0
ویژه نامه ها

ویژگی ساختنی بودن علم

تعلیم و تربیت باید چنان سامان یابد که زمینه ای برای پرورش فرضیه در ذهن دانش آموزان و در ضمن فعالیت های علمی آنان فراهم آید.
ویژگی ساختنی بودن علم
با توجه به ویژگی ساختنی بودن علم ، علم دستاورد عالم است و وی با فرضیه پردازی در ساختن آن، به نحو اساسی دخیل است. اگر قرار باشد جریان تعلیم و تربیت به هدف اندیشیدن، چون یکی از اهداف تعلیم و تربیت منجر شود، باید دانش آموز در حین آموختن علم، به طور فرضیه پردازی، چون بعد مهمی از علم ورزی روی آورد. البته، دانش آموز دانشمند نیست؛ او به طور غالب در مقام آموختن دانش است، اما از طریق همین آموختن دانش است که ظهور دانشمندان انتظار می رود و این انتظار هنگامی برآورده می شود که در جریان آموختن، مجالی برای فرضیه پردازی فراهم آید.
 
تعلیم و تربیت باید چنان سامان یابد که زمینه‌ای برای پرورش فرضیه در ذهن دانش آموزان و در ضمن فعالیت‌های علمی آنان فراهم آید. فرضیه پروری مستلزم آن است که نظام های آموزش و پرورش از هنر تأخیر در آموزش بهره مند گردند. تعبیر «هنر تأخیر در آموزش» را روسو برای آن به کار می برد که آموزش، مانع از رشد طبیعی و ارتباط طبیعی کودک با پیرامون وی نگردد. اما در این جا مقصود از تعبیر مذکور آن است که فضا برای برای فرضیه پروری به وجود آید. تدوین کتاب درسی، تدریس و سایر فعالیت های آموزشی باید با بهره مندی از این هنر صورت پذیرند. زود در اختیار قراردادن اطلاعات، مانع از آن می شود که خود دانش آموز درباره پدیده مورد نظر، به اندیشه و فرضیه پردازی روی آورد. نه تنها باید این تأخیر صورت پذیرد بلکه همچنین باید در فضای ایجاد شده، دانش آموز به فرضیه پردازی ترغیب شود.
 
همچنان که مبنای آنها یعنی اکتشافی بودن و ابداعی بودن علم نیز مکمل یکدیگر در نظر گرفته شدند. با نظر به مکمل بودن این دو اصل، هیچ یک از آنها نباید دیگری را نقض کند. ارتباط با پدیده مورد نظر نباید آن قدر مورد تأکید قرار گیرد که جای فرضیه پروری را بگیرد، زیرا خوب و بسیار مشاهده کردن پدیده برای پیدایش علم کافی نیست بلکه علاوه بر آن، فرضیه پردازی عالم نیز مورد نیاز است. از سوی دیگر، فرضیه پروری در دانش آموزان نیز نباید چنان گسترش یابد که جای ارتباط با پدیده و توجه به خصوصیات آن را بگیرد، زیرا صرف تولید سازه های ذهنی نیز به «علم» منجر نمی شود. مکمل بودن این دو اصل به این نحو آشکار میگردد که فرضیه پردازی، چون شرط لازم اکتشاف علمی در نظر گرفته شود، چنان که واقعیت قابل اکتشاف نیز باید چون شرط لازم فرضیه پردازی لحاظ گردد. تنها با خلق فرضیه می توان به کشف واقعیت نایل شد.
 

ارتباط با نیازها و مسائل

یعنی متناظر بودن علم با نیازها و مسائل آدمی مبتنی است. در سودمندی علم، نظر بر آن است که عالمان در پی جویی نیازها و مسائل خود، علم را به ظهور می رسانند. از این منظر، علم متناظر با نیازها و مسائل انسان در نظر گرفته می شود. این ویژگی علم، در مقام علم آموزی نیز همچنان باید محفوظ باشد. به عبارت دیگر، اگر علم با نیازها و مسائل آدمی متناظر است، آموختن علم نمی تواند بدون توجه به این تناظر انجام شود. بنابراین یکی از اصول تعلیم و تربیت، توجه به نیازهای درونی و مسائل پیرامونی معلم و شاگرد خواهد بود. طبق این اصل، فعالیت هایی که در جریان تعلیم و تربیت صورت می پذیرد، باید چنان تنظیم شود که ناظر به نیازها و مسائل باشد.
 
به کارگیری این اصل در تعلیم و تربیت نتایج مهمی را به دنبال می آورد. نخست این که انگیزه لازم در جریان تعلیم و تربیت را فراهم می آورد. این انگیزه تنها در مورد شاگرد مطرح نیست بلکه شامل حال معلم نیز می شود. هم معلم و هم شاگرد، هنگامی انگیزه بیشتر برای یاددادن و یادگرفتن دارند که ارتباط مباحث و مطالب را با نیازها و مسائل خود احساس کنند.
 
دوم این که رخنه های تهدیدکننده ای که در پیکر آموزش و پرورش پیدا شده، از میان خواهد رفت یا از شدت آنها کاسته خواهد شد. یکی از این رخنه ها میان نظر و عمل است. اگر آنچه را فرد می آموزد مرتبط با نیازها و مسائل فردی و اجتماعی خود نبیند، طبیعی است که محفظه علمی او با زندگی واقعی اش ارتباطی نخواهد داشت و به صورت محفظه ای بی بهره درخواهد آمد. عمل چنین فردی از فکرش یاری نمی گیرد، چنان که فکرش نیز توانایی یاری رساندن به عملش را ندارد. رخنه دیگر که مصداق مشخص تری از شکاف میان نظر و عمل است، رخنه میان آموزش و کار است. افراد از آنچه می آموزند، فایده ای در جریان کار خود ملاحظه نمی کنند.
 
گونه دیگری از این رخنه ها میان آموزش و پژوهش است. در این جا آموخته های فرد، وی را به بررسی و پژوهش فرا نمی خواند. یکی از علل مهم این رخنه آن است که آموخته های فرد، ارتباطی با نیازها و مسائل واقعی وی ندارد. هنگامی که چنین ارتباطی حاصل شد، فرد آموخته هایش را چون راه حلی برای نیازها و مسائلش می‌بیند و بنابراین همواره آنها را به کار می گیرد و اگر در جایی این کارآیی را ضعیف دید، با سؤال مواجه می شود و این سؤال؛ آغاز پژوهش است.
 
این اصل نیز باید با اصل دوم، به صورت مکمل در نظر گرفته شود. همانگونه که مبانی این دو اصل، یعنی مطابقت علم با واقع و متناظر بودن آن با نیازها و مسائل مکمل همند، خود آنها نیز چنین ارتباطی با یکدیگر دارند. بنابراین توجه به علم از حیث مطابقت آن با واقع، نباید چنان باشد که به نیازها و مسائل آدمی ارتباطی نداشته باشد. چه بسیار علومی که مطابق با واقعند اما دانستن آنها برای انسان سودمند نیست. بر این اساس، باید همواره در تعلیم و تربیت به اصل ارتباط با نیازها و مسائل آدمی توجه داشت.
 
از سوی دیگر، جست وجوی راه حل و پاسخ به نیازها و مسائل آدمی نباید چنان انجام شود که به مطابقت با واقعیت های جهان و انسان و شواهد مربوط به آن بی اعتنا باشد. ممکن است راه حل هایی در کوتاه مدت برای رفع نیازها و مسائل آدمی کارآمد باشند، اما عدم مطابقت آنها با واقعیت های جهان و انسان در بلندمدت آشکار می شود. از این رو همواره باید به این شواهد و قراین مطابقت با واقع توجه نمود. به این ترتیب جمع میان این دو اصل به این صورت آشکار می گردد که باید با تکیه بر شواهد و قراین، به علوم مطابق با واقعی توجه کرد که با نیازها و مسائل فردی و اجتماعی ما نیز ارتباط دارند.
 
منبع: درآمدی بر فلسفه تعلیم و تربیت جمهوری اسلامی ایران، جلد أول، خسرو باقری، صص197-194، شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، تهران، چاپ دوم، 1389
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
اهمیت کاربردی جهش تولید
اهمیت کاربردی جهش تولید

اهمیت کاربردی جهش تولید

کرونا در ایران| مجموع مبتلایان کووید۱۹ در کشور به ۶۰۵۰۰ نفر رسید/ بهبود بیش از  24 هزار نفر
کرونا در ایران| مجموع مبتلایان کووید۱۹ در کشور به ۶۰۵۰۰ نفر رسید/ بهبود بیش از 24 هزار نفر

کرونا در ایران| مجموع مبتلایان کووید۱۹ در کشور به ۶۰۵۰۰ نفر رسید/ بهبود بیش از 24 هزار نفر

اولویت ما حفظ سلامت مردم و نیز حفظ زندگی و معیشت آنان است/ شعار «در خانه بمانید» پابرجاست
اولویت ما حفظ سلامت مردم و نیز حفظ زندگی و معیشت آنان است/ شعار «در خانه بمانید» پابرجاست

اولویت ما حفظ سلامت مردم و نیز حفظ زندگی و معیشت آنان است/ شعار «در خانه بمانید» پابرجاست

حمله موشکی به شرکت نفتی آمریکا در عراق‎
حمله موشکی به شرکت نفتی آمریکا در عراق‎

حمله موشکی به شرکت نفتی آمریکا در عراق‎

«مهدی محمدنبی» به طور رسمی دبیرکل فدراسیون فوتبال شد
«مهدی محمدنبی» به طور رسمی دبیرکل فدراسیون فوتبال شد

«مهدی محمدنبی» به طور رسمی دبیرکل فدراسیون فوتبال شد

افزایش نرخ عوارض آزادراه‌های دولتی؛ تهران-قم ۱۲۰۰ تومان
افزایش نرخ عوارض آزادراه‌های دولتی؛ تهران-قم ۱۲۰۰ تومان

افزایش نرخ عوارض آزادراه‌های دولتی؛ تهران-قم ۱۲۰۰ تومان

غذاهای مضر برای کبد
غذاهای مضر برای کبد

غذاهای مضر برای کبد

فراز زیبای آیات 28-29 سوره مبارکه فتح/ محمود شحات انور
فراز زیبای آیات 28-29 سوره مبارکه فتح/ محمود شحات انور

فراز زیبای آیات 28-29 سوره مبارکه فتح/ محمود شحات انور

دل همیشه غریبم هوایتان کرده است/ میثم مطیعی
دل همیشه غریبم هوایتان کرده است/ میثم مطیعی

دل همیشه غریبم هوایتان کرده است/ میثم مطیعی

طرح فاصله‌گذاری اجتماعی در تاکسی؛ حداکثر دو مسافر در صندلی عقب سوار شوند
طرح فاصله‌گذاری اجتماعی در تاکسی؛ حداکثر دو مسافر در صندلی عقب سوار شوند

طرح فاصله‌گذاری اجتماعی در تاکسی؛ حداکثر دو مسافر در صندلی عقب سوار شوند

توصیه هایی برای برخورد درست با کسانی که عزیزی را از دست داده اند
توصیه هایی برای برخورد درست با کسانی که عزیزی را از دست داده اند

توصیه هایی برای برخورد درست با کسانی که عزیزی را از دست داده اند

تلاوت آیه 36 سوره اسراء/ محمدجواد حسینی
تلاوت آیه 36 سوره اسراء/ محمدجواد حسینی

تلاوت آیه 36 سوره اسراء/ محمدجواد حسینی

ویژه برنامه «نسیم انتظار» به مناسبت نیمه شعبان به دور از هر تجمعی در بقاع متبرکه اجرا می‌شود
ویژه برنامه «نسیم انتظار» به مناسبت نیمه شعبان به دور از هر تجمعی در بقاع متبرکه اجرا می‌شود

ویژه برنامه «نسیم انتظار» به مناسبت نیمه شعبان به دور از هر تجمعی در بقاع متبرکه اجرا می‌شود

سرلشکر باقری: الزامات مقابله با کرونا تا غلبه کامل بر این ویروس رعایت شود
سرلشکر باقری: الزامات مقابله با کرونا تا غلبه کامل بر این ویروس رعایت شود

سرلشکر باقری: الزامات مقابله با کرونا تا غلبه کامل بر این ویروس رعایت شود

اینترنت VDSL هزینه‌ای به کاربران تحمیل نمی کند / پهپاد پستی آماده ضدعفونی کردن خیابان‌ها
اینترنت VDSL هزینه‌ای به کاربران تحمیل نمی کند / پهپاد پستی آماده ضدعفونی کردن خیابان‌ها

اینترنت VDSL هزینه‌ای به کاربران تحمیل نمی کند / پهپاد پستی آماده ضدعفونی کردن خیابان‌ها

آمادگی حوزه‌های علمیه برای همکاری علمی با نهادهای آیسسکو برای مبارزه با کرونا
آمادگی حوزه‌های علمیه برای همکاری علمی با نهادهای آیسسکو برای مبارزه با کرونا

آمادگی حوزه‌های علمیه برای همکاری علمی با نهادهای آیسسکو برای مبارزه با کرونا

باید ها و نبایدهای تغذیه در سحری و افطاری
باید ها و نبایدهای تغذیه در سحری و افطاری

باید ها و نبایدهای تغذیه در سحری و افطاری

بوسه امام سجاد(ع) بر دست فقیر/ استاد ناصر رفیعی
بوسه امام سجاد(ع) بر دست فقیر/ استاد ناصر رفیعی

بوسه امام سجاد(ع) بر دست فقیر/ استاد ناصر رفیعی

اعتبار یک میلیونی به خانوارهایی که یارانه دریافت می‌کنند
اعتبار یک میلیونی به خانوارهایی که یارانه دریافت می‌کنند

اعتبار یک میلیونی به خانوارهایی که یارانه دریافت می‌کنند

ورود سامانه بارشی جدید؛ کاهش ۶ تا ۱۲ درجه ای دمای هوا در برخی مناطق کشور
ورود سامانه بارشی جدید؛ کاهش ۶ تا ۱۲ درجه ای دمای هوا در برخی مناطق کشور

ورود سامانه بارشی جدید؛ کاهش ۶ تا ۱۲ درجه ای دمای هوا در برخی مناطق کشور

مچ همسرتو نگیر/ استاد پناهیان
مچ همسرتو نگیر/ استاد پناهیان

مچ همسرتو نگیر/ استاد پناهیان