معنای ولایت مطلقه فقیه

ولایت مطلقه فقیه یعنی کسی که از دیدگاه اسلام واجد شرایط حکومت است و از نظر علم، تقوا و مدیریت جامعه، شباهت بیشتری به معصوم دارد و می تواند حکومت تشکیل دهد، در تدبیر امور جامعه همه اختیارات امام معصوم (علیهم
سه‌شنبه، 17 دی 1392
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
معنای ولایت مطلقه فقیه
 معنای ولایت مطلقه فقیه

 






 

پرسشی از محضر علامه مصباح یزدی

پرسش:

ولایت مطلقه فقیه را بطور مختصر توضیح دهید. دیدگاه امام خمینی (رحمه الله) در این باره کدام است؟ منظور از واژه «ولایت» و واژه «مطلقه» چیست؟

پاسخ:

ولایت مطلقه فقیه یعنی کسی که از دیدگاه اسلام واجد شرایط حکومت است و از نظر علم، تقوا و مدیریت جامعه، شباهت بیشتری به معصوم دارد و می تواند حکومت تشکیل دهد، در تدبیر امور جامعه همه اختیارات امام معصوم (علیهم السلام) را خواهد داشت. و هیچ قانونی بدون اجازه او اعتبار و مشروعیت ندارد و هیچ کس بدون اجازه او حق اجرای قوانین را هم نخواهد داشت و تمام شؤون حکومت با اجازه او اداره می شود.
در خصوص محدوده ولایت فقیه گروهی از فقیهان معتقدند که فقیه فقط می تواند در امور ضروری و اصطلاحاً «امور حسبیه» اعمال ولایت کند مثل قضاوت بین طرفین دعوا و از این قبیل موارد، اما گروهی دیگر از فقها محدوده ولایت را بسیار وسیعتر از این موارد می دانند، در بین بزرگان ما، کسی که علاوه بر تصریح به تئوری «ولایت مطلقه فقیه» به عنوان یک فرض فقهی، آن را عملاً نیز قابل تحقق می دانست حضرت امام (رحمه الله) بود. حدود چهل سال پیش ایشان در درسهایشان اشاره داشتند که این امکان وجود دارد که فقیهی بتواند در محدوده خاص جغرافیایی تشکیل حکومت دهد و در این صورت او و همه اختیارات حاکم شرعی را خواهد داشت و اختیارات او منحصر به امور حسبیه و ضروری نمی گردد. او هر جا مصالح جامعه اسلامی ایجاب کند می تواند در چارچوب موازین شرع و مبانی اسلامی اِعمال ولایت کند. به عبارت دیگر همان اختیاراتی را که امام معصوم (علیهم السلام) در اداره جامعه اسلامی دارد ولی فقیه نیز دارد و این است معنی ولایت مطلقه فقیه.
کراراً امام می فرمود: اگر حکومتی به اجازه و اذن ولی فقیه شکل نگیرد، طاغوت است. (1) مفاد این سخن این است که ما دو نوع حکومت بیشتر نداریم: یکی حکومت حق و دیگری حکومت طاغوت. حکومت حق حکومتی است که در رأس آن ولی فقیه است و او بر همه ی امور و مسائل حکومت اشراف دارد و همه ی امور در پرتو اذن و اجازه ی او مشروعیت می یابند. اگر چنین نبود، حکومت باطل و طاغوت است و به فرموده ی قرآن: «... فَماذا بَعدَ الحَقِّ إلاَّ الضَّلالُ»(2)
برای روش تر شدن نظر و دیدگاه امام خمینی (رحمه الله) مناسب است گزیده ای از بیانات و عملکرد ایشان را نقل کنیم؛ امام می فرمایند:
«اگر فرد لایقی که دارای این دو خصلت [آگاهی به قانون الهی و عدالت] باشد، بپا خاست و تشکیل حکومت داد، همان ولایتی را که حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در امر اداره جامعه داشت دارا می باشد و بر همه ی مردم لازم است که از او اطاعت کنند».(3)
معمار بزرگ نظام اسلامی، امام خمینی (رحمه الله)، علاوه بر مقام اندیشه و دیدگاه علمی، در مقام عمل نیز جلوه هایی از «ولایت مطلقه ی فقیه» را به منصفه ی ظهور رساندند، که موارد زیر از آن جمله است:
الف) «منصوب کردن» مهندس بازرگان به عنوان نخست وزیر و رئیس دولت موقت. امام در تنفیذ حکم نخست وزیری وی می نویسند:
«... من که ایشان را نصب کردم یک نفر آدمی هستم که به واسطه ولایتی که از طرف شارع مقدس دارم، ایشان را قرار دادم. ایشان را که من قرار دادم واجب الاتباع است...»(4).
ب) تصریح به «نصب» در متن احکام تنفیذ ریاست جمهوری بنی صدر، شهید رجائی (رحمه الله) و مقام معظم رهبری (مدظله) از سوی حضرت امام (رحمه الله)؛ با این که مطابق اصل ششم قانون اساسی، رئیس جمهور با اتکاء به آراء عموی انتخاب می شود، با این حال امام (رحمه الله) به مقتضای «ولایت مطلقه فقیه» می فرمایند که: این افراد را به این سمت «منصوب» نمودم.
به عنوان نمونه،‌ امام خمینی (رحمه الله) در حکم ریاست جمهوری شهید رجایی می نویسند:
«... ملت شریف و متعهد ایران... با اکثریت قاطع افزون از دوره ی سابق، جناب آقای محمد علی رجایی ایده الله تعالی را به ریاست جمهوری کشور اسلامی ایران برگزیده و این مسئولیت بزرگ و بار سنگین را به عهده او گذاشته است و چون مشروعیت آن باید با نصب فقیه ولی امر باشد، این جانب رأی ملت را تنفیذ و ایشان را به سمت ریاست جمهوری اسلامی ایران منصوب نمودم»(5).
ج) فرمان تشکیل مجمع تشخیص مصلحت نظام از سوی امام راحل (رحمه الله) (6) در تاریخ 1366/11/17، در حالی که وجود چنین مجمعی و یا اختیارات تشکیل آن در قانون اساسی و در ضمن اختیارات رهبر -تا قبل از بازنگری 1368- پیش بینی نشده بود.
بنابراین امام خمینی (رحمه الله) هم در مقام نظر معتقد به «ولایت مطلقه ی فقیه» بودند و هم در مقام عمل آن را اعمال نمودند.

تشکیک در ولایت مطلقه از سوی بداندیشان

گروهی از مخالفان و بداندیشان، جهت منحرف ساختن مردم و جوانان و مغشوش ساختن ذهن آنها و وارونه نشان دادن تئوری ولایت فقیه در نزد مردم، مغاله هایی را صورت داده اند: ابتدا در کلمه ی «ولایت» تشکیک می کنند و می گویند ولایت در مورد اطفال و سفیهان است. «ولیّ» یعنی «قیّم» و اطفال و سفیهانی که از عقل و تدبیر کافی برای اداره زندگی روزمره خود برخوردار نیستند، نیاز به قیم دارند. پس آن کسی که تئوری ولایت فقیه را مطرح می کند، بواقع مردم را سفیه و نیازمند قیم می داند.
این مغالطه بسیار بیّن و روشن است و چنانکه ولایت اهل بیت (علیهم السلام) به معنای قیمومیت آنها بر مردم و نیاز مردم به قیم نیست، در اینجا نیز «ولایت» عیناً به مفهوم حکومت به کار می رود و معنای آن، تدبیر امور اجتماعی و مدیریت کلان جامعه است. «ولایت فقیه» به این معناست که اشخاص از طرف خداوند مأذون هستند که امور کلان جامعه را اداره کنند، نه این که افرادی که تحت حاکمیت ولایت فقیه و حکومت اسلامی هستند، از قبیل اطفال، مجانین و سفیهان هستند!
از سوی دیگر، در کلمه «مطلقه» مغالطه کرده و چنان از آن سوء استفاده کرده اند که در بعضی از نوشته های خود آورده اند که «ولایت مطلقه» مستلزم شرکت است! پس کسانی که قائل به ولایت مطلقه هستند مشرک اند چون به جز خداوند که «مطلق» است، آنها «ولیّ امر» را نیز مطلق قرار داده اند! گاهی انسان نمی داند در برابر این سخنان بچه گانه و بی مایه چه بگوید.
به اختصار عرض می کنم که اولاً در متون اسلامی هیچ جا کلمه «مطلق» درباره خداوند به کار نرفته و اصلاً از نظر ادبیات عرب، آوردن کلمه «مطلق» برای خدا صحیح نیست و ثانیاً بر فرض اینکه این کلمه را مسامحتاً در مورد خداوند به کار ببریم به این معنا خواهد بود که خداوند متعال نامحدود است و هیچ ضعف، نقص و کمبودی ندارد؛ و کسی درباره ی غیرخداوند چنین اعتقادی ندارد. مسلماً لازمه ی این سخن این نیست که دولت اسلامی از اختیارات کافی برای انجام وظایفش برخوردار نیست(7) و اساساً این دو هیچ ربطی به هم ندارند.

پی نوشت ها :

1. ر.ک: از جمله، صحیفه ی نور، ج9، ص 251.
2. یونس/32.
3. «حکومت اسلامی»، امام خمینی (رحمه الله)، ص 55؛ و «شؤون و اختیارات ولیّ فقیه»، امام خمینی (رحمه الله)، ص 33 و 34، 35 ،77.
4. صحیفه نور، ج6، ص 31.
5. صحیفه نور، ج15، ص 76، همچنین ر.ک: همان، ، ج11، ص260 و ج15، ص 179 و ج19، ص 221؛ در رابطه با احکام ریاست جمهوری بنی صدر و مقام معظم رهبری.
6. همان، ج20، ص 176.
7. پیش تر گفتیم که ولایت مطلقه ی فقیه یعنی آن که حاکم و رهبر امّت اسلامی برای انجام وظایف خود از اختیارات لازم برخوردار باشد.

منبع مقاله :
مصباح یزدی، محمد تقی؛ (1391)، پاسخ استاد به جوانان پرسشگر، قم: انتشارات مؤسسه ی آموزشی و پژوهشی امام خمینی (قدس سرّه)، چاپ اول



 

 

تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
پاداش‌ها و درس‌های بیماری؛ از اجر مضاعف تا الگوی عملی برای مؤمنان
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم