزان به قلمرو جمهوری اسلامی ایران
هشدار جدی ایران به متجاوزان به قلمرو جمهوری اسلامی ایران

هشدار جدی ایران به متجاوزان به قلمرو جمهوری اسلامی ایران

جهش 3 درصدی نفت در پی سرنگونی پهپاد آمریکایی
جهش 3 درصدی نفت در پی سرنگونی پهپاد آمریکایی

جهش 3 درصدی نفت در پی سرنگونی پهپاد آمریکایی

سرنگونی پهپاد آمریکایی | مرزها خط قرمز ماست

سرنگونی پهپاد آمریکایی | مرزها خط قرمز ماست

تصادف خودروی لوکس با موتورسیکلت
تصادف خودروی لوکس با موتورسیکلت

تصادف خودروی لوکس با موتورسیکلت

موج سواری؛ ویژه سالگرد نمازجمعه ۲۹ خرداد ۸۸
موج سواری؛ ویژه سالگرد نمازجمعه ۲۹ خرداد ۸۸

موج سواری؛ ویژه سالگرد نمازجمعه ۲۹ خرداد ۸۸

تیتر یک روزنامه های ورزشی کشور/ پنجشنبه 30 خرداد 1398
تیتر یک روزنامه های ورزشی کشور/ پنجشنبه 30 خرداد 1398

تیتر یک روزنامه های ورزشی کشور/ پنجشنبه 30 خرداد 1398

کدام سامانه پدافندی پهپاد آمریکایی را سرنگون کرد؟
کدام سامانه پدافندی پهپاد آمریکایی را سرنگون کرد؟

کدام سامانه پدافندی پهپاد آمریکایی را سرنگون کرد؟

موشن گرافیک | سرنوشت همسر لبنانی دکتر چمران

موشن گرافیک | سرنوشت همسر لبنانی دکتر چمران

نفرات تیم ملی والیبال ایران برای هفته چهارم لیگ ملت‌ها اعلام شد
نفرات تیم ملی والیبال ایران برای هفته چهارم لیگ ملت‌ها اعلام شد

نفرات تیم ملی والیبال ایران برای هفته چهارم لیگ ملت‌ها اعلام شد

فصل بهار هم تمام شد، وضع سیل‌زده‌ها چگونه است؟
فصل بهار هم تمام شد، وضع سیل‌زده‌ها چگونه است؟

فصل بهار هم تمام شد، وضع سیل‌زده‌ها چگونه است؟