چهارشنبه، 25 تير 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

روش صحیح پرسیدن

امام علی علیه‌ السلام در پاسخ کسى که از وى مشکلى را پرسید، فرمودند:
لِسَائِلٍ سَأَلَهُ عَنْ مُعْضِلَةٍ سَلْ تَفَقُّهاً وَ لَا تَسْأَلْ تَعَنُّتاً فَإِنَّ الْجَاهِلَ الْمُتَعَلِّمَ شَبِیهٌ بِالْعَالِمِ وَ إِنَّ الْعَالِمَ الْمُتَعَسِّفَ«» شَبِیهٌ بِالْجَاهِلِم.

برای فهمیدن بپرس نه برای آزار دادن که نادان آموزش گیرنده همانند داناست و همانا دانای بی انصاف چون نادان بهانه جو است.

نهج البلاغه: حکمت 312
شرح حدیث:
امام علیه السلام صحیح پرسیدن را آموزش می دهد. سوال کنندگان متفاوتند بعضی برای آن که طرف مقابل را ضایع کنند می پرسند و بعضی جهت اظهار فضل که ما هم چیزهایی می دانیم می پرسند و قصد فهمیدن ندارند اینها همانند که امام علیه السلام فرمودند: دانای بی انصافند و قصد بهانه جویی دارند.

پس بهترین نوع پرسش برای فهمیدن و دانستن چیزی که از آن ناآگاهی وجود دارد و موضوعی باشد که فایده ای بر آن مترتب باشد.

گاهی بعضی پرسش ها به ضرر پرسش کننده است.
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَسْأَلُوا عَنْ أَشْیَاءَ إِنْ تُبْدَ لَکُمْ تَسُؤْکُمْ؛ ای اهل ایمان از چیزهایی که اگر فاش شود شما را ناراحت می کند سوال نکنید.(1)

اصبغ بن نباته می گوید: یک روز در محضر امیرالمومنین علی علیه السلام بودیم که حضرت برای مردم خطبه می خواندند. سپس فرمودند:

سَلُونی قَبلَ اَن تَفقِدُونی فَوَاللهِ لا تُسالُونِی عَن شَییءٍ مَضی و لا عَن شییءٍ یَکُوُن اِلّا نَباتُکُم بِهِ؛ بپرسید از من قبل از آنکه مرا از دست بدهید به خدا سوگند از گذشته و آینده هر چه بپرسید خبرش را برایتان بازگو می کنم.

در این لحظه سعد بن ابی وقاص از جا برخاست و گفت: ای امیرالمومنین به من خبر ده که چند عدد مو در سر و ریش من وجود دارد؟ امام علیه السلام فرمودند:
به خدا سوگند رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلم به من فرموده بود که تو چنین سوالی از من خواهی کرد.

و ما فِی رَاسِکَ وَ لحِیَتِکَ مِن شَعرَهٍ و فِی اصلها شیطانٌ جالِسٌ وَ اَن فِی بَیتِکَ لَسَخلاً یَقتُلُ الحُسَینَ اِبنِی وَ عُمَر بنِ سعدٍ یَومئِذٍ یَدرِجٌ بَینَ یَدَیهِ؛ این را بدان که در بن هر موی تو شیطانی نشسته است و در خانه ات گوساله ای را داری که فرزندم حسین را می کشد این در حالی بود که عمر سعد در آغوش سعد بن ابی وقاص بود.(2)

جالب اینجاست که یکی از مسشترقین غربی پس از مطالعه کلام امام علیه السلام که فرمودند:
سَلُونی قَبلَ اَن تَفقِدونی، می گوید: ای کاش من در محضر امیرالمومنین علی علیه السلام می بودم و راه های سیر و سفر به آسمان های هفت گانه را از او می پرسیدم چون امام علیه السلام در دنبال فرمایش خود فرمودند:
فَاَنَا بِطُرُقِ السَّماءِ اَعلَمُ مِنِّی بِطُرُقِ الاَرضِ؛ من راه های آسمان را بهتر از راه های زمین می شناسم یعنی علم کیهان شناسی نزد من است.(3)

شرح ابن میثم
امام علیه‌ السلام از گفتار پرسش کننده فهمید که هدفش آزمودن امام علیه‌ السلام است، این بود که قبل از پاسخ به ادب کردن و راهنمایى او پرداخت بر آنچه شایسته پرسش و هدف پرسیدن است یعنى چیز فهمى نه طرف را به سختى انداختن، چون مورد اوّل براى انسان مفید است.

تفقّها و تعنّتا دو مفعول له و یا دو مصدرند که جایگزین حال شده اند، امام علیه‌ السلام به وسیله قیاس مضمرى بر سؤال براى آموزش ترغیب کرده است که صغراى آن عبارت: فانّ الجاهل المتعلّم شبیه بالعالم است، و وجه شبه، مشترک بودن آن دو تن در دانش طلبى و مقصد است. و کبراى مقدّر آن چنین است: و هر کس که مانند عالم باشد، شایسته است که روش او را داشته باشد.

آن گاه از رفتن به راه نادرست در پرسش، و انحراف از آن به چیزى غیر از مقصود اصلى به وسیله قیاس مضمرى بر حذر داشته است که صغراى آن: فانّ العالم... بالجهل مى باشد، و وجه شبه آن است که چنان عالمى سؤال را بى مورد مطرح مى نماید و همچون نادان پرسشهاى نابجا و درخواست ناروا مى کند، و کبراى مقدّر نیز چنین است: و هر کس که شبیه نادانان باشد باید از روش او اجتناب کرد تا از این شباهت به دور باشد.(4)

پی‌نوشت‌ها:
1- سوره مائده، آیه 101
2- بحار الانوار، ج 44، ص 256
3- نهج البلاغه، خطبه 189
4- ترجمه شرح نهج البلاغه ابن میثم، ج 5، ص 681 و 682

منبع: حدیث زندگی: شرح حکمت های نهج البلاغه، کاظم ارفع، تهران: پیام عدالت، 1390.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
بیشترین بازدید هفته
محبوبترين كارها در نزد خداى تعالى هفت چيز است، از جمله: گرسنگى مؤمنى را سير كند، اندوه غمزده اى را برطرف سازد، قرض بدهكارى را ب
شیوه رفتار با اسیر در کلام امام علی
بر شما باد ورع و پارسايى، كه چيزى نزد خداى متعال محبوب تر از پارسايى ومهار زدن بر شكم وغريزه جنسى نيست.
پیامبر صلى الله علیه و آله چنان با هم نشینان رفتار مى نمودند که هیچ یک از آنان گمان نمى کرد کسى نزد آن حضرت از وى گرامى تر باشد
پروردگارم مرا به هفت خصلت امر نموده است: دوست داشتن بينوايان و نزديك شدن به آنها، ذكر لا حول و لا قوة الا باللّه را بسيار گفت
هنگامی که فرزندان ما پنج ساله شدند دستور می دهیم نماز بخوانند، پس شما هم وقتی فرزندانتان به هفت سالگی رسیدند آنها را به نماز دس
عبادت به سجود و ركوع نيست بلكه فرمانبري از رجال است؛ هر كه فرمان آفريده‌اي را كه مخالف فرمان آفريدگار است اطاعت كند بي‌گمان او
چه مانعی دارد که چون یکی از شماغم و اندوهی از غمهای دنیا بر اودرآمد، وضو بگیرد و به مسجد برود و دو رکعت نماز بخواند و برای رفع
هر کس وضوی خوب بگیرد و دو رکعت نماز با رکوع و سجود کامل به جای آورد و با خدای خود خلوت کند و بر رسول خدا (ص ) درود فرستد،سپس حا
آنگاه كه اهل زمين در گناه و بديها غوطه ور مى شوند خداوند متعال قصد مى كند تمامى آنان را بدون استثناء دچار عذاب نمايد، ولى با تو
موارد بیشتر برای شما
فارابی: معمار عقلانیت و خرد در تمدن اسلامی
فارابی: معمار عقلانیت و خرد در تمدن اسلامی
رهبر معظم انقلاب اسلامی: آیت‌الله العظمی وحیدخراسانی حقّ عظیمی بر جامعۀ مؤمنین و حوزات علمیّه دارند
رهبر معظم انقلاب اسلامی: آیت‌الله العظمی وحیدخراسانی حقّ عظیمی بر جامعۀ مؤمنین و حوزات علمیّه دارند
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان