ديابت و فعاليت هاي ورزشي

بيماري ديابت، اختلال در سوخت و ساز كربوهيدرات است كه با نشانه هاي افزايش قندخون (هيپرگليسمي) و پيدايش و دفع قند خون در ادرار(گلوكز اوري) همراه مي باشد. اين بيماري زماني پيشرفت مي كند كه توليد انسولين از لوزالمعده كافي نبوده يا اختلال در مصرف انسولين و عملكرد آن وجود داشته باشد. بيماري ديابت به دو دسته نوع اول يا ديابت و وابسته به انسولين و نوع دوم يا غير وابسته به انسولين تقسيم بندي مي شود. در ديابت نوع اول كه وراثت در بروز آن نقش مهمي دارد، سلول هاي ترشح كنده انسولين در لوزالمعده با نارسايي مواجه شده و عملكرد طبيعي خود را از دست مي دهند و قادر به ساخت و ترشح مقدار كافي انسولين نيستند؛ ولي ديابت نوع دوم بر اثر عواملي نظير اختلال در ترشح انسولين، مقاومت انسولين در بافت هاي بدن، چاقي و يا افزايش خروج گلوكز از كبد بروز مي كند و فرد را به صورت تدريجي به عوارض اين بيماري مبتلا مي كند. تقريباً 12 ميليون نفر در ايالات متحده به بيماري ديابت پيدا مي كند كه عمدتاً در اين سنين از چاقي متأثر مي شود. شيوه هاي اصلي و عمومي درمان ديابت شامل روش هاي پزشكي، نظير انسولين درماني و يا موارد ديگري نظير رژيم غذايي و ورزش است. حفظ ميزان مناسب قند خون در افراد چاق مبتلا به ديابت عموماً كار دشواري است؛ بنابراين استفاده از سه شيوه فوق به ويژه روش غذايي مناسب و كاهش كالري مصرفي، همچنين انرژي از راه ورزش ضروري به نظر مي رسد. اگر چه هيچ گونه شواهد در مورد تأثير ورزش و زندگي فعال بر ميزان جلوگيري از بروز ديابت در افراد وجود ندارد، اما به عقيده صاحب نظران در اين زمينه، ورزش و برنامه هاي تمريني را مي توان در زمره بخش اصلي درمان ديابت قرار داد. بيماران ديابتي عموماً در معرض خطر بروز بيماري هاي عروقي كرونر قرار دارند،‌ اما اگر چه قند خون معمولاً در بيشتر افراد مبتلا به ديابت را كاهش مي دهد. از سوي ديگر، مبتلا به ديابت نوع اول در صورتي كه بيماري آنان پيچيدگي خاصي نداشته باشد، لزوماً نبايد فعاليت بدني خود را محدود كنند؛ بلكه مي توانند از مزاياي كنترل قند خون كه از ورزش ناشي مي شود، بهره مند شوند. در مورد ديابت نوع دوم، ورزش عموماً در كنترل قند خون افراد مذكور نقش مؤثري دارد. بنا بر نظر محققان،‌ كاهش درصد چربي به ويژه در ناحيه شكم، در افت مقاومت انسولين افراد چاق نقش مؤثري دارد. از سوي ديگر بنا به نظر محققان ديگر،20 تا 30 درصد اضافه وزن فرد را بيشتر در معرض خطر ابتلا به ديابت نوع دوم قرار مي دهد. اگرچه پزشكان محدوديت زيادي براي فعاليت افراد جوان و فعال مبتلا به ديابت قائل نمي شوند، ولي عموماً در مورد افراد سنين بالاتر، انجام آزمايش ها، عملكرد و سلامت قلب و عروق را قبل از هرگونه تمرينات ورزشي مشخص مي كند. بر اساس توصيه كالج آمريكايي طب ورزشي در سال 1997، تمريناتي با شدت 50 تا 80 درصد حداكثر اكسيژن مصرفي به مدت 30 تا 60 ثانيه در سه تا چهار جلسه تمرين هفتگي به منظور كسب حداكثر سازگاري متابوليك و درماني در افراد مبتلا به ديابت سودمند مي باشد. در هيمن رابطه تمرينات هوازي نظير راه رفتن سريع، دوچرخه سواري و شنا براي مبتلايان به ديابت مناسب است. تمرينات مقاومتي نيز در افزايش و بهبود تحمل گلوكز در مبتلايان سودمند مي باشد. اما اينگونه تمرينات مقاومتي در بيماري هاي نظير عروق كرونر ممنوع است و يا بايد تحت شرايط مراقبت ويژه انجام شود.
در پايان، نظر مربيان و علاقه مندان را به توصيه هاي كالج طب ورزشي، انجمن ديابت آمريكا و تغذيه كانادا در مورد بيماران ديابتي جهت به حداقل رساندن واكنش هاي ناخواسته در حين ورزش جلب مي كنيم:
1-گلوكز خون قبل، حين و بعد از تمرين اندازه گيري شود.2-طي دوره هاي اوج فعاليت انسولين از تمرين كردن خودداري شود.3-در حين تمرينات نامنظم از نظر اجرا 30 دقيقه قبل از ورزش مصرف 20 تا 30 گرم گلوكز الزامي است.4-در صورتي كه تمرينات منظم باشد،‌ دوز انسولين مصرفي ورزشكار قبل و بعد از ورزش بر اساس شدت و مدت ورزش و با توجه به تجارت بيمار كاهش مي يابد. اين كاهش ممكن است 50 تا 90 درصد نياز انسولين روزانه بيمار باشد.5-در حين ورزش، كربوهيدرات هايي با درصد جذب بالا مصرف شود.6-پس از ورزش مصرف وعده هاي غذايي غني از كربوهيدرات ضروري است.7-آگاهي مربيان و بيماران در مورد علائم و نشانه هاي افت قند خون الزامي است.8-تمرين همواره بايد در هنگام حضور مربي يا وجود يار كمكي انجام شود.
منبع: نشريه دنياي زنان، شماره 70