Individu

فرد در نظر مکتب فرانکفورت

« فقط فرد چیزی است» ( یاداشت های انتقادی ، ص108) . فرد کوچک ترین و انضمامی ترین واحد زندگی است که ورای آن هیچ چیزی وجود ندارد، و احدی بدین ترتیب غیرقابل جایگزینی که به نام آن، سعادت و آزادی می توانند
يکشنبه، 17 شهريور 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
فرد در نظر مکتب فرانکفورت
 فرد در نظر مکتب فرانکفورت

نویسندگان: ایوکوسه و استفن آبه
مترجم: افشین جهاندیده



 
Individu

(1) « فقط فرد چیزی است» ( یاداشت های انتقادی ، ص108) . فرد کوچک ترین و انضمامی ترین واحد زندگی است که ورای آن هیچ چیزی وجود ندارد، و احدی بدین ترتیب غیرقابل جایگزینی که به نام آن، سعادت و آزادی می توانند همچنان معنایی داشته باشند و وعده داده شوند. اما فرد همچنین انتزاعی ترین واحد شده است، واحدی قابل معاوضه در قلمرو هم ارزی تجاری، دارنده ی خود گردانیِ انتزاعی، نمونه ی جامعه ای اداره شده، و کمیت ناچیز تمامیت اجتماعی. فرد امر فراموش شده ی مدرنیته است: جامعه بورژوایی به نام فرد و آزادی هایش شرایط حراج آن را فراهم آورده است.
(2) نمی توان اهمیت انگاره ی فرد را از دید اعضای مکتب فرانکفورت فهمید، بدون آن که نخست فرایندی را در نظر گرفت که فرد در بطن آن قرار دارد، یعنی آن « دیالکتیک جامعه ی بورژوایی» ( یاداشت های انتقادی، ص ص 131- 130، همچنین ن. ک.: کسوف عقل، ص 136 به بعد) که فرد را رهایی یافته از ستم فئودالی می بیند تا برای انسانیتی انتزاعی قربانی شود. وارونه ی رهایی بخشیِ فرد از رهگذر تأیید حقوق بنیادین اش درجوامع بورژوایی عبارت است از ادغام او در نظم اجتماعی که در آن فردیت عینی اش منحل می شود. ازش دهی بیش از حد به فرد پیشاپیش خبر از انحلال او در امر عام انتزاعی می دهد: عمومیت مبادله ی تجاریِ تابع قانون ارزش که در آن خود افراد به موجوداتی قابل مبادله با یکدیگر بدل می شوند. « کارکرد جامعه مبادلاتی [ این است که] فرایند رهایی بخشیِ فرد در نابودی او از طریق ادغام اش پایان می یابد» ( دیالتیک منفی، ص205) . تحت لوای فرد عملاً متضادِ آن پنهان است: انسان تک ساحتی جوامع لیبرال ( مارکوزه) ، عامل کردارهای اقتصادی غیرشخصی. به خاطر داشته باشیم که کاملاً دیالکتیک مطرح است: فرد فراموش شده در این فرایند دلالت ندارد بر گذشته ای اسطوره ای، گذشته ی سوژه ای یکتا، اصیل و غیرقابل جایگزینی و خودبسنده. فراموش شدن فرد بدین معنا است که این فرایند در عین انکار فرد، همچنین او را بر خودش آشکار می کند: او بیان رنج هایی را که جامعه او را وادار به مسکوت گذاشتن شان می کند طلب می کند، او نه اصیل بلکه مُثله شده، نه سوژه ای خودگردان بکه سوبژکتیویته ای تکه تکه، متناقض و تابع فشار رویّه های اجتماعی دگرسالار ظاهر می شود. آن « چیزی» که فقط فرد آن است، در معنای واقعی کلمه نوعی ته مانده است، یعنی آن چه مثله شده، آشتی نیافته، انکار شده و بیان نشده، در پس لایه های رسوب کرده ی استیلای اجتماعی باقی می ماند، و نه با نیروی انتزاعی تأیید خود، بلکه به واسطه ی انسجام مغایر با قانون مبادله می تواند دوباره متولد شود. رنج و فلاکت فرد حقیقتِ استیلا را بیان می کند ( اخلاق صغیر، ص71) .
(3) در هر حال، مکتب فرانکفورت از دهه ی چهل به بعد، هنگامی که درون مایه ی فرد به درون مایه ای مکرر بدل شد، جامعه را نخست از چشم انداز عمل رهایی یافته ی اجتماعی نقد نمی کند، عملی که سوژه ی فرضی و جمعیِ تاریخ، « سوژه ای وسیع تر از فرد» که هنوز هورکهایمر سال 1937 به آن باور داشت ( نظریه سنتی اعتقادی، ص79) ، بتواند حامل آن باشد، بلکه این نقد را در قالب بازپس گیریِ آرمانی فرد در برابر استیلای اجتماعی انجام می دهد، البته با آگاهی از آن که این بازپس گیری به همان اندازه از رهگذر انسجام که آن هم سرکوب شده است، انجام می گیرد. ویژگی آرمانی این اقدام دقیقاً در همین جا نهفته است: فرد دیگر بدون نوعی انسجام قابل تصور نیست و توسعه ی کاپیتالیسم پیشرفته و ایده ئولوژی آن از فرد فقط می توانند آن را پس برانند. آرمان(1) مبتنی است بر « شکستن همنواگرایی و ایجاد انسجامی که بدون آن فرد قابل تصور نیست» ( یاداشت های انتقادی، ص245) .

پی نوشت ها :

1- utopie.

منبع:(1385) ، واژگان مکتب فرانکفورت، افشین جهاندیده، تهران، نشر نی، چاپ دوم 1389.

 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران