مقدمه:
الف) بیان مسأله
در ساختار اقتصادی و اجتماعی دنیای معاصر، سازمانهای غیرانتفاعی، بنیادهای عامالمنفعه و نهادهای موقوفاتی نقشی محوری در تعدیل نابرابریها، ارتقای رفاه عمومی و ارائه خدمات تخصصی ایفا میکنند. با این حال، چالش بنیادین در مدیریت بخش سوم، همواره یافتن نقطه تعادل میان «حفظ استقلال ساختاری این نهادها از بدنه دولت» و «تضمین نظارت، شفافیت مالی و هدایت صحیح منابع اهدایی مردم» بوده است.در بسیاری از کشورها، دخالتهای اداری گسترده یا وابستگی شدید به بودجههای عمومی موجب تضعیف هویت داوطلبانه و کاهش اعتماد عمومی به خیریهها میشود. از سوی دیگر، فقدان یک نظام خودتنظیمگر کارآمد و چارچوبهای حسابرسی استاندارد میتواند به ناکارآمدی تخصیص منابع، اتلاف سرمایههای خیریه و کاهش بهرهوری اجتماعی منجر شود.
بنابراین، شناخت این که یک کشور توسعهیافته چگونه با پیوند زدن ظرفیتهای حقوقی و سازوکارهای مستقل نظارتی بر این چالش فائق آمده، یک ضرورت مطالعاتی اساسی است.
ب) ضرورت بحث
کشور سوئیس به عنوان یکی از پیشروترین الگوهای نظامهای فدرال، توانسته است بستری پویا، شفاف و مستقل را بر پایه قانون مدنی سال ۱۹۰۷ برای فعالیت بنیادها و انجمنها فراهم آورد.دولت فدرال سوئیس با اتخاذ رویکرد «عدم مداخله مستقیم اداری» و در عین حال استفاده هوشمندانه از «سیاستهای انگیزاننده مالیاتی» و «موافقتنامههای خدمات عمومی»، بخش غیرانتفاعی را به بازوی کلیدی خود در رفاه اجتماعی، درمان، آموزش، ادغام اتباع و محیطزیست بدل کرده است.
اهمیت ویژه مطالعه تجربه سوئیس، وجود سیستمهای ارزیابی کیفی و اعتبارسنجی مستقل نظیر بنیاد زی وو است. این استانداردها با تعریف دقیق شاخصهایی چون سقف هزینههای اداری (حداکثر ۳۵٪)، تفکیک ارکان حاکمیتی، حفاظت از حریم خصوصی اهداکنندگان و اعمال استانداردهای سختگیرانه حسابداری (GAAP FER21)، اعتمادسازی عمومی را در بالاترین سطح ممکن نهادینه کردهاند. بازخوانی این تجربه برای ارتقای مدلهای حکمرانی وقف و خیریه در سایر جوامع، ضرورتی راهبردی دارد.
ج) هدف از نگارش مقاله
هدف اصلی از نگارش این مقاله، تبیین جامع چارچوبهای قانونی، برنامههای توسعهای و سازوکارهای سیاستی دولت سوئیس در تعامل با بخش غیرانتفاعی و خیریه است. این پژوهش میکوشد تا:۱. ساختار حمایتهای دولت و الگوهای تأمین مالی از طریق موافقتنامههای خدمات عمومی و یارانهها را تحلیل کند؛
۲. تغییر رویکردهای حمایتی-نظارتی و مشوقهای مالیاتی اصلاحشده در قوانین مدنی سوییس را تشریح نماید؛
۳. استانداردهای بنیاد اعتبارسنجی "زی وو" و الزامات بینالمللی مرتبط با حاکمیت سازمانی، شفافیت، کارآمدی مالی و کمپینهای جمعآوری اعانه را به تفکیک و دقت مورد بازخوانی و دستهبندی قرار دهد.
قوانین و برنامههای توسعه وقف و امور خیریه در کشور سوئیس
قانون مدنی سوییس
منابع اصلی قانون سوییس در ارتباط با بنیاد و انجمنها در قانون مدنی است که در سال ۱۹۰۷ تصویب گردیده است.سیاستهای دولت سوییس در ارتباط با سازمانهای غیرانتفاعی
در این بخش، وضعیت کلی دولت سوییس در ارتباط با بخش غیرانتفاعی، دامنه و شکل حمایتهای دولتی برای سازمانهای غیرانتفاعی در سطح سازمانهای ملی و فراملی مورد بحث قرار میگیرد.
سیاستهای خاص دولت برای سازمانهای غیرانتفاعی
هرچند رابطه دولت نسبت به سازمانهای غیرانتفاعی ضمنی و نامنسجم است اما دولت از برنامهها و خدماتی که سازمانهای غیرانتفاعی ارائه میکنند را قدردانی میکند و همیشه به روابط خوب با بخش غیرانتفاعی علاقهمند است.دولت سوییس مخالف تنظیم بخش غیرانتفاعی است چون بخش غیرانتفاعی را یک جزء مهم از جامعه با سطح بالایی از فعالیت میداند که به وضوح مستقل از دولت است.
دولت سوییس از ارائه پشتیبانی گسترده نماین یا نظارتی برای سازمانهای غیرانتفاعی در سطح فدرال، ایالتی و سطح شهری اجتناب میکند. روشهای اصلی حمایت دولت سوییس از سازمانهای غیرانتفاعی سیاست مالیاتی انگیزاننده و حمایت مادی زمانی که سازمانهای غیرانتفاعی خدمات عمومی مانند مراقبت از افراد سالمند و پناهندگی است.
سازمانهای غیرانتفاعی در مقایسه با سازمانهای خصوصی، مزایای مالیاتی قابلتوجهی دریافت خواهند کرد. علاوه بر این مالیاتدهندگان عادی نیزممکن است از طریق کمکهای مالی به سازمانهای غیرانتفاعی از پرداخت بخشی از مالیات معاف شوند.
بسیاری از سازمانهای غیرانتفاعی توسط بودجه دولتی حمایت میشوند. سه نوع حمایت دولتی وجود دارد: کمکهای مستقیم که به ارائه خدمات مرتبط نیست، تدارک سرمایه و موافقتنامه خدمات که شامل قرارداد بین دولت و یک یا چند سازمان غیرانتفاعی است. از آنجایی که کمکهای مستقیم و تدارک سرمایه از اهمیت کمتری در سوییس برخوردار هستند، در این بخش به موافقتنامه خدمات پرداخته میشود.
موافقتنامه خدمات که به سازمان غیرانتفاعی سپرده میشود، با ارائه یک خدمت عمومی تعریف میشود. نمونههایی از چنین توافقنامههایی شامل قرارداد میان دفتر مرکزی اداره بیمه اجتماعی فدرال برای مسائل مربوط به خانواده و سازمانهای چتری در بخش مراقبت برای ارائه خدمات به افراد مسن و معلول یا برای مسائل خانواده است و یا قرارداد میان اداره فدرال فرهنگ و سازمانهای غیرانتفاعی در بخش هنر، میان اداره فدرال ورزشی و انجمنهای ورزشی و همچنین قراردادهایی توسط اداره فدرال توسعه و همکاری برای مأموریت های خارج از کشور می توان نام برد.
یک مثال خوب از تمایل دولت برای حمایت از سازمانهای غیرانتفاعی تزریق سرمایه برای بنیاد صادرکننده گواهینامه زی وو است، سرمایه راهاندازی آن تا حد زیادی توسط ایالتها فراهم گردید.
منبع دیگری از حمایت دولت، ارائه یارانه به کار داوطلبانه از طریق مشارکت در بودجه به سازمانهای غیرانتفاعی جهت سرمایهگذاری استخدام، آموزش اولیه و آموزشهای بیشتر و ارائه پاداش جزیی به داوطلبان است.
با این حال، این یارانههای دولتی کم هستند و عمدتا بر روی ارائه بودجه برای تأمین مالی برنامههای آموزشی رهبران جوان، انجمنهای ورزشی و ورزش افراد مسن است.
میزان حمایتهای دولتی
تا سال ۱۹۹۰ عدم وجود اطلاعات مانع برآورد دقیقی از سطح کمک مالی اختصاص یافته به موافقتنامه خدمات میشود. به منظور ارائه چنین شواهدی اولین گزارش در سال ۱۹۹۷ منتشر گردید. این نتیجهگیری توسط آمار سوییس مورد حمایت قرار گرفت که نشاندهنده تخصیص بیش از نیمی از بودجه دولت به موافقتنامه خدمات و یارانهها فدرال بوده است.
با توجه به این گزارش، بخشهای رفاه اجتماعی، حملونقل، کشاورزی و تغذیه هر کدام بیش از ۱۰ درصد از یارانهها را به خود اختصاص دادند و بنابراین بزرگترین ذینفعان به شمار میروند. با این حال، شایان ذکر است که در سال ۱۹۹۷، ۸۵ درصد از تمام یارانهها به نهادهای فدرال (به عنوان مثال بیمههای اجتماعی، راه آهن، جادههای ملی و تنها ۸/۲ درصد به سازمانهای خصوصی و ۶/۸ درصد به دیگر بازیگران اختصاص داده شده است.
با توجه به گزارش یارانهای سال ۲۰۰۸، سهم یارانه از مخارج دولت فدرال از سال ۱۹۷۰ تا ۲۰۰۵ از ۴۰ ٪ به ۵۸٪ افزایش یافته است (حدود ۳۰ میلیارد فرانک معادل با ۹۷۳۱۷۰ هزار میلیارد ریال). در سال ۲۰۰۶ بسیاری از یارانهها برای رفاه اجتماعی (٪۴۵)، ترافیک (۱۸٪)، تحقیق و آموزش (۱۵٪) و کشاورزی و تغذیه (۱۲٪) اختصاص داده شده است.
پایگاه داده یارانه فدرال، اطلاعاتی در مورد دریافتکنندگان، هدف و مقدار حمایت ارائه میکند. به عنوان مثال بیش از ۵۰ میلیون فرانک (معادل با ۱۶۲۱ هزار میلیارد ریال) به برنامههای آموزشی انجمن ورزش و جوانان اختصاص یافته است.
بیش از 3 میلیون فرانک (معادل با ۹۷۳۱۷ میلیارد ریال) به مؤسسات هنرهای حرفهای و بازیگران اجتماعی با مسئولیت ملی در این بخش ودیگر سازمانهای چترملی اختصاص داده شده است.
تقریبا ۱/۵ میلیون فرانک (معادل با ۴۸۶۵۸ میلیارد ریال) برای انجمنهای خانوادگی که عملکردشان شامل هماهنگی، توسعه استانداردهای کیفیت و... است، دریافت کردند؛ سازمانهای خیریه و امدادرسان بیش از ۱/۵ میلیون فرانک (معادل با ۴۸۶۵۸ میلیارد ریال) به صورت پرداخت یکجا به منظور کمکهای خود برای تقاضای پناهندگی دریافت کردند.
نزدیک ۱۴ میلیون فرانک (معادل با ۴۵۴۱۴۶ میلیارد ریال) به برنامههای اجراشده جهت کمک و بهبود یکپارچگی اجتماعی اتباع خارجی، همچنین ایجاد ساختارهای ارتقادهنده ادغام اجتماعی اختصاص یافت. بیش از ۱۸ میلیون فرانک (معادل با ۵۸۳۹۰۲ میلیارد ریال) نیز در خدمات مشاورهای به کشاورزان در ایالتها سرمایهگذاری شد.
در طول چند سال گذشته، موضع دولت در دو جنبه تغییر کرده است:
۱. نهادهای دولتی با احتیاط بیشتری در هنگام پشتیبانی مالی اقدام میکنند،
۲. سازمانهای غیرانتفاعی پشتیبانی نظارتی بیشتری دریافت میکنند.
در سال ۲۰۰۶ قانون مالی و قانون بنیاد برای سازمانهای غیرانتفاعی در قانون مدنی مورد تجدیدنظر قرار گرفت و تفاوت کسر مالیات بین ایالتها و شهرها به حداقل برسد و کسر مجاز برای کمکهای مالی از مالیات مستقیم فدرال از ۱۰٪ به ۲۰٪ افزایش یافته بود.
در حال حاضر، دولت سوییس هیچ مشوق صریح و روشنی برای اکثر سازمانهای غیرانتفاعی ارائه نمیکند، هرچند برخی از مشوقهای مالیاتی به سازمانها و بنیادهای بینالمللی ارائه میکند.
استانداردهای بنیاد زی وو
۱- وضعیت منافع عمومی
استاندارد ۱: وضعیت منافع عمومیسازمانهای غیرانتفاعی فعالیتهای خیرخواهانه انجام میدهند. فعالیت خیرخواهانه به عنوان یک فعالیت توسط نهاد قانونی در سوییس تعریف میشود که خدماتی در جهت منافع جامعه ارائه میکنند. براساس استانداردهای زی وو، سازمانهای غیرانتفاعی به عنوان سازمان خیریه طبقهبندی میشوند اگر در یک یا بیشتر حوزههای زیر فعالیت کنند:
١. نیازهای اجتماعی
۲. نیازهای انسانی
٣. نیازهای اجتماعی/ فرهنگی
۴. محیط زیست، طبیعت و یا حفاظت از حیوانات
۲- درستی و صداقت
استاندارد ۲: درستی و صداقتسازمانهای غیرانتفاعی به طور اخلاقی و باصداقت عمل کنند.
اصول زیر برای تمامی بخشها به کار برده میشود:
* صداقت: سازمانهای خیریه به طور صادقانه رفتار کنند و اعتماد عموم مردم را حفظ کنند.
* شفافیت: سازمانهای خیریه باید اطلاعات شفاف را به عموم مردم ارائه کنند و حسابهای عادلانه و بهموقع که ارائهدهنده دیدگاه جامع و صادقانه از ساختار، فعالیت و استفاده منابع مالی خود است را بایگانی نمایند.
* صداقت: سازمانهای خیریه با قانون مطابقت داشته باشند و درستی و صداقت خود را حفظ کنند.
* احترام: سازمانهای خیریه با احترام و آگاهی از کرامت انسانی عمل کنند.
* مسئولیت: سازمانهای خیریه به طور مسئولانهای بر فعالیتهای خود براساس اهداف تعیینشده تمرکز نمایند.
* اثربخشی: سازمانهای خیریه به صورت کارآمد، مؤثر و پایدار عمل کنند و از منابع مالی جهت اهداف تعیینشده به طور موثری استفاده کنند.
۳- مدیریت و سازمان
استاندارد ۳: نهاد حاکمنهاد ارشد حاکم بر یک انجمن (مجمع عمومی اعضا یا نمایندگان)، اصول سازمان را تعیین میکنند. در مورد بنیادها نیز، هیئت مدیره اصول سازمان را مطابق با منشور بنیاد تنظیم میکنند.
به طور معمول، هیئت مدیره تراستی برای بنیادها و کمیته برای انجمنها هستند. هیئت مدیره مسئولیت کلی برای سازمان، بهویژه برای فعالیت کسبوکار، مدیریت و استفاده از وجوه، مدیریت ریسک و کنترل داخلی را برعهده دارد. همچنین هیئت مدیره، ساختارها و روشهای موردنیاز برای انجام وظایف و نظارت بر آن را به صورت منظم تعیین میکند.
استاندارد ۴: استقلال
هیئت مدیره حداقل شامل پنج عضو مستقل است. اعضای هیئت مدیره دارای مهارتهای موردنیاز با مسئولیتهای خود باشند. حداکثر دوره چهارساله است و انتخاب مجدد نیز امکانپذیر است.
استاندارد ۵: افشا منافع
اعضای هیئت مدیره منافعی که مربوط به فعالیت سازمان است را در گزارش سالانه و یا در وبسایت سازمان افشا کنند. اگر منافع سازمان با منافع اعضای هیئت مدیره تداخل داشته باشد، این منافع توسط هیئت مدیره افشا میشوند.
استاندارد ۶: جدایی قدرتها
اعضای هیئت مدیره و مدیریت اجرایی باید از لحاظ عملکرد و شخصیتی تفکیک باشند. در بعضی مواقع ممکن است که اعضای هیئت مدیره به طور همزمان مدیر اجرایی یا عضوی از مدیریت اجرایی را برعهده داشته باشد. اعضای هیئت مدیره نمیتوانند با مدیریت اجرایی مرتبط باشند یا همکاری طولانیمدتی داشته باشند. مدیر اجرایی فقط میتواند نقش مشاوره برای مدیران اجرایی را ایفا کند.
کارکنان سازمان نیز نمیتوانند عضوی از هیئت مدیره باشند. وظایف جداگانه میان هیئت مدیران به عنوان نهاد نظارتی و حاکم استراتژیک و مدیریت اجرایی باید در تعریف روشن وظایف، شایستگیها و مسئولیتها تفکیک شوند.
استاندارد ۷: کنترل داخلی
وظایف هیئت مدیره مراقبت از کنترلهای داخلی مناسب و سیستم مدیریت ریسک مناسب با توجه به:
* دستیابی به اهداف استراتژیک سازمان
* عملکرد مؤثر و کارآمد
* ارتباطات، حسابرسی و گزارشدهی شفاف و صادقانه
* تطابق با قوانین، استانداردها و ارزشهای سازمان
* پیشگیری و مبارزه با فساد
استاندارد ۸: حقالزحمه
اعضای هیئت مدیره به صورت افتخاری خدمات خود را ارائه میکنند. حقالزحمه مناسب به کارکنان پرداخت میشود.
موارد زیر برای وظایف معمولی اعضای هیئت مدیره به عنوان نهاد نظارتی و حاکم استراتژیک بهکار برده میشود:
* به استثنا کارکنان، اعضای هیئت مدیره پرداختی مرتبط با سازمان براساس قانون کار تعریف شده، ندارند.
* میتوان حقالزحمه متوسطی به اعضای هیئت مدیره برای فعالیتهای وقتگیر پرداخت کرد.
* هزینههای واقعی میتواند توسط نرخ ثابت مناسبی بازپرداخت شود.
* مقدار هر گونه حقالزحمه باید براساس اندازه و ماهیت سازمان خیریه باشد.
* مقدار کل تمامی حقالزحمهها (برای مثال ساعتی، روزانه، رسمی، سالانه، جلسه و یا سایر نرخها) ارزیابی میشود.
* هرگونه حقالزحمهای باید به صورت واضح و شفاف توسط هیئت مدیره تعریف شود.
عملکرد
استاندارد ۹: بهرهوریسازمان خیریه به طور موثری از منابع مالی خود برای اهداف تعیین شده استفاده میکند.
درصد هزینههای کل سازمان که بر روی پروژهها و خدمات در محدوده سازمانهای مشابه استفاده میگردد، حداقل ۶۵٪ است. به عبارت دیگر حداکثر ۳۵٪ برای فعالیتهای اجرایی و سرمایهگذاری بهکار برده میشود.
درصد هزینههای کل سازمان که برای جمعآوری کمک مالی و تبلیغات ۲۵٪ است.
استاندارد ۱۰: تأثیر
سازمان به طور مداوم اثربخشی فعالیتهای هستهای خود را که براساس اهداف تعریف میشود، مورد نظارت قرار میدهد. این اهداف به طور منظم بررسی میشوند.
سؤالات زیر برای بررسی اثربخشی عملیات سازمان استفاده میشود:
* ما به عنوان یک سازمان خیریه به چه چیزی میخواهیم برسیم؟
* از چه استراتژی باید برای رسیدن به این اهداف استفاده کنیم؟
* چه منابع و مهارتهایی برای پیادهسازی این استراتژیها لازم است؟
* به چه چیزهایی تاکنون دست یافتهایم و آنچه تاکنون به دست نیاوردهایم؟
استاندارد ۱۱: ذخیرهکردن
سازمانهای خیریه اندوختههای مناسبی دارند. سرمایه سازمان (دارایی خالص بدون محدودیت)، تمام هزینههای سازمان را برای حداقل ۳ و حداکثر ۱۸ ماه پوشش میدهد. اگر سرمایه سازمان بیش از این محدوده باشد، سازمان اهداف ذخیرهای را تعریف میکند که مناسب با شرایط در نظر گرفته شود.
سرمایه سازمان (دارایی خالص بدون محدودیت) به علاوه سرمایه صندوق (بودجههای محدود)، تمامی هزینهای سازمان را برای حداقل ۳ ماه و حداکثر ۲۴ ماه پوشش میدهد.
اگر سرمایه سازمان (دارایی خالص بدون محدودیت) به علاوه سرمایه صندوق (بودجههای محدود) خارج از این محدود باشد، سازمان اهداف ذخیرهای را تعریف میکند که مناسب با شرایط در نظر گرفته شود.
استاندارد ۱۲: شفافیت
سازمان در گزارش سالانه اطلاعات در مورد تمامی طیف فعالیتهای خود ارائه میکند. این شامل گزارش سالانه و همچنین صورت مالی سالانه حسابرسی شده مطابق با GAAP FER21 سوییس است.
سازمان خیریه، گزارش سالانه (گزارش سالانه و گزارش حسابرسان به همراه صورتهای مالی سالانه حسابرسی شده مطابق با GAAP FER21) خود را منتشر میکند. این اطلاعات به صورت آزادانه در سایت سازمانهای خیریه در دسترس است.
مالی
استاندارد ۱۳: صورتهای مالی سالانهصورتهای مالی سالانه، نمایش درست و عادلانهای از وضعیت مالی سازمان، نتایج عملیات و جریانهای نقدی را ارائه میکند.
سازمان صورتهای مالی خود را مطابق با استانداردهای حسابداری سوییس GAAP FER21 آماده میشود و GAAP FER21 برای سازمانهای غیرانتفاعی خیرخواهانه اعمال میشود.
هزینههای جمعآوری کمک و تبلیغات عمومی و همچنین هزینههای اداری با استفاده از روشهای منتشرشده توسط زی وو محاسبه و گزارش داده میشوند.
استاندارد ۱۴: حسابرسی
صورتهای مالی سالانه توسط حسابرسان مستقل و حرفهای واجد شرایط حسابرسی میشود.
سازمانها صورتهای مالی سالانه خود را مطابق با GAAP FER21 سوییس توسط حسابرسان مستقل، حرفهای و واجد شرایط دارند:
* چنانچه سازمان به طور قانونی موظف به انجام حسابرسی باشد، باید یک حسابرسی معمولی یا محدود بروی صورتهای مالی سالانه بر طبق الزامات قانونی انجام دهد.
* چنانچه سازمان به طور قانونی موظف به انجام حسابرسی نباشد، باید حداقل یک بررسی بر طبق استانداردهای حسابرسی سوییس EXPERTSuisse انجام دهد.
* سازمان یک حسابرس معتبر یا کارشناس حسابرسی برای انجام حسابرسی منصوب کند.
* سازمانهایی که به طور قانونی موظف به انجام حسابرسی نیستند و خیلی کوچک هستند، میتوانند یک حسابرس معتبر منصوب کنند.
استاندارد ۱۵: سرمایهگذاری
هرگونه سرمایهگذاری که توسط سازمان ایجاد میشود، مطابق با مقررات سرمایهگذاری هستند.
اگر سرمایهگذاریهای مالی و ارزش هر ملک سرمایهگذاری بیش از ۲ میلیون فرانک باشد، سازمان قوانین سرمایهگذاری را در محل قرار میدهد.
این مقررات تحمل ریسک و نقدینگی موردنیاز سازمان، اهداف درآمد از سرمایهگذاریهای مالی و اهداف سازمان را در نظر میگیرد. این مقررات همچنین عوامل اجتماعی، زیستمحیطی و معیارهای اداره خوب را در نظر میگیرد.
شبکهها
استاندارد ۱۶: شبکه های ملیانجمنهای چتری انطباق با استانداردها را میان سازمانهایی که به آنها وابسته هستند، ترویج میدهند.
اگر سازمان بخشی از یک شبکه ملی در سطح کشور یا سازمان فرا منطقهای (سازمان مادر/ چتری) باشد و به طور قانونی مستقل، منطقهای باشد به شرح زیر اعمال میگردد:
* وظایف سازمان مادر این است که اطمینان حاصل کند که سازمانهای فرعی زیرنظر خود، مطابق با استانداردهای زی وو هستند و بر این اساس ارزیابی میشوند.
* سازمانهای مادر موظف هستند که نام سازمانهای فرعی خود را که منطبق با استانداردهای زی وو هستند و آنهایی که منطبق با استانداردها نیستند را افشا کنند.
* سازمانهای مادر و سازمانهای فرعی که بودجهها را به اعضای دیگر از شبکه منتقل میکنند، گامهای مناسبی انجام دهند، جهت اطمینان حاصل کردن که چنین بودجههایی برای هدف تعیینشده آنها، استفاده میگردد.
استاندارد ۱۷: شبکه های بینالمللی
سازمانهای جمعآوریکننده کمک، مسئول این هستند که اطمینان حاصل کنند که بودجههای اهداشده را با توجه به هدفهای تعیینشده استفاده کنند.
اگر سازمان بخشی از یک شبکه بینالمللی باشد، آن سازمان مسئولیت استفاده از بودجههای اهداشده را دارد. این مسئولیت نمیتواند به اداره مرکزی یا به اعضای دیگر شبکه بینالمللی انتقال داده شود.
جمعآوری کمک و ارتباطات
استاندارد ۱۸: کمپین جمعآوری کمک مالیسازمان نسبتا بودجهها را افزایش میدهد و کمکهای اهداشده را برای اهداف تعیینشده، اختصاص میدهد.
* کمکهای مالی یکباره نباید تعهدی برای تبدیلشدن به یک عضواز سازمان ایجاد کند.
* یک دوره خروج مقتضی باید برای انواع حمایتها تعیین شود که به موجب آن اهداکنندگان متعهد به مبلغ مشخص و دوره زمانی متعهد شوند.
سازمانهای جمعآوریکننده کمک باید به خواستههای اهداکنندگان احترام بگذارند. آنها باید اهداف مجموعه خود را به طور روشنی توضیح دهند. کمکهای ایجادشده برای یک هدف تعیینشده ثبت میشوند و به طور جداگانهای تخصیص داده میشوند. اگر سازمانی تمایل به استفاده از کمکهای جمعآوریشده در چارچوب اهداف سازمان باشد، این باید در زمان درخواست جمعآوری کمک به روشنی مشخص شود.
سازمانهای جمعآوریکننده کمک، باید به حقوق افرادی که مورد حمایت و پشتیبانی قرار میگیرند بهخصوص کودکان، احترام بگذارند و کرامت آنها تضعیف نشود.
استاندارد ۱۹: حفاظت از اطلاعات
سازمان، به حفاظت از اطلاعات و حریم خصوصی اهداکننده احترام میگذارد. سازمان نباید اطلاعات و آدرس اهداکنندگان، اعضا، دوستان و اشخاص علاقهمند را بفروشد یا مورد مبادله قرار دهد. سازمانها در همه زمانها، تابع مقررات حفاظت از دادهها هستند.
سازمانها باید اطمینان حاصل کنند که جمعآوری کمک به صورت تلفنی، پیامک یا ایمیل، مراجعه حضوری و... به صورت سرزده نیست و افراد مجبور به اهدای کمک نشوند. گفتگو و یا بازدید در صورتی که فرد تمایلی به ادامه نباشد، باید فورا متوقف شود.
سازمانهای جمعآوریکننده کمک یک بیانیه حفاظت از اطلاعات به صورت روشن، قابل مشاهده و در دسترس و بهروز در وبسایت خود دارند.
استاندارد ۲۰: شرکای جمعآوری اعانه
مسئولیت جمعآوری کمک با سازمان خیریه است، حتی زمانی که آنها با اشخاص ثالث همکاری میکنند. قوانین زیر برای سازمانهایی که با اشخاص ثالث در جمعآوری اعانه همکاری میکنند، اعمال میگردد:
* سازمانهای خیریه به منظور اطمینان از این که شرکایشان نیز با الزامات زی وو در ارتباط با جمعآوری کمک مالی تطابق دارند، مسئول هستند.
* تمام دادههای مربوطه مانند جزییات اهداکنندگان تنها توسط سازمان خیریه حفظ میگردد و آنها نمیتوانند به اشخاص ثالث منتقل کنند. این مورد باید صراحتا در توافقنامه مربوط بیان گردد.
* حقوق دسترسی به حسابهای بانکی و پستی مورد استفاده برای جمعآوری کمک باید همیشه به طور انحصاری توسط سازمان خیریه حفظ شود.
* سازمانهای خیریه، کمسیون به صورت درصدی از بودجه افزایش یافته پرداخت نمیکنند.
* بخش عمدهای از حقوق کارکنان شرکای سازمان، نباید مرتبط به عملکرد یا وابسته به موفقیت باشد.
* هیچ گونه مزیتی جهت تأمین مالی توسط پیمانکاران وجود ندارد.
استاندارد ۲۱: تقویم جمعآوری کمک
سازمانهای بزرگ مجموعه جمعآوری کمک خود را بر طبق تقویم جمعآوری کمک زی وو، هماهنگ و تنظیم میکنند.
مفاد این استاندارد برای سازمانهایی اعمال میگردد که به طور منظم کمپینهای ملی یا فرامنطقهای برای بهدستآوردن اهداکنندگان جدید برگزار میکنند. زی وو اطلاعات در مورد این مجموعهها را هر سال در تقویم جمعآوری کمک سوییس هماهنگ میکند که به قسمتهای زیر تقسیم میشود:
* تقویم ۱: همکاریهای توسعه بینالملل
* تقویم ۲: منطقه ملی بهداشت، اعتیاد و ناتوانی
* تقویم ۳: فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و اجتماعی در سوییس و حفاظت از محیطزیست، حیوانات و طبیعت
* تاریخهای دیگر...
سازمانهای خیریه حداکثر در سه دوره جمعآوری کمک در هر سال تقویمی میتوانند شرکت کنند. سازمانهایی که در سراسر چندین منطقه کمک جمعآوری میکنند، میتوانند در چندین بخش تقویم ارائه شوند. این سازمانها نیز حداکثر در سه تاریخ درمجموع میتوانند شرکت کنند.
استانداردهای انجمن بینالمللی سازمانهای جمعآوری کننده کمک مالی
توان بالقوه سازمانهای جمعآوری کننده کمک مالی با بهدستآوردن اعتماد بیشتر افزایش مییابد که با پایبند بودن به استانداردهای اعضای انجمن دنبال میشود. این استانداردها شامل موارد زیر است:استاندارد ۱: اعضا و مسئولیتهای نهاد حاکم
* نهاد حاکم باید حداقل از ۵ نفر تشکیل شود.
* افرادی که در نهاد حاکم خدمت میکنند باید: دستمزدی برای خدمات خود به عنوان اعضای هیئت مدیره دریافت نکنند، مستقل باشند و به طور منظم در جلسات حضور داشته باشند.
استاندارد ۲: اهداف منافع عمومی
* باید بیانیه روشن و سازگار با ماموریت و اهداف سازمان در تمامی گزارشهای عمومی و موارد جمعآوری کمک باشد.
* فعالیتها باید به سمت دستیابی سازمانها به اهداف منافع عمومی سازمان هدایت شوند.
استاندارد ۳: مسئولیتهای مالی
* حسابهای سالانه باید آماده شود و توسط حسابرسان حرفهای واجد شرایط و مستقل حسابرسی شوند.
* هزینهها باید با اندازه و مقیاس فعالیتهای سازمان متناسب باشد و مطابق با اخلاق سازمانهای عامالمنفعه باشد.
استاندارد ۴: شیوههای جمعآوری کمک مالی
* حسابرسان حرفهای شیوههای جمعآوری کمک باید مبتنی بر صداقت، دقت باشد و گمراهکننده نباشد.
* حسابرسان حرفهای هزینههای جمعآوری کمک باید به تناسب منطقی با هزینههای کلی سازمان محدود شود و به طور منظم به منظور مقرون به صرفه بودن مورد آزمایش قرار گیرند.
استاندارد ۵: اطلاعات عمومی
* اطلاعات در مورد فعالیتهای سازمان و نتایج باید به طور منظم آماده شود و برای عموم به طور آزادانه در دسترس باشد.
* اطلاعات باید جامع در فرمتهایی باشد که به راحتی قابل فهم باشد.
* به منظور کمک به درک اطلاعات مالی و به منظور ایجاد مقایسه مناسب، اطلاعات روایی توضیحی فراهم شود.
جمعبندی و نتیجهگیری:
بررسی نظام حقوقی و اجرایی بخش غیرانتفاعی در سوئیس نشان میدهد که شکوفایی وقف و امور عامالمنفعه، مرهون سه اصل بنیادین است: «استقلال نهادی از دولت»، «مشارکت مبتنی بر موافقتنامه خدمات» و «شفافیت و خودتنظیمی استانداردشده».۱. استقلال توأم با همکاری هدفمند: دولت فدرال سوئیس به جای نظارتهای دستوپاگیر بوروکراتیک، نقش حامی غیرمستقیم را از طریق معافیتهای مالیاتی جذاب (کسر مالیاتی تا ۲۰٪) و خرید هدفمند خدمات ایفا میکند. دولت با برونسپاری خدمات اجتماعی کلان (در حوزههای رفاه، سلامت، ورزش، و ادغام مهاجران) از طریق «موافقتنامه خدمات»، هم به چابکی خود کمک کرده و هم ظرفیتهای تخصصی خیریهها را به کار میگیرد.
۲. نهادینهسازی شفافیت از طریق استانداردهای زی وو: نقطه اتکای اعتماد مدنی در سوئیس، وجود معیارهای دقیق ارزیابی است. استانداردهای زی وو و حسابداری GAAP FER21، خیریهها را ملزم میسازد که حداقل ۶۵٪ از منابع مالی خود را مستقیماً صرف پروژهها و خدمات عامالمنفعه کنند، مدیریت ریسک و کنترل داخلی مؤثری داشته باشند، حقوق و دستمزدها را شفاف سازند و تفکیک قوا میان هیئت مدیره و مدیریت اجرایی را رعایت نمایند.
۳. اخلاقمداری و رعایت حقوق اهداکنندگان: ضوابط سختگیرانه در زمینه منع دریافت کمیسیون درصدی در جمعآوری کمک، حفاظت از دادههای شخصی خیرین، هماهنگی با تقویم ملی خیریه و شفافسازی اهداف، الگویی بینظیر برای پیشگیری از رفتارهای تجاریمآبانه و انحراف منابع پدید آورده است.
در نهایت، الگوی کشور سوئیس ثابت میکند که کارآمدی نهادهای وقفی و خیریه نه با نظارتهای سختگیرانه حاکمیتی، بلکه با حرفهایسازی مدیریت، حسابرسی استاندارد مستقل و ایجاد سازوکارهای خودتنظیمیِ شفاف تضمین میشود؛ مدلی که میتواند به عنوان یک نقشه راه کاربردی برای ارتقا و بازآفرینی ساختار خیریهها و موقوفات در کشورهای در حال توسعه مورد استفاده قرار گیرد.
منبع: آشنایی با نظام مدیریت وقف و امور خیریه در کشور سوئیس، گردآورنده: دفتر نوسازی و تحول معاونت توسعه و پشتیبانی سازمان اوقاف و امور خیریه، تهران: شرکت چاپ و انتشارات سازمان اوقاف و امور خیریه، چاپ اول، 1396ش.
تنظیم و تکمیل: تحریریه راسخون
